Кіріспе

Батыс Сирия ритуалдық литургиясын қолданатын және Сирия православие шіркеуімен көптеген ортақ амалдар мен дәстүрлері бар, Левант аймағында пайда болған Шығыс католик христиандық юрисдикциясы – Сирия католик шіркеуі. Жиырма үш Шығыс католик шіркеуінің бірі ретінде, Сирия католик шіркеуі өзін-өзі басқаратын sui iuris жеке шіркеу болып табылады, сонымен қатар Киелі Тақпен және Рим католик шіркеуінің барлық құрамымен толық қарым-қатынаста. Сирия католик шіркеуінің тарихы мен дәстүрлері христиан дінінің алғашқы ғасырларына дейін жетеді. Халкидондық айырылыстан кейін Антиохия шіркеуі Шығыс православиесінің бір бөлігіне айналып, Сирия православие шіркеуі ретінде танылды, ал Халкидон кеңесін қабылдаған шіркеулер оның орнын толтыру үшін жаңа Антиохия патриархатын құрды. Сирия католик шіркеуі Киелі Тақпен толық қарым-қатынасқа келді, ал қазіргі Сирия православие шіркеуі – католик шіркеуімен бірігуге ниеті жоқтардың нәтижесі. Сондықтан Сирия католик шіркеуі Антиохияның түпнұсқа шіркеуінің жалғасы саналады. Шіркеуге 2009 жылдан бері патриарх болып табылатын Море Игнатий Иосиф III Юнан басшылық етеді. Оның Антиохия патриархы «Антиохия және Сирияның барлық Шығысының патриархы» деген атаққа ие және Ливанның Бейрут қаласында тұрады. 1626 жылы иезуит және капуцин миссионерлері Алеппода Сирия православиеліктері арасында жұмыс істей бастады. Олардың көптегендері Риммен қарым-қатынасқа түсті, және 1662 жылы патриархат бос қалғанда, католик тарапы өздерінің біреуін, Эндрю Акиянды Сирия шіркеуінің патриархы етіп сайлай алды. Бұл қауымдастықта жарылыс тудырды, ал 1677 жылы Акиян қайтыс болғаннан кейін екі қарсы патриарх сайланды, біреуі екіншісінің туысы, екі тарапты (бірі католик, екіншісі католикке қарсы) ұсынушы. Католик патриархы 1702 жылы қайтыс болғанда, Сирия шіркеуінің патриархалық тағындағы католик патриархтарының осы өте қысқа кезеңі онымен бірге аяқталды. Кейін, 1782 жылы Сирия православиелік Киелі Синод Алеппо митрополиті Михаил Джарвехті патриарх етіп сайлады. Ол таққа отырғызылғаннан кейін көп ұзамай өзін католик деп жариялап, Рим папасымен бірлікте екенін мәлімдеді. Джарвехтен бастап Сирия католик патриархтарының үздіксіз тізбегі жалғасып келеді.

Атауы

Сирия католик шіркеуі кейде Сириялық католик шіркеуі деп те аталады. Бұған қоса, оны кейде оның патриархаты, Антиохия сириялық-католик патриархаты деп те атайды. Сондай-ақ қараңыз: Антиохия сириялық-католик патриархтары.

Крест жорықтарына дейінгі кезең

Сирия католик шіркеуі өзінің бастауын Әулие Петрдің Римге аттанбас бұрынғы кезеңге дейін жегізеді және тамырларын христиандықтың Шығыста пайда болған бастапқы кездеріне дейін созады. Елшілердің істерінде Исаның ізбасарлары Антиохияда алғаш рет «христиандар» деп аталғаны айтылады (Елшілердің істері 11:26). Алғашқы жоғары кеңестер кезінде Антиохия патриархы Жерорта теңізінен Парсы шығанағына дейін созылған Шығыс дін аймағының шіркеулік билігін жүргізді. Оның грек және сирия тілдеріндегі ғылыми миссиясы әлемді және жалпы шіркеуді көрнекті қасиеттілер, ғалымдар, шөлге кеткендер, шейіттер және дін қызметкерлерімен қамтамасыз етуді көздеді. Осы ұлы тұлғалардың арасында шіркеу докторы, Әулие Ефрем (373) және Саругтың Әулие Яков (521) бар.

Крест жорықтары кезінде

Крест жорықтары кезінде католик және сириялық православие епископтарының арасындағы жылы қарым-қатынастың көптеген мысалдары болды. Бұл епископтардың кейбіреулері Риммен бірігуді жақтырды, бірақ Сирия православие шіркеуі мен Рим арасындағы бірігу туралы жарлық Флоренция соборында 1444 жылдың 30 қыркүйегінде қол қойылғанға дейін бірігуге күшті итермелеу болған жоқ. Алайда, бұл жарлықтың әсері Сирия шіркеуінің иерархиясындағы қарсыластары тарапынан тез жойылды.

