Кіріспе

Телма Лойас Стовалл (туған кезде Хокинс; 1 сәуір 1919 – 4 ақпан 1994) – Кентукки штатының көрнекті американдық саясаткері. 1949 жылы ол Луисвиллден штаттық депутат болып сайланды және үш мерзім бойы қызмет етті. Келесі екі онжылдық бойы Стовалл екі рет Кентукки штатының қазынашысы және үш рет Кентукки штатының мемлекеттік хатшысы болып сайланды. Ол мансабын Кентукки штатының 47-ші вице-губернаторы (1975–1979) ретінде, өзінің демократ әріптесі, губернатор Джулиан Кэрролл басқаруында аяқтады. Ол бұл лауазымды алғаш рет атқарган әйел болды. Стовалл өзінің бейілді мінезімен танымал болды. Мансабында бірнеше рет губернатордың міндетін уақытша атқаруға тура келгенде, ол осы билікті пайдаланудан тартынбады – ол губернаторлық кешірімдер берді, Кентукки Бас Ассамблеясын заң жобаларын қарастыру үшін сессияға шақырды және ең батыл шешімі – Кентукки штатының Тең Құқықтар Түзетуінің ратификациясын жоюға жасалған Ассамблеяның әрекетіне қарсы қаулы шығарды. Өмірі бойы Стовалл еңбекшілер мен әйелдер құқығын ынталы түрде қорғады.

Ерте өмір

Тельма Лояс Хокинс 1919 жылғы 1 сәуірде Кентукки штатының Манфордвилл қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы, Сэмюэл Дьюи Хокинс және Эдди Мэй Гудман Хокинс, ол сегіз жасқа толғанда ажырасып, ол анасы мен әпкесі Эдитпен бірге Луисвиллге көшіп кетті. Отбасы мұңайтулы, жұмысшы табының өмірін кешті, бұл факт Стовалл ешқашан өкінген жоқ: «Менің ойымша, бір нәрседен айырылу зиян келтірмейді», - деді ол. Ол Халықаралық темекі жұмысшылары одағына қосылып, жергілікті 185-ші ТВИУ-нің хатшысы болды. Ол бұл лауазымда 11 жыл қызмет етті.

1970 жылдардың басында ол ұлттық деңгейде танымал болды: «Цинциннати Энквайер» газеті оны «Америкадағы штаттық басқару туралы ең көп білетін әйелдердің бірі» деп сипаттап, ол елдің әр жерінде сөз сөйлеуге үлкен сұранысқа ие екенін атап өтті. Ол жоғары лауазымға талпыну жоспарлары туралы да ашық айтты. Вице-губернатор ретінде Стовалл губернатор Джулиан Кэрролл штаттан кеткен кезде өкілеттігін пайдаланып, штат басқарушы міндетін атқаруға тартынбады. Кэрролл қатыспаған кезде Стовалл Кентукки штатының Бас Ассамблеясын салықты төмендету үшін арнайы сессияға шақырды. Екі заң қабылдалды: біреуі жылжымайтын мүлік салығына штаттық шектеу қойды, ал екіншісі коммуналдық қызметтерге 5% мемлекеттік салықты жойды. Бұл заңды жою туралы шешім оған мемлекеттік зейнетақына қатысты басқа заң жобасына (Парламенттік резолюция 20) қосымша ретінде келді. Стовалл оны екі негізде қабылдамауға құқылы екенін мәлімдеді: Кентукки конституциясы бірнеше мәселені қамтитын заң жобаларын қабылдауға рұқсат бермейді, ал Сенат ережесі кез келген заң шығару сессиясының соңғы он күнінде жаңа заң жобаларын енгізуге тыйым салады. 1977 жылы жасалған ауызша тарих сұхбатында Стовалл Әйелдер теңдігі туралы өз пікірін білдірді: «200 жылдан кейін әйелдердің әлі де екінші дәрежелі азаматтар болып қалуы абсурд. – Қара нәсілді еркектерге әйелдерден 50 жыл бұрын дауыс беруге рұқсат етілді. Әйелдердің қандай да бір іс-әрекеттеріне шектеулер бар болғанша, біз әлі де екінші дәрежелі азаматтармыз». Келесі жылы вето құқығын қолданғаннан кейін, ол өз әрекетін нық қорғап, былай деді: «Кез келген сайланған лауазым иесі ерте немесе кеш саяси тиімділік үшін, ар-ождан мен заң бойынша немесе іс-қимыл жасамау арқылы мәселенің алдын алу перспективасына тап болады. Халық өз көшбасшыларын сайлағанда, олардың әрекет етуін және шешімді болуын күтеді».

Кейінгі мансап

Стовалл 1979 жылы Кентукки штатының губернаторы болып сайлануға тырысты, бірақ Демократиялық партияның ішкі сайлауында Джон Й. Браунға есе жіберіп, ол кейіннен жалпы сайлауда жеңіске жетті. Стовалл 47 633 дауыс алып, Браунның 165 188 дауысынан кейін бесінші орынға ие болды; Луисвилл қаласының мэрі Харви И. Слоан 139 713 дауыс, бұрынғы штат өкілі Терри МакБрейер 131 530 дауыс, ал 1-ші округтен сайланған конгрессмен Кэрролл Хаббард 68 577 дауыс жинады. Стовалл ішкі сайлауда төрт ұсақ үміткерден озып шықты. Оның 30 жылдық мемлекеттік қызметін тойлау үшін 1979 жылдың 3 желтоқсанында Кентукки штатының Капитолийінде кең ауқымды той өтті. Браун жасаған мәлімдемесінде оны «феминистік қозғалыстың бірінші ханымы және еңбекші халықтың талапкері» деп атады. Оған Капитолийдің Ротондасында салтанатты түрде қойылды. Луисвиллдік суретші Дорис Лайст салған Стоваллдың портреті Капитолийде ілінген, ал 1982 жылы оның еңбектерін еске алу үшін тақта орнатылды. Кентукки газеттерінің бірі штаттың ең даулы саясаткерлерінің бірі туралы былай деп жазды:
Тельма Стовалл туралы не айтсаңыз да, оның қандай ұстанымда тұрғанын әрқашан білесіз.