Кіріспе

1937 жылдан 1962 жылға дейін Армян Католик Шіркеуінің басшысы

Рубен Пол Адалианның сөзіне сәйкес, Осман империясындағы армян геноцидінде болған зор шығындардан кейін Агагианианның "шебер басқаруы" арқасында Армян Католик Шіркеуі армян диаспорасындағы беделін қайта жаңартты. Патриарх ретінде ол Ливандағы 18 000-ға жуық католик армяндарға тікелей шіркеулік билік жүргізді. Тарихшы Феликс Корлидің айтуынша, "Армениядағы коммунистік үкіметке ең қатыгез қарсылас Ливандағы армян католик қауымының басшысы, кардинал Бедрос (Петр) Агагианиан болды. Ол бірнеше пасторлық хаттарында коммунистердің іс-әрекеттерін сынап, Совет Армениясындағы 'қатал шындық пен материалдық қиындықтар' туралы айтты". 1950 жылы Агагианиан "Аветик" журналында жаңа пасторлық хат жариялады, онда Армян Апостол Шіркеуін Халкидон кеңесінен бас тартып, Миафизизмнің ересін қабылдағаны үшін өзінің тарихымен байланысын үзген деп айыптады. Агагианиан сондай-ақ: "Католик Армян Апостол Шіркеуі – Григорий Ағартушыны қоса, біздің ата-бабаларымыздың қасиетті діні мен дәстүрлерін сақтап қалған жалғыз мекеме" деді. Феликс Корлидің мәлімдемесіне сәйкес, Агагианианға және оның пасторлық хатына қарсылық Армян Апостол Шіркеуінің екі бөлінген фракциясы арасында сирек кездесетін бірлікке әкелді. Советтік Ечмиадзиннің католикосы Кеворк VI және Антелиядағы Киликияның антикоммунистік және армян ұлтшыл католикосы Карекин I-нің жақтастары, ақыры, "Агагианианды айыптауда келісімге келді". Басқа да көптеген айыптаулардың ішінде, Агагианианды Шығыс Православие дін қызметкерлері "өздігінен тағайындалған" және армян халқына заңды рухани билігі болмаған деп айыптады. Алайда, "осындай маңызды мәселеде" Католикос Патриарх Кеворк VI Армян КСР Министрлер Кеңесіне жазбаша өтініш беруге және тіпті Агагианианның пасторлық хатының толық мәтінін көруге рұқсат алу үшін "олардың ықыласына тәуелді болуға" мәжбүр болды. Агагианиан 1954 жылы Ливанның Анжар қаласында Армян Католик Шіркеуін ашып, сол жерде жетім балаларға арналған пансионат құрды. 1962 жылдың 25 тамызында Армян патриархатының пасторлық басқаруынан қалып, Ватикан міндеттеріне көңіл бөлді.

Кардинал

1946 жылы 18 ақпанда Папа Пий XII Агагианианды кардинал етіп тағайындады. 1946 жылы 22 ақпанда ол Сан-Бартоломео-алл-Изола кардиналы-қасиетшісі болып тағайындалды. Герберт Мэтьюс бұл Папа Пийдің "католик шіркеуінің әмбебаптығын көрсету қалауы" екенін айтты. Папаның тәж киюіне жеті жыл толуына орай өткізілген бұл шарада "Сикстин капелласында латын обрядынан өзге обрядтар алғаш рет қолданылды". 1958 жылы маусым айында Пий оны Қасиетті Офис мүшесі етіп тағайындады.