Сирия православие шіркеуінен бөлініп кетті

Алеппода евангелизмді уағыздаған иезуит және капуцин миссионерлері жергілікті сириялық православиелік сенімділердің сириялық православиелік шіркеуінің ішінде католиктік бағытты қолдау қозғалысын құруына себеп болды. 1667 жылы католик шіркеуімен бірігуді жақтаған Андрей Акиян сириялық православиелік шіркеудің патриархы болып сайланды. Бұл қауымдастықта бөлініс тудырды, ал 1677 жылы Акиян қайтыс болғаннан кейін екі қарсы патриарх сайланды, олардың католиктік бағыттағысы Андрей Акиянның туысы болды. Алайда, 1702 жылы католик патриархы қайтыс болғаннан кейін Осман үкіметі сириялық православиеліктердің сириялық католиктерге қарсы агитациясын қолдады, және 18 ғасыр бойы сириялық католиктер көптеген қиындықтар мен қуғын-сүргінге ұшырады. Осының салдарынан, сириялық католик епископтарының көп уақыт бойы қызмет етпеген кезеңдер болды, сондықтан патриарх сайлау мүмкін болмады, және қауым толығымен жасырын өмірге көшуге мәжбүр болды. Алайда, 1782 жылы сириялық православиелік Киелі Синод Алеппо митрополиті Михаил Джарвехті патриарх етіп сайлады. Ол таққа отырғаннан кейін көп ұзамай өзін католик деп жариялап, Рим папасымен бірлікте екенін мәлімдеді. Осы мәлімдемеден кейін Джарвех Ливанға қашып, Шарфехте қазірге дейін сақталған Әйел Марияның монастырын салды, осылайша сириялық католик шіркеуінің патриархы атанды. Джарвехтен бастап, сириялық католик патриархтарының үзіліссіз тізбегі қалыптасты, ол Игнатий желісі деп белгілі.

Бөлісуден кейін қазіргі уақытқа дейін

1829 жылы Осман үкіметі Армян католик шіркеуін заңды түрде мойындады, ал 1845 жылы Сириялық католик шіркеуі де азаматтық құқықтарға ие болды. Осы арада патриархтың резиденциясы 1831 жылы Алеппоға көшірілді. Бірақ, 1850 жылы Алепподағы қырғыннан кейін патриархалдық орын 1854 жылы Мардинге ауыстырылды. 1845 жылы Осман үкіметі Сириялық католик шіркеуін ресми мойындағаннан кейін, ол жылдам дамыды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ассириялық геноциді кезінде болған қуғын-сүргін мен жаппай қырғын кеңеюіне тосқауел келтірді. Содан кейін Сириялық католик патриархаты Мардиннен Бейрутке көшірілді, онда көптеген Осман христиандары геноцидтен қашып келген. Бейруттегі патриархалдық орыннан басқа, патриархалдық семинария мен баспахана Ливанның Шарфе қаласындағы Шарфе монастырында орналасқан.

Көшбасшылық

2013 жылдан бастап Антиохия патриархы (көптеген католик және православие патриархаттарының орналасқан ежелгі маңызды орталығы) – Бейрут қаласында тұратын Моран Морин Игнатий Иосиф III Юнан болды. Сирия католик патриархы әрқашан басқа бір есіммен қатар «Игнатий» есімін қабылдайды. Қазіргі тарихта Сирия католик шіркеуінің басшылары: Патриарх Михаил III Джарве, Архиепископ Клеменс Дауд, Патриарх Ефрем Рахмани, Виконт де Таррази, Монсеньор Исхак Армалех, Игнатий Габриэль I Таппуни, Хорепископ Габриэль Хури Саркис, Игнатий Антоний II Хайек, Игнатий Моисей I Дауд, Игнатий Петр VIII Абдалахад және Игнатий Иосиф III Йонан. 1100 жылдан бері танымал Сирия қасиеттілері, ғалымдары, шөлге кеткендері, шейіттері және пасторлары Дионисий Бар Салиби (1171), Грегорий X Бар Хебрей (1286) және соңғы кезде епископ Мор Флавиан Майкл Малке де бар. Сирия шіркеуінің басшылығы түрлі тақырыптар бойынша көптеген ғылыми еңбектер жазды. Мысалы, Патриарх Ефрем Рахмани Сирия тіліндегі еңбектері үшін жоғары бағаланды және Папа Бенедикт XV-нің Әйін (Ефрем) қасиеттісін католик шіркеуінің докторы деп мойындауына себепкер болды. Сондай-ақ, Патриарх Игнатий Бехнам II Бени Римнің үстемдігін қорғау үшін Шығыс теологиясын шақыруымен белгілі. Антиохия және барлық Сирия шығысының патриархы Бейрут патриархалдық епархиясына жетекшілік етеді және әлемдегі барлық Сирия католик қауымын рухани тұрғысынан басқарады. Қауымға Ирактағы екі архиепархия, Сириядағы төрт, Мысыр мен Судандағы бір, Палестинадағы патриархалдық викариат, Түркиядағы патриархалдық викариат және АҚШ пен Канададағы Құтқарушы Ананың епархиясы кіреді.

