Кіріспе

Эдвард Томпсон (25 маусым 1881 – 15 шілде 1954) – ағылшын теміржол инженері, 1941-1946 жылдары Лондон және Солтүстік-Шығыс теміржолының бас инженер-механигі болған. Эдвард Томпсон 1881 жылғы 25 маусымда Уилтширдегі Марлборо қаласында дүниеге келді. Ол Марлборо колледжіндегі оқытушының көмекшісі Фрэнсис Томпсонның ұлы еді. Кембридж университетіндегі Пемброк колледжінде механика ғылымдары бойынша білім алғанға дейін Марлборо қаласында білім алды, үшінші сынып диплом алды. Томпсон білімін аяқтағаннан кейін теміржол саласына қадам басты, бұл оның ізашары Найджел Греслиден өзгеше болды, ол да Марлборо колледжін бітіргеннен кейін Хоруич жұмысында тәжірибе жинақтаған.

Өмірбаян

Эдвард Томпсон Уилтшир қаласындағы Марлборо қаласында Фрэнсис Томпсонның отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Фрэнсис Лондонда тігіншілік ісін жүргізді. Ол өзінің ізашары сияқты Марлборо колледжінде білім алды. Марлбородағы білімін аяқтаған соң, ол Пемброк колледжіне түсіп, сэр Джордж Стоукстің ықпалына ілесіп, нәтижесінде үшінші дәрежелі дипломмен бітірді.

Топтама алдындағы мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Томпсон біршама уақыт өнеркәсіпте де, теміржолда да жұмыс істеді. Ол Бейер, Пикок фирмасының сурет кеңсесінде шәкірт болып жұмыс істеді, содан кейін Мидленд темір жолының Дерби депосында жұмыс істеді. 1910 жылға қарай ол Солтүстік-Шығыс темір жолында (NER) дивизиондық локомотив инспекторының көмекшісі болды, осы қызметінде 1910 жылдың 15 қарашасында Дарлингтонда екі жүк вагоны арасындағы қаза тағдырлы апатқа қатысты тергеуде куәлік берді. 1912 жылы ол Ұлы Солтүстік темір жолының (GNR) Донкастердегі вагон және көлік басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарулы күштерде қызмет етті, екі рет құрметті мақтау қағазында аталды және Пашендель шайқасы үшін Әскери дивизияның ОБЕ орденімен марапатталды. Қызметтен босатылғаннан кейін ол темір жолға оралды, Дарлингтон және Донкастердегі вагондық шеберханалар арасында, тиісінше Солтүстік-Шығыс және Ұлы Солтүстік арасында жұмыс істеді. 1920 жылы ол Йорк қаласындағы NER-ге вагон және көлік басқармасының бастығы ретінде қайта оралды және бірігуден кейін LNER-ге қосылды. 1930 жылы ол Стратфорд жұмыстық шеберханасында цех менеджері болды және шеберхананың орналасуы үлкен өзгерістерге мүмкіндік бермегенімен, маңызды жақсартулар жасады. 1934 және 1938 жылдары ол тиісінше Дарлингтон және Донкастерде Механикалық инженер болып жұмыс істеді, ал 1941 жылы Найджел Греслінің қайтысынан кейін Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының (LNER) Бас Механикалық Инженері (CME) болды. Эдвард Томпсон Солтүстік-Шығыс темір жолының бас инженері сэр Винсент Рейвеннің қызы Гвендолен Рейвенге үйленді. Гвен 1938 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол қатты жалғыздыққа ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол рұқсатсыз локомотивтің платформасында жұмыс істеп жатқан Ричард Хардимен кездейсоқ танысты. Ол жігітті жақсы көріп, екеуі Донкастерге пойызбен сапар жасады, онда Томпсон ағымдағы жобалар туралы зор құлшыныспен сөйледі. Ричард Харди LNER-ге қосылып, Томпсонның жобалау тобының мүшесі болды.