Пропаганданың префекті

Агагианиан 1958 жылғы 18 маусымда Папа Пийдің бұйрығымен Иманды тарату жөніндегі қасиетті конгрегацияның (Propaganda Fide) про-префекті болып тағайындалды. Ол 23 маусымда «қарқынды емес рәсім» арқылы лауазымға кірісті. 1960 жылғы 18 шілдеде конгрегацияның префекті болды. 8 желтоқсанда Манила соборының қайта құрылысының бағышталу рәсімінде Папа Иоаннның ресми өкілі ретінде болды. 1959 жылғы ақпан айында Агагианиан Тайваньға сапар шегіп, аралдағы миссионерлік жұмысты бақылады. Кейіннен архиепископ Пауль Ю Пинге Фу Джен католиктік университетін қайта құруды тапсырды. 1959 жылғы мамыр айында ол екі апталық сапармен Жапонияға барды, оның аясында император Хирохитомен кездесті. 1961 жылғы маусымдағы Ирландияға жасаған сапары – Ирландияның қамқоршысы әулие Патриктің 1500 жылдығы тойланған Патрик жылының ең маңызды оқиғасы болды. Агагианианды жергілікті халық зор құрметпен қарсы алды. Фианна Файл партиясының Ирландия президенті Эмон де Валера Агагианианның сақинасын сүйгені суретке түсірілді. Агагианиан Дублиннің Крок паркінде паптық мисса өткізді, оған 90 000-нан астам адам қатысты. 1963 жылғы қыркүйекте Римде Оңтүстік Вьетнамның католик бірінші ханымы мадам Нхумен кездесті. 1964 жылғы 18 қазанда Папа Пауль VI Уганда шейіттерін қасиетті деп жариялағанда, Агагианиан Намугонгодағы қасиетті миссаға төрағалық етті. 1964 жылғы қарашада ол 38-ші Евхаристиялық конгрестің ашылуына қатысу үшін Үндістанның Бомбей қаласына сапар шекті. Конгреске 200-ден астам кардинал мен епископ қатысты.

Екінші Ватикан кеңесі

Агагианиан 1962-1965 жылдар аралығында өткен Екінші Ватикандық Кеңестің (Ватикан II) Президенттік кеңесінде отырды. Ол Папа Павел VI тарапынан талқылаулар бағытын басқарған төрт модератордың бірі ретінде тағайындалды. Агагианиан осы төртеудің ішінде Куриядан келген жалғыз адам болды және Шығыс Католик шіркеулерін өкілдік етті. Ол миссионерлік жарлық Ad gentes және Gaudium et spes, – Қазіргі замандағы Шіркеу Конституциясын дайындауда ерекше рөл атқарды.

Папалыққа үміткер

Кардинал ретінде Агагианиан 1958 және 1963 жылдардағы папалық конклавтарға қатысты, сол кезде ол папабиль деп есептелді. 1958 жылы Агагианиан Папа болуға ең көп мүмкіндігі бар төрт кардиналдың бірі болды. Бүгінде 65 жасында ол әлі де папабильдердің қатарында – Папа Иоаннның орнын басуға үміткер кардиналдардың арасында – ең жоғары деңгейде саналады. Ол 1958 жылғы конклавта, онда Иоанн XXIII сайланды, және 1963 жылғы конклавта, онда қазіргі Папа сайланды, мүмкін үміткер ретінде талқыланды. Оның кандидатурасы баспасөзде кеңінен талқыланды. Рим Папасы Пий XII қайтыс болғанға дейін "Милуоки Сентинель" газеті Ватикан істерінің беделді білушілері Агагианианның Пийдің орнын басу үшін "сөзсіз ең басты үміткер" екеніне сенетінін жазды. 9 қазанда, Папа Пий қайтыс болған күні, газет оны "Ватиканның өте жауапты айналасындағылардың пікірінше, Папа Пийдің орнын басу үшін ең бірінші таңдау" деп сипаттады. Сайлау итальяндық Анжело Ронкалли (кейін Папа Иоанн XXIII болып сайланды) мен итальяндық емес Агагианиан арасындағы күрес ретінде қарастырылды. Агагианиан 1971 жылдың 16 мамырында Римде рактан қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 21 мамырда Санкт-Петер базиликасында өтті.

Жеке өмір

Ағагианиан бойы биік, денесі жұқа еді. Агагианиан өмірінің көп бөлігін Римде өткізгендіктен, ол "римдікке айналған" еді және римдік акцентпен ағымды итальян тілінде сөйлейтін. Хили, ол "Шіркеудегі Шығыс пен Батыстың бірлігін бейнелейді" деп мәлімдеді. Оның қайтысынан кейін "Нью-Йорк Таймс" газеті былай деп жазды: "Қасиетті кардиналдар кеңесінен сайлауда жеңіске жетпесе де, [Агагианиан] [католик] шіркеуінің дамуына және жаңадан дамып келе жатқан елдердегі оның рөліне маңызды үлес қосты." Бостон кардиналы Ричард Кушинг Агагианианды "қазіргі заманның ең данышман дін қызметкерлерінің бірі және Шіркеу тарихындағы ең ұлы ой-сананың иесі" деп сипаттады. Норман Сент-Джон Стивс 1955 жылы оны "ерекше келбетті, жақсы білімгер" деп жазды. Хили оның "көңілді шарапаттылық пен даналықтың тартымды үйлесімін" көрсететінін айтты.