Литургиялық

Батыс сириялық ырымы Иерусалим және Антиохия шіркеулерінің ежелгі дәстүріне қаныққан және ежелгі яһудилердің Берахасымен байланысты. Сирия католик шіркеуі, марониттер мен Сиро-Маланкара христиандары сияқты, Батыс сириялық ырымын қолданатын басқа Шығыс католик шіркеулеріне ұқсас дәстүрді ұстанады. Бұл ырым мелкиттік католиктердің Антиохиядағы грек-византиялық ырымынан және олардың православиелік әріптестерінен анық ерекшеленеді. Сирия католик ділдары 1888 жылы Шарфеде өткен Сирия католик шіркеуінің жергілікті синодымен бойжетімдікке міндетті болған, бірақ қазір үйленген ділдарлардың саны көбейді. Сирия католик шіркеуінің литургиясы Сирия православие шіркеуінің литургиясына өте ұқсас.

Жүгірткілер

Сирия католик шіркеуі Құрбонда қоңыраулары бар және серафимдер бейнеленген желдеткіштерді пайдаланады. Әдетте, төменгі рухты жолдастардың бірі епископтың артында осы желдеткіштерді серафимдерді символдау үшін шайқап тұрады. Олар сондай-ақ, екі адам оларды эпиклезис кезінде және дін қызметкері "ол алды және сындырды" және "бұл менің денеме/қаныма" деген сөздерді айтқанда құрбандық тақтасының үстінде шайқап тұрады.

Туралы

Сирия католик шіркеуінің түбілгісі тоғыз қоңыраудан тұрады, олар періштелердің тоғыз тобын бейнелейді.

Сағаттық литургия

Сағаттардың литургиясы сириялық православиедегімен толық сәйкес келеді. Оның екі түрі бар: Фенкито және Шимо. Біріншісі – жеті томдық, күрделі нұсқа. Екіншісі – қарапайым нұсқа.

Тілдер

Сирия католик шіркеуінің литургиялық тілі – сирия тілі, ол арамей тілінің диалектісі болып табылады. Сирия шіркеуінің Құрбоно Кадишосы (сөзбе-сөз: қасиетті жұма немесе қасиетті құрбандық) әртүрлі анафораларды пайдаланады, соның ішінде 12 елшінің анафорасы Киелі Жақыптың литургиясында ең көп қолданылады. Олардың ежелгі семит тілі арамей тілі деп аталады (немесе Мәсіх заманынан кейін «сириялық» деп аталады, себебі бұл тілде сөйлейтін көптеген адамдар «Сирия» провинциясына жатқан). Бұл тілде Иса, Мәриям және елшілер сөйлеген. Шіркеудің көптеген ежелгі әнұрандары осы ана тілінде сақталып қалған, бірақ олардың бір бөлігі араб, ағылшын, француз және басқа тілдерге аударылған. Сирия тілі бүгінде Сирияның шығысы мен Ирактың солтүстігіндегі шағын қауымдарда қолданылады, бірақ көпшілік үшін араб тілі – күнделікті тіл.

Шейіт болғандар

Сирия шіркеуінің тарихы бойында көптеген шейіттер болды. Жақындағы мысал – 1915 жылғы ассириялық геноциді кезінде Флавиан Майкл Малке.

Ирақтағы сириялық католиктер

2010 жылдың 31 қазанында 58 ирактық сириялық католик шіркеуінің мүшесі мұсылман экстремистері тарапынан жексенбілік қасиетті литургия кезінде қаза тапты, ал 78 адам жарақат алды. Ирак Ислам мемлекетінің (ИМ) "Құтқарушы Мария" сириялық-католик шіркеуіне жасаған шабуылы – Ирак христиан шіркеулеріне жасалған ең қанды шабуылдардың бірі болып есептеледі. Екі дін қызметкері – Саад Абдалла Таир және Уәсим Табих қаза тапты. Тағы бір дін қызметкері, Қатин, ауыр жарақат алған, бірақ жазылып кетті.