Зейнеткерлік өмір және өлім

Эдвард Томпсон 1946 жылғы маусымда 65 жасқа толып, 5 жыл қызмет еткен соң зейнеткерлікке шықты, ал оның орнын Артур Пепперкорн басты. Оның соңғы жобасының алғашқы локомотиві, A2/3, 24 мамырда пайдалануға берілді және дизайнер есімімен аталып, Донкастерде салынған 2000-ші локомотив ретінде бұл оқиға сәйкес келді. Атау салтанатында сэр Рональд Мэтьюс кетіп бара жатқан бас инженерге (CME) құрмет көрсетіп, қиын соғыс жылдарында компанияға көрсеткен қызметі үшін алғыс айтты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Механика инженерлері институтына, МКК-ға және Палл-Моллдегі Оксфорд және Кембридж университеті клубына жиі қатысты. IME-де лекциялар тыңдады, бірақ өзі пікір білдірмей, зерттеулер жүргізбеді немесе баяндамалар жасаған жоқ. Уильям Станиер сияқты басқа бас инженерлермен достығын сақтады, екеуі де аралас мақсаттағы локомотивтер сияқты жаңа локомотивтермен байланысты жаңалықтармен бөлісіп тұрды. Оның ізбасары Артур Пепперкорн және Оңтүстік темір жолының бұрынғы әріптесі және бас инженері Оливер Булейдпен бірге 1948 жылы Регби локомотивтерді сынау станциясының ашылуына қатысты. Ол теміржол саласына қызығушылық танытып, Роберт Риддлз басқаруымен дамыған Британ теміржолдарының стандартизация жобасына қызығушылық білдірді, бұл жоба соғыс жылдарында жүзеге асырған өз идеялары мен өзгерістерін шағылыстырды. Оның команда мүшелері, мысалы Эдвард Уиндл, BR инженерлік тобына қосылды. Ол 1954 жылғы 14 шілдеде Солтүстік Уэльсте кеудесіндегі қатты ауырудан қайтыс болды. Оның тілегі бойынша Англия шіркеуінен жерленді, қатысушылардың арасында достары мен туыстары болған жоқ. Оның мүлкінің көп бөлігі аман қалған әпкесіне, ал қалғаны достарына берілді.

Томпсон VS Гресли

Олардың екеуін де қарсыластар деп санауға болады. Егер бірігу болмағанда, Томпсон Солтүстік-Шығыс темір жолының бас механик инженері, тіпті LNER-дің өзі болуға мүмкін еді. Ұлы Солтүстік темір жолы мен Солтүстік-Шығыс темір жолы арасындағы бәсекелестік және Греслидің NER-дің бас механик инженері (CME) Сэр Винсент Рейвенмен, сонымен қатар Томпсонның қайнағасымен болған келіспеушіліктерін ескеретін болсақ, бұл соғыс жылдарында Томпсонның іс-қимылдарын түсіндіруге лайықты болған жорамап. Шындығында, Томпсон Гресли туралы: «Черчвардтан бергі ең ұлы британдық локомотив инженері» деген пікір білдірген. Дегенмен, ол Греслидің дизайнды кез келген нәрседен жоғары қоюдағы бірбеткейлігін де мойындады, мысалы, оның вагондарды күтіп жөндеудегі мамандануы. Инженерлік көзқарастар мен тәсілдердегі айырмашылықтарға қарамастан, Томпсон өзінің ізашарының жұмысын жетілдіруді үміттеніп, Греслиге зор құрметпен қарады. Берт Спенсер Томпсонның өнімділікті арттыру үшін көптеген өзгерістер енгізгенін, ал Гресли мен Буллейд локомотивтерді жасауға көбірек назар аударғанын айтады.

Томпсон - КМЭ

Кейбір адамдар LNER директорлар кеңесінің дереу алмастыратын тұлғаны ойластырмағанын және орынбасар іздеу үшін әртүрлі теміржол компанияларына жүгінгенін айтады. Алайда, Саймон А.К. Мартин LNER басқармасының сол кездегі жазбаларын талдағанда, бұл мәлімдемені қолдайтын ешқандай дәлел таба алмады. Талапкерлер ретінде Southern Railway компаниясының бас инженеры (CME) және бұрынғы әріптесі Оливер Буллейд, Глостер герцогы локомотивін жобалаған Дж. Ф. Харрисон, Греслидің көмекшісі және Томпсонның өзінің ізбасары Артур Пепперкорн, сондай-ақ болашақ теміржол тарихшысы Е. С. Кокс есімдері айтылды. Мұндай әңгімелерде Томпсон өзінің жоғары лауазымы мен саяси тәжірибесін пайдаланып, Пепперкорннан қашып өткені туралы пікірлер кездеседі. LNER директорлар кеңесі 1930 жылдардан бастап болашақ тағайындаулар туралы үнемі талқылаған, бұл кеңес хаттамаларында көрініп тұрады. Бірақ CME лауазымына қатысты ешқандай жазба жоқ, тіпті Гресли 1941 жылдың соңында зейнетке шығу жасына жеткеніне қарамастан. Бұл жағдайды әртүрлі жолдармен түсіндіруге болады, бірақ бір түсіндірмеге сәйкес, Эдвард Томпсон локомотивтер мен вагондарды күтіп ұстау тәжірибесіне ие болғандықтан CME лауазымын иеленуі күтілген. 1939 жылы LNER кеңесі соғыс жылдарында теміржолды басқару мақсатымен «Төтенше жағдайлар кеңесі» деп аталған ұйым құрды. Кеңеске директорлар, үлескорлар, инженерлер және үкімет өкілдері кірді. Өліміне алты ай қалғанда, сэр Найджел Гресли ауырып, әдетте қатысатын кеңес отырыстарына қатыса алмады, оның орнына Эдвард Томпсонды, Артур Пепперкорнды, кейде Дж. Ф. Харрисонды немесе осы үштің екеуін бірге жіберді. Отырыстар барысында Томпсон CME міндеттерін орындады, ал Пепперкорн CME көмекшісінің қызметін атқарды. LNER кеңесінің 2823-ші хаттамасына сәйкес, сэр Найджел Греслидің қайтыс болғаннан кейін 23 күн өткен соң, LNER Төтенше жағдайлар кеңесі ұлы инженердің қазасын тіркеді және сол отырыста Эдвард Томпсонды CME лауазымына тағайындады. LNER Томпсонның жақсы білімі бар және қиын соғыс жағдайында уақытша басқаруды жүзеге асырып, LNER-ді жетекке ала алатынын білді.

