Кіріспе

Қаржы саласындағы тұрақсыздық арбитражы (немесе vol arb) – тұрақсыздыққа тікелей байланысты және оған негізделген қаржылық арбитраж техникаларын білдіретін термин. Vol arb-тың кең таралған түрі – опцион мен оның негізгі активін дельта-бейтарап портфельмен саудалау арқылы іске асырылатын статистикалық арбитраждың бір түрі. Мақсаты – опционның болжамды тұрақсыздығы мен оның негізгі активінің болашақтағы нақты тұрақсыздығы арасындағы айырмашылықтардан пайда табу. Тұрақсыздық арбитражында баға емес, тұрақсыздық салыстырмалы өлшем бірлігі ретінде қолданылады, яғни трейдерлер тұрақсыздық төмен болғанда оны сатып алуға, ал жоғары болғанда сатуға тырысады.

Шолу

Волатильділік арбитражымен айналысатын опцион трейдері үшін опциондық келісімшарт – бағаның бағытына тікелей ставка жасаудың орнына, негізгі активтің волатильдігіне қатысты спекуляция жасау құралы. Егер трейдер опциондарды дельта-бейтарап портфельдің бір бөлігі ретінде сатып алса, ол волатильділік бойынша ұзақ позицияда деп есептеледі. Егер ол опциондарды сатса, ол волатильділік бойынша қысқа позицияда деп есептеледі. Сауда дельта-бейтарап күйде жүргізілгенде, опцион сатып алу – негізгі активтің болашақтағы нақты волатильдігі жоғары болады дегенге ставка жасау, ал опционды сату – болашақтағы нақты волатильдігі төмен болады дегенге ставка жасау. Пут-колл паритетінің арқасында, саудаланатын опциондар колл немесе пут екені маңызды емес. Бұл дұрыс, өйткені пут-колл паритеті колл, пут және негізгі активтің белгілі бір сомасы арасындағы тәуекелге бейтарап эквиваленттілік қатынасын көрсетеді. Сондықтан, дельтамен қорғалған колл опционын ұзақ уақытқа ұстау, дельтамен қорғалған пут опционын ұзақ уақытқа ұстаумен бірдей нәтиже береді. Волатильділік арбитражы – «нағыз экономикалық арбитраж» емес (тәуекелсіз пайда табу мүмкіндігі тұрғысынан). Ол күтілетін волатильділіктің болашақ бағытын болжауға негізделген. Тіпті волатильділік тәуекелін «диверсификациялауға» тырысатын портфельдік волатильділік арбитражы тәсілдері де, жасырын волатильділіктегі өзгерістер бірнеше бағалы қағаздар мен тіпті нарықтар арасында өзара байланысты болған кезде «қара құс» оқиғаларын бастан кешіруі мүмкін. Long Term Capital Management компаниясы волатильділік арбитражы тәсілін қолданды.

Болжалған құбылмалылық

Ұдайы өзгермелілік арбитражымен айналысу үшін трейдер алдымен негізгі активтің болашақтағы нақты ұдайы өзгермелілігін болжауы керек. Бұл әдетте АҚШ қор нарығындағы бір жылдағы сауда күндерінің орташа санына жақын 252 күндей белгілі бір кезең үшін негізгі активтің күндізгі тарихи өсімдерін есептеу арқылы жасалады. Трейдер болжамын түзету үшін кезеңнің тым құбылмалы болғандығы немесе жақын арада ерекше оқиғалар болатындығы сияқты басқа факторларды да пайдалана алады. Мысалы, егер акцияның өсімдері үшін есептелген ағымдағы 252 күндік құбылмалылығы 15% болса, бірақ маңызды патенттік дау келесі жылы шешілетіні және акцияға әсер ететіні белгілі болса, трейдер акция үшін тиісті болжамдық құбылмалылықты 18% деп белгілеуі мүмкін.

Нарықтың (көрініссіз) құбылмалылығы

Опцияны бағалау әдістерінде сипатталғандай, опцияның теориялық құнын анықтау үшін бірқатар факторлар қолданылады. Алайда, тәжірибеде модельге күні бойы өзгеріп отыратын екі ғана мәлімет енгізіледі – негізгі активтің бағасы және құбылмалылық. Сондықтан опцияның теориялық бағасы былай өрнектелуі мүмкін:

мұнда – негізгі активтің бағасы, ал – болашақ құбылмалылықтың бағасы. Теориялық баға функциясы , біртекті өсетін функция болғандықтан, опцияның нарықтық бағасы арқылы білдірілетін құбылмалылықты көрсететін сәйкес келетін біртекті өсетін функция болуы керек, яғни:

Басқаша айтқанда, акция бағасын қоса алғанда, барлық басқа да мәліметтер өзгермейтін жағдайда, әрбір нарықтық баға үшін опцияның ымқылдық құбылмалылығы біреуден аспайды. Опцияның ымқылдық құбылмалылығы негізгі активтің құны өзгергенімен де тұрақты болып қалуы мүмкін, сондықтан трейдерлер оны опцияның нарықтық бағасы емес, салыстырмалы құнын өлшеу үшін пайдаланады. Мысалы, егер трейдер 10% ымқылдық құбылмалылығы бар опцияны сатып ала алса, ол «опцияны 10% құнмен сатып аламын» дейді. Керісінше, егер трейдер 20% ымқылдық құбылмалылығы бар опцияны сата алса, ол «опцияны 20% құнмен сатамын» дейді. Мысалы, бір колл опциясы $1.90 бағамен саудаланып жатыр делік, негізгі активтің бағасы $45.50 және ымқылдық құбылмалылығы 17.5%. Біраз уақыттан кейін, сол опция $2.50 бағамен, негізгі активтің бағасы $46.36 және ымқылдық құбылмалылығы 16.5% болып саудалануы мүмкін. Опцияның бағасы екінші өлшемде жоғары болғанымен, опция әлі де арзан саналады, себебі ымқылдық құбылмалылығы төмен. Бұл трейдердің ұзақ позицияны қорғау үшін қажетті акцияларды жоғары бағаға сата алатынына байланысты.

Механизм

Құбылмалылық болжамымен және опцияның нарықтық бағасын жасырын құбылмалылық арқылы өлшеуге қабілетті трейдер, құбылмалылық арбитраж саудасын бастауға дайын. Трейдер негізгі активтің болжамды нақты құбылмалылығынан айтарлықтай төмен немесе жоғары жасырын құбылмалылығы бар опцияларды іздейді. Бірінші жағдайда трейдер опцияны сатып алып, дельта-бейтарап портфель құру үшін негізгі активпен қорғанады. Екінші жағдайда трейдер опцияны сатады, содан кейін позицияны қорғайды. Сауда ұстау кезеңінде, егер негізгі активтің нақты құбылмалылығы нарықтың болжамына қарағанда оның болжамына жақын болса, трейдер саудадан пайда табады (яғни, жасырын құбылмалылық). Пайда, портфельдің дельта-бейтараптығын сақтау үшін қажетті үнемі қорғану арқылы алынады.