Кіріспе

1775 - 1783 жылдардағы Американың төңкерістік соғысына француздардың қатысы жоқ 1776 жылы Франция Корольдігі 1775 жылы маусымда құрылған Он үш колонияның континенттік армиясына жасырын түрде заттарды жіберген кезде басталды. Франция Ұлыбритания Корольдігімен ұзақ уақыт бойы тарихи бәсекелестікке ұшыраған, олардан отарлар бөлінуге тырысты. 1778 жылы француздар мен Континенттік армия арасындағы одақ туралы келісім жасалды, бұл АҚШ-қа француз ақшасын, материалы мен әскерлерін жіберуге әкелді. Көп ұзамай Ұлыбританиямен дүниежүзілік соғыс басталды. Кейіннен Испания мен Нидерланд Республикасы да көмек жіберуге кірісті, бұл Еуропадағы басқа саяси оқиғалармен бірге британдықтарды жанжал кезінде одақтастарсыз қалдырды (Гессенді қоспағанда). 1779 жылы Испания ашық түрде соғыс жариялады, көп ұзамай ағылшын мен голландиялықтардың арасында соғыс басталды. Франция көмегі Соғыста АҚШ-тың жеңісі мен тәуелсіздігіне үлкен және шешуші үлес қосты. Алайда, соғысқа қатысудың шығыны ретінде Франция 1 миллиард ливрден астам қарыз жинады, бұл елдің қаржысын айтарлықтай қыстырды. Француз үкіметінің шығындарды бақылауға қабілетсіздігі (басқа факторлармен бірге) елдегі тәртіпсіздікке әкелді, бұл АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы қақтығыстан бірнеше жыл өткеннен кейін революцияға ұласты. Содан кейін Франция мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас нашарлап, 1798 жылы Квази соғыс басталды.

Конфликттің американдық шығу тегі

1763 жылы Жетіжылдық соғыста жеңілгеннен кейін Франция Солтүстік Америкадағы барлық алыс жерлерін жоғалтты. Сол уақытта америкалық отаршылар мен британдық үкімет Лондондағы парламент немесе отаршылдық жиналыстар салық салуға бірінші кезекте жауапты ма деген мәселе бойынша күрес бастады. Осы қақтығыстың бір бөлігі ретінде колониялықтар шайға салынатын салыққа жауап ретінде Бостон шай тойын ұйымдастырды. Британ үкіметі бұған жауап ретінде Бостон портын жабуды және Массачусетс колониялық жарғысын жоюды қамтитын "Түзелістерге төзбейтін актілерді" қабылдады. Бұл қақтығыс шиеленісті одан әрі күшейтті. 1775 жылы идеологиялық қақтығыс ашық соғысқа айналды, бұл кезде американдық патриоттар британдық билікке қарсы көтерілді. Франция өзінің әскери-теңіз флотын және басқа да күштерін қайта құруда еді, бұл алдыңғы соғыста жеңілгені үшін кек алудың және өзінің қас жауынгерін қатты әлсіретудің керемет мүмкіндігі ретінде көрді.

Франция қатысуы

Франция Жетіжылдық соғыста жеңілгеніне қатты ренжіді және кек алуды көздеді. Сонымен қатар, ол Британияны стратегиялық жағынан әлсіретуді де көздеді. Тәуелсіздік декларациясынан кейін Америка революциясын жалпы халық та, Францияның аристократиясы да жақсы қабылдады. Революция "ағылшын тираниясына" қарсы ағартушылық рухтың инкарнациясы ретінде қабылданады. Бен Франклин 1776 жылдың желтоқсан айында Францияға барып, елдің қолдауын алу үшін, оны үлкен құлшыныспен қарсы алды. Бастапқыда француздар жасырын түрде қолдау көрсетті. Француз агенттері 1776 жылдың көктемінде Родриг Хорталез эт Компани деген компания арқылы патриоттарға әскери көмек (негізінен оқ-дәрі) жіберді. Саратога шайқасында америкалықтарға француздардың қару-жарағын жеткізу пайызы 90% -ға дейін деп бағаланады. 1777 жылы америкалық көтерілісшілерге бес миллион ливрден астам көмек жіберілді. Ұрыста даңқ күтіп, еркіндік пен республикашылдыққа деген шынайы идеалдарға құштар болған Пьер Шарль Л'Энфан сияқты еріктілер американдық әскерге қосылды. Ең танымал - 1777 жылы 20 жасында патшаның бұйрығына қарсы шығып, әскер қатарына кірген жас аристократ. Ол Джордж Вашингтонның көмекшісі және жауынгерлік генерал болды. Ең бастысы, ол Американың Францияға деген оң көзқарасын нығайтты. Крамер Лафайеттің соғысқа заңдылық пен тәуелсіздікке еуропалықтардың айтарлықтай қолдау көрсетіп отырғанына сенімділік бергенін айтады. Лафайеттің жеке стилі өте тартымды болды; жас жігіт тез үйренді, патриоттық стильге бейімделді, саясатты болдырмады және генерал Вашингтонның тез досы болды. Елу жылдан кейін, француз саясатында үлкен мансап жасағаннан кейін, ол сүйікті соғыс батыры ретінде оралды.

Тыныш көмек туралы пікірталас немесе ашық соғыс жариялау

Ұлыбританияның күш-қуатына қарсы жас ұлт қару-жарақ пен одақтастарға тап болмады, сондықтан ол Францияға бет бұрды. Франция қақтығысқа тікелей қызығушылық танытпады, бірақ оны жаңа британдық қарсыласты қолдап, британдық билікке қарсы тұру мүмкіндігі ретінде көрді. Алдымен Сайлас Дийн, содан кейін Бенджамин Франклин жүргізген келіссөздер арқылы Франция патриоттардың ісіне жасырын қолдау көрсете бастады. Луи XVI және Франция сыртқы істер министрі, граф де Верженн Пьер Бомаршаға жасырын түрде жүгінді, ол француздық Родриг Хорталез және Компания компаниясының пәрдесі астында америкалықтарға оқ-дәрі мен оқ-дәрілерді миллион фунтқа жуық сатуға рұқсат алды. Франция тарапынан берілген көмек, оның көп бөлігі Недерландтың Вест-Индиядағы бейтарап порты Синт-Евстациус арқылы өтті, Джордж Вашингтонның 1776 және 1777 жылдары британдықтардың шабуылына қарсы өмір сүруіне ықпал етті. Бұл көмек сондай-ақ генерал Бургойннің экспедициясының жеңілісіне себеп болды Шамплен дәлізінде Саратогадағы британдық апатпен аяқталды. Француз порттары британдық сауда кемелеріне қарсы әрекет еткен американдық кемелерді, соның ішінде қарақшыларды және Континенттік әскери-теңіз флотының әскери кемелерін қабылдады. Франция үлкен экономикалық көмек көрсетті, не қарызға, не сыйға, сондай-ақ техникалық көмек ұсынды, оның кейбір әскери стратегтеріне "демалыстар" берді, сондықтан олар американдық әскерлерге көмектесе алды. Америкалықтар тағайындаған және Ұлыбританияға деген француздық жеккөрушіліктің көмегімен Сайлас Дине 1776 жылдың басында ресми емес көмек алды. Алайда, мақсат Францияның соғысқа толық араласуы болды. Франклин, Дине және Артур Лиден тұратын жаңа делегация Еуропа елдерінің қатысуын талап ету үшін тағайындалды. (Англистер Эдвард Банкрофт пен Пол Вентвортқа тыңдау үшін ақша төледі). Франклин 70 жаста, француз зиялы қауымдарында ғылыми жаңалықтарымен танымал болған, "министр" атағымен бас дипломат болып қызмет етті ("екі елші" термині қолданылмаған). Ол сарайлық киімнің орнына, сарайлық киім киіп, көптеген жетекші дипломаттармен, аристократтармен, зиялы адамдармен, ғалымдармен және қаржыгерлермен кездесті. Франклиннің бейнесі мен жазбалары француздардың қиялын жаулап алды. Оның көптеген бейнелері нарықта сатылды. Ол жаңа америкалықтың бейнесі және Францияда жаңа тәртіпке ұмтылудың батыры болды. 1777 жылдың соңында халықаралық ахуал шиеленіскен кезде Габсбург Австриясы Франко-Австриялық одақпен сәйкес Баварияның Пруссияға қарсы мұрагерлік соғысында Франциядан қолдау сұрады. Франция бұл ұсынысты қабылдамады, бұл Австриямен қарым-қатынасты нашарлатты. Осы жағдайлардың арқасында Австриядан Англияға қарсы соғыста Францияға көмек сұрауы мүмкін емес еді. Испанияны біріктірудің әрекеттері де сәтсіз болды: Испания мүмкін табыстарды бірден мойындамады, ал американдық революциялық рух өзінің американдық колонияларында испандық тақтың заңдылығына қауіп төндірді. Франциядағы қоғамдық пікір ашық соғысқа жақтады, бірақ король Луи мен оның кеңесшілері ықтимал қауіп-қатерлер мен ауыр шығындарға байланысты ұмтылмады. Патшаның экономикалық және әскери кеңесшілері әсіресе, қарсы болды. Француз теңіз флоты тез арада қайта құрылды, бірақ оның қатаң қақтығысқа қаншалықты дайын екендігіне күмән болды. Қаржыгерлер Турго мен Некер соғыс Францияның салық және қаржы жүйесінің тұрақсыздығы үшін өте қымбат болатынын ескертті. Америкалықтар АҚШ, Франция және Испанияның одақтасуы британиялықтардың тез жеңілуін қамтамасыз етеді деп дәлелдеді, бірақ Верген өзінің флоты дайын болғанша күтті. 1777 жылы 23 шілдеде Верген жаңа ұлтқа толық көмек көрсету немесе оны тастап кету туралы шешім қабылдауға уақыт келді деп шешті. Патшаның ратификациялаған шешімі соғыс болды.

Соғысқа кіру

1777 жылы британдықтар Филадельфияны басып алды, бірақ Саратога шайқасындағы америкалық жеңісі патриоттарға үміт пен Францияда құлшыныс әкелді. Саратога мен Франция АҚШ-тың жеңіске жетуі мүмкін екенін түсінгеннен кейін Бургойн әскері американдық әскерлерге берілді. Патша Вергенге америкалықтармен одақ құруды тапсырды. Франция 1778 жылы 6 ақпанда Альянс шартына қол қою арқылы АҚШ-ты ресми түрде мойындады. 1778 жылы 17 наурызда Британия Францияға қарсы соғыс жариялағаннан кейін көп ұзамай жауыздықтар басталды. Британдық әскери-теңіз күштері, сол кездегі ең ірі флоты, және француз флоты басында бір-біріне қарсы тұрды. Британдықтар сәуір айында Тюлоннан Солтүстік Америкаға қарай граф д'Эстеннің қол астында шыққан француз флотын тосқауылдан аулақ болды, өйткені Брестегі француз флоты Британияға шабуыл жасау үшін пайдаланылуы мүмкін деп қорықты. Франция Брест флотын Еуропа суларында коммерциялық кемелерді қорғау үшін сақтап қалды және ол британдық флоттың Д'Эстенді қуып кеткені расