Сату опциясы: активті белгілі бағамен сату құқығы

Кіріспе

Сату опциясы – қаржы нарығындағы туынды құрал, ол иесіне (яғни сату опциясын сатып алушыға) белгілі бір бағамен (орындау бағасы) белгілі бір күнге (мерзіміне дейін немесе сол күні) активті (негізгі актив) сату құқығын береді. Бұл құқық активтің сатушысына (опцияны жазушыға) жүктеледі. Сату опциясын сатып алу – негізгі активтің болашақ құнына қатысты теріс көзқарас білдіреді. "Сату" термині опция иесінің активті немесе индексті "сатуға ұсыну" құқығынан шыққан. Сату опцияларын басқа туынды құралдармен күрделі инвестициялық стратегиялардың бөлігі ретінде де қолдануға болады, әсіресе тәуекелді қорғау (хеджирлеу) мақсатында. Еуропалық сату опциясын ұстау, тиісті сатып алу опциясын ұстаумен және сәйкес форвардтық келісімшартты сатумен тең. Бұл теңдік "сату-сатып алу теңдігі" деп аталады. Сату опциялары көбінесе қор нарығында акция бағасының белгілі бір деңгейден төмен түсуінен қорғану үшін қолданылады. Егер акция бағасы орындау бағасынан төмен болса, сату опциясының иесі активті орындау бағасымен сатуға құқылы, бірақ міндетті емес. Ал сату опциясының сатушысы, егер иесі осы құқықты пайдаланса, активті орындау бағасымен сатып алуға міндетті болады (опцияны жүзеге асыру делінеді). Осылайша, сату опциясын сатып алған адам, актив құндылығы жоқ болса да, кем дегенде орындау бағасын алуға мүмкіндік алады. Егер орындау бағасы K болса, ал t уақытында негізгі актив құны S(t) болса, американдық опция бойынша сатып алушы опцияның мерзімі аяқталғанға дейін кез келген уақытта K-S(t) айырмасымен төлем алуға құқылы. Сату опциясы тек негізгі актив бағасы орындау бағасынан төмен болғанда ғана пайда әкеледі. Еуропалық опцияны тек T уақытында ғана жүзеге асыруға болады, ал Бермудалық опцияны келісімшарт шарттарында көрсетілген белгілі күндерде ғана жүзеге асыруға болады. Егер опция мерзімі біткенше жүзеге асырылмаса, ол құнсыз болады. (Сатып алушы, әдетте, негізгі актив бағасы K-дан жоғары болса, опцияны жүзеге асырмайды.) Сату опциясының ең қарапайым қолданылуы – сақтандыру құралы ретінде пайдалану. Қорғау стратегиясында инвестор негізгі активтегі өз үлесін қамту үшін жеткілікті мөлшерде сату опцияларын сатып алады, сонда негізгі актив бағасы күрт төмендесе де, оны орындау бағасымен сата алады. Тағы бір қолданылуы – спекуляция: инвестор негізгі активпен тікелей сауда жасамай-ақ, оның құнына қатысты қысқа позиция аша алады.

Contract giving a seller the right to sell an asset to the buyer at a set price

In finance, a put or put option is a derivative instrument in financial markets that gives the holder (i. e. the purchaser of the put option) the right to sell an asset (the underlying), at a specified price (the strike), by (or on) a specified date (the expiry or maturity) to the writer (i. e. seller) of the put. The purchase of a put option is interpreted as a negative sentiment about the future value of the underlying stock. The term "put" comes from the fact that the owner has the right to "put up for sale" the stock or index. Puts may also be combined with other derivatives as part of more complex investment strategies, and in particular, may be useful for hedging. Holding a European put option is equivalent to holding the corresponding call option and selling an appropriate forward contract. This equivalence is called "put call parity". Put options are most commonly used in the stock market to protect against a fall in the price of a stock below a specified price. If the price of the stock declines below the strike price, the holder of the put has the right, but not the obligation, to sell the asset at the strike price, while the seller of the put has the obligation to purchase the asset at the strike price if the owner uses the right to do so (the holder is said to exercise the option). In this way the buyer of the put will receive at least the strike price specified, even if the asset is currently worthless. If the strike is K, and at time t the value of the underlying is S(t), then in an American option the buyer can exercise the put for a payout of K−S(t) any time until the option's maturity date T. The put yields a positive return only if the underlying price falls below the strike when the option is exercised. A European option can only be exercised at time T rather than at any time until T, and a Bermudan option can be exercised only on specific dates listed in the terms of the contract. If the option is not exercised by maturity, it expires worthless. (The buyer will not usually exercise the option at an allowable date if the price of the underlying is greater than K.)

The most obvious use of a put option is as a type of insurance. In the protective put strategy, the investor buys enough puts to cover their holdings of the underlying so that if the price of the underlying falls sharply, they can still sell it at the strike price. Another use is for speculation: an investor can take a short position in the underlying stock without trading in it directly.

Құрал үлгілері

Опционды сату құқығын жүзеге асыру шарттары опцион түріне байланысты әртүрлі болады. Еуропалық сату опциясы иесіне опционды қысқа мерзім ішінде, мерзімі біткенге дейін пайдалануға мүмкіндік береді, ал американдық сату опциясы мерзімі біткенге дейін кез келген уақытта пайдалануға рұқсат етеді. Сату опциялары ең көп акциялар/қағаздар бойынша сауда-саттыққа шығарылады, бірақ олар пайыздық ставкалар (пайыздық мөлшерлеменің ең төменгі шегін қараңыз) немесе тауарлар сияқты көптеген басқа да активтермен де сауда-саттыққа шығарылады. Сату опциясын сатып алушы негізгі активтің бағасы жүзеге асыру күніне дейін төмендейтініне сенеді немесе оның ұзақ позициясын қорғауға үміттенеді. Активті қысқа сатудан сату опциясын сатып алудың артықшылығы – опция иесінің жоғалту тәуекелі төленген сыйлықпен шектеледі, ал активті қысқа сатушының жоғалту тәуекелі шексіз (оның бағасы күрт өсуі мүмкін, тіпті теориялық тұрғыдан алғанда шексіз өсуі мүмкін, және мұндай өсім қысқа сатушы үшін жоғалту болып табылады). Сату опциясын сатып алушының пайда табу мүмкіндігі (тәуекелі) опцияның strike бағасы мен негізгі активтің нарықтық бағасының айырмасына және төленген сыйлық/комиссияға байланысты шектеледі. Сату опциясын жазушы негізгі активтің бағасы төмендемейді, керісінше, өседі деп санайды. Жазушы сыйлық алу үшін сату опциясын сатады. Сату опциясын жазушының жалпы жоғалту мүмкіндігі сату опциясының strike бағасы мен алынған нарықтық баға және сыйлықтың айырмасымен шектеледі. Сату опциялары жазушының портфель тәуекелін азайту үшін де қолданылуы мүмкін және опциялар стратегиясының бөлігі болуы мүмкін. Сату опциясын сатып алушы/иесі сату опциясының негізгі активіне қатысты қысқа позицияда, бірақ сату опциясының өзіне қатысты ұзақ позицияда болады. Яғни, сатып алушы сату опциясының құнын негізгі активтің бағасы strike бағасынан төмендеген кезде арттыруды қалайды. Сату опциясын жазушы (сатушы) негізгі активке қатысты ұзақ позицияда және сату опциясына қатысты қысқа позицияда болады. Яғни, сатушы опцияның негізгі активтің бағасы strike бағасынан жоғарылап, құнсыздануын қалайды. Жалпы алғанда, сатып алынған сату опциясы ұзақ сату опциясы деп аталады, ал сатылған сату опциясы қысқа сату опциясы деп аталады. Ашық сату опциясы, сондай-ақ кепілсіз сату опциясы деп те аталады, ол жазушының (сатушының) негізгі акцияға немесе басқа да активке позициясы жоқ сату опциясы. Бұл стратегияны негізгі акцияда позиция жинақтағысы келетін, бірақ баға жеткілікті төмен болған жағдайда ғана инвесторлар ең жақсы пайдаланады. Егер сатып алушы опцияны жүзеге асырмаса, жазушы опция сыйлығын сақтайды. Егер негізгі акцияның нарықтық бағасы мерзімі біткен кезде опцияның strike бағасынан төмен болса, опция иесі (сатып алушы) сату опциясын жүзеге асыра алады, бұл жазушыны негізгі акцияны strike бағасымен сатып алуға мәжбүр етеді. Бұл опцияны жүзеге асырушыға (сатып алушыға) акцияның нарықтық бағасы мен опцияның strike бағасы арасындағы айырмашылықтан пайда табуға мүмкіндік береді. Бірақ егер акцияның нарықтық бағасы мерзімі біткен күні опцияның strike бағасынан жоғары болса, опция құнсызданып, иесінің жоғалтуы төленген сыйлықпен (комиссиямен) шектеледі. Сатушының ашық сату опциясы бойынша жоғалту мүмкіндігі айтарлықтай болуы мүмкін. Егер акцияның бағасы нөлге дейін төмендесе (банкроттық жағдай), оның жоғалтуы strike бағасына тең болады (опцияны жабу үшін акцияны сатып алу қажет) алынған сыйлықтан кем. Әлеуетті пайда – опцияны сату кезінде алынған сыйлық: егер акцияның бағасы мерзімі біткен кезде strike бағасынан жоғары болса, опция сатушысы сыйлықты сақтайды және опция құнсызданып кетеді. Опцияның өмір сүру кезеңінде, егер акцияның бағасы төмендесе, опцияның сыйлығы өсуі мүмкін (акцияның қаншалықты төмендеуіне және қанша уақыт өткеніне байланысты). Егер олай болса, позицияны жабу (бұрын сатылған сату опциясын қайта сатып алу) қымбатқа түседі, нәтижесінде жоғалту болады. Егер акцияның бағасы сату позициясы жабылмай тұрып күрт төмендесе, сату опциясын жазушы апатты жоғалтуға ұшырауы мүмкін. Сату опциясын сатып алушыны төлем қабілетсіздіктен қорғау үшін, сату опциясын жазушы кепілдік беруге міндетті. Сату опциясын сатып алушыға кепілдік берудің қажеті жоқ, өйткені сатып алушы опциядан теріс пайда болған жағдайда оны жүзеге асырмайды.

The terms for exercising the option's right to sell it differ depending on option style. A European put option allows the holder to exercise the put option for a short period of time right before expiration, while an American put option allows exercise at any time before expiration. The most widely traded put options are on stocks/equities, but they are traded on many other instruments such as interest rates (see interest rate floor) or commodities. The put buyer either believes that the underlying asset's price will fall by the exercise date or hopes to protect a long position in it. The advantage of buying a put over short selling the asset is that the option owner's risk of loss is limited to the premium paid for it, whereas the asset short seller's risk of loss is unlimited (its price can rise greatly, in fact, in theory it can rise infinitely, and such a rise is the short seller's loss). The put buyer's prospect (risk) of gain is limited to the option's strike price less the underlying's spot price and the premium/fee paid for it. The put 'writer' believes that the underlying security's price will rise, not fall. The writer sells the put to collect the premium. The put writer's total potential loss is limited to the put's strike price less the spot and premium already received. Puts can be used also to limit the writer's portfolio risk and may be part of an options spread. The put buyer/owner is short on the underlying asset of the put, but long on the put option itself. That is, the buyer wants the value of the put option to increase by a decline in the price of the underlying asset below the strike price. The writer (seller) of a put is long on the underlying asset and short on the put option itself. That is, the seller wants the option to become worthless by an increase in the price of the underlying asset above the strike price. Generally, a put option that is purchased is referred to as a long put and a put option that is sold is referred to as a short put. A naked put, also called an uncovered put, is a put option whose writer (the seller) does not have a position in the underlying stock or other instrument. This strategy is best used by investors who want to accumulate a position in the underlying stock, but only if the price is low enough. If the buyer fails to exercise the options, then the writer keeps the option premium. If the underlying stock's market price is below the option's strike price when expiration arrives, the option owner (buyer) can exercise the put option, forcing the writer to buy the underlying stock at the strike price. That allows the exerciser (buyer) to profit from the difference between the stock's market price and the option's strike price. But if the stock's market price is above the option's strike price at the end of expiration day, the option expires worthless, and the owner's loss is limited to the premium (fee) paid for it (the writer's profit). The seller's potential loss on a naked put can be substantial. If the stock falls all the way to zero (bankruptcy), his loss is equal to the strike price (at which he must buy the stock to cover the option) minus the premium received. The potential upside is the premium received when selling the option: if the stock price is above the strike price at expiration, the option seller keeps the premium, and the option expires worthless. During the option's lifetime, if the stock moves lower, the option's premium may increase (depending on how far the stock falls and how much time passes). If it does, it becomes more costly to close the position (repurchase the put, sold earlier), resulting in a loss. If the stock price completely collapses before the put position is closed, the put writer potentially can face catastrophic loss. In order to protect the put buyer from default, the put writer is required to post margin. The put buyer does not need to post margin because the buyer would not exercise the option if it had a negative payoff.

Сатып алу

Сатып алушы акция бағасы төмендейді деп есептейді. Олар мерзімі біткенге дейін сатылмаса, қайтарылмайтын сыйлықақы төлейді. Сатып алушы акцияны белгіленген бағамен сатуға құқылы.