Греслидің локомотивтерін қайта құру

Томпсон Греслимен бірнеше мәселеде келіспеді, ал екеуінің арасындағы ең үлкен келіспеушілік – үш цилиндрлі локомотивтерге арналған Греслидің конъюгациялық клапандық механизміне қатысты. Бұл клапандық механизм бейбіт уақытта жақсы жұмыс істеді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нашар техникалық қызмет көрсету салдарынан туындаған мәселелерге тап болды, бұл Томпсонға дизайнды сынауға негіз берді. Томпсон өзі конъюгациялық клапанды Греслидің жалғыз нағыз сәтсіздігі деп сипаттады, бірақ Гресли өзінің жұмысында ешқандай кемшілікке мойын бұрмағанын атап өтті. Эдвард Томпсон 1942 жылы LNER басқармасына локомотивтерді әзірлеу, құрастыру және күтіп ұстау туралы ішкі есеп ұсынды. Ол конъюгациялық клапандық механизмдер паркі туралы есеп беру үшін сэр Уильям Станиерге жүгінді, ол бұл тапсырманы Э.С. Коксқа жүктеді. Олар LNER локомотивтер зауытында көрсетілді және клапандық механизмнің бөліктері тексеру үшін ұсынылды. Кокс жазған және Станиер қол қойған, 1942 жылдың 8 маусымындағы есеп "L.N.E.R. 3 цилиндрлі локомотивтеріндегі "2-1" Гресли клапандары туралы есеп" деп аталды. Есепте Э.С. Кокс соғыс жағдайында бұзылуға бейім клапандық механизмді сынап, үш негізгі ұсыныс берді: конъюгациялық клапандық механизмдермен үш цилиндрлі локомотивтерді құрастыруды тоқтату; конъюгациялық локомотивтердің бір бөлігін эксперименттік түрде үш клапандық механизм жиынтығымен қайта жаңарту; және ақаулы ортаңғы шатуды жою үшін қолданыстағы паркті өзгерту. Екінші дүниежүзілік соғыс техникалық қызмет көрсету үшін қолданылатын жұмыс күшін және клапандық механизмді күтіп ұстау үшін қажетті біліктілікті айтарлықтай азайтқандықтан, Эдвард Томпсон Греслидің ең қиын локомотивтерін қайта жаңартуға басқармадан рұқсат алды. P2 класы – алты бірдей емес бу локомотивтерінен тұратын топ, олардың жылдық жүріс шамасы және басқа Гресли Pacific локомотивтерімен салыстырғанда қолжетімділігі төмен болды, бұл алаңдаушылық тудырды. Кластың басқа да мәселелеріне кішігірім жылдамдықтарда шатудың бұзылуы, ось қораптарының қызуы, отынның жоғары тұтынылуы, рамадағы қосылыстарда жарылу және Эдинбург-Абердин тас жолында рельстердің кеңеюі жатты. 1942 жылы Шотландияда қайта жаңартылған W1 4-6-4 локомотивін P2 Микадомен салыстырып жұмыс істеуге жібергеннен кейін, эксперименттік локомотив Эдинбург-Абердин тас жолында пойыздарды тартуға бірдей қабілетті екені анықталды, бұл алты қосарланған локомотивтер алты стандартты емес локомотивті алмастыра алады деген ойға сенім берді. Томпсон алдымен No. 2005 "Тейн оф Файф" локомотивін эксперименттік түрде қайта жаңартуға кірісті, өйткені ол ең төмен жылдық жүріс шамасына ие болды және P2 локомотивтерінің ең нашары саналды. Қайта жаңартылған локомотив 1943 жылдың ортасында пайда болды және жыл соңына дейін 45 732 мильді жүріп өтті, бұл P2 локомотивтерінен әлдеқайда жоғары көрсеткіш. Артур Пепперкорн қайта жаңартылған локомотивтің жұмысы туралы есепті басқармаға ұсынды, олар қалған бес локомотивті қайта жаңартуға келістім. Қайта жаңартылған локомотивтер жоғары жүріс шамасымен және қолжетімділігімен ең жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Кейіннен Греслидің конъюгациялық клапандық механизмін пайдалануға қарсы пікір білдірген Э.С. Кокс Томпсонның қайта жаңарту бағдарламасы LNER-ді Греслидің мұрасынан құтқару мақсатымен жасалғанын айтты. Мұндай мәлімдеме қазіргі күнге дейін қайталанады, бірақ оны қолдайтын нақты дәлелдер жоқ. Сонымен қатар, басқа бас инженерлер де өздерінің алдыңғыларының жұмысын қайта жаңартуға қарамастан, Томпсонның қайта жаңарту бағдарламасы ғана осындай жоғары деңгейде назар аударды және тексерілді, тіпті ұқсас себептерге қарамастан.

Ұлы Солтүстік

Мүмкін, Томпсонның ең үлкен дау-дамайлары – оның Гресли А1 класының ізашары Ұлы Солтүстік локомотивін өзінің дизайнына қайта құру туралы шешімі. Кейбіреулер Томпсонды Греслиге деген жеке сезімдері оның шешімін бұзды деп айыптады. Бірақ шындығында, локомотивті таңдау туралы шешімді басты инженер емес, локомотивтерді басқару жөніндегі инспектор қабылдады және оны LNER қаржы бөлімі бекітті. Мұндай шешім локомотивтің жасына, жүрілген жалпы қашықтығына, соңғы жөндеуден бергі қашықтығына және жалпы жағдайына негізделген. Бірінші Гресли Пасифик ретінде Ұлы Солтүстік 1922 жылдан бері пайдалануда болды, сол кезде жөндеу цехында болғандықтан, тиімділік тұрғысынан таңдалды. Локомотивтің дизайны Гресли дизайнының ерекшеліктерін сақтап қалды, соның ішінде А4 локомотивтерінде де қолданылатын No. 107 қазандығы, қос Килчап түтіні және ауа тарту жүйесі, сондай-ақ сыртқы түрімен де Гресли локомотивіне ұқсас болды. Томпсон ортаңғы цилиндрде бөлінген жетекті жүйені қабылдады және ортаңғы цилиндрлерді орналастыру үшін алдыңғы доңғалақты алға жылжытуға тура келді. Нәтижесінде шыққан локомотив нашар жұмыс істейді деген мәлімдемелерге қарамастан, сәтсіздікке ұшырамады. Ол сенімді болды және жоғары қашықтық жүріп, Thompson Pacific локомотивтері арасында ең көп қашықтық жүргеніне айналды, Gresley A4 және Peppercorn A1 локомотивтерімен бәсекелесті. Даудың бір бөлігі, мүмкін, Ұлы Солтүстік атауының жоғалуынан және Томпсонның локомотивке деген сезімді дұрыс түсінбеуінен туындады. Томпсон локомотивтерге ат қоюды ұнатпады және оның B1 локомотивінің No. 8301-і Ян Сматстың сапары құрметіне Спрингбок деп аталғанына ашуланды. Сол сияқты, Thane of Fife және басқа P2 локомотивтері қайта құрылып, пайдалануға енгенде, олардың атау тақталары орнатылмады. Пайдалануға енгеннен кейін, Thane of Fife LNER-дің Шотландия бөлімінде әлі қайта құрылмаған P2 локомотивтерімен салыстырмалы сынақтан өтті, содан кейін атау тақталары қайтадан орнатылды. Бірақ бұрынғы зиян істелген еді. Гресли мен Томпсонның астында жұмыс істеген көптеген қызметкерлер GNR-ден келген және локомотив дизайнының жаңа дәуірін ашқан алғашқы Гресли Пасифик Ұлы Солтүстік локомотивінің роліне қоса, олардың шығу тегін білдіретін атаудың жоғалуынан қорқып қалған болуы мүмкін. Томпсон Гресли Пасифик локомотивтерінің ізашарының өзінің локомотив дизайнының флагманы болуын қадағалаған болуы мүмкін, бірақ оның ерте зейнетке шығуы және Пепперкорнның дәстүрлі дизайн практикасына оралуы оның локомотивтері оның ізашары мен ізбасарының локомотивтерімен салыстырғанда үйреншіксіз көрінуіне себеп болды. LNER қызметкерлері мен теміржол әуесқойларының Ұлы Солтүстік локомотивіне деген сезімін, қайта құрылған локомотивтің ерекше дизайнын және LNER-дегі локомотив дизайнындағы оның рөлін ескере отырып, Томпсонды оның бағыныстылары мен әуесқойлары ұнатпауы таңқаларлық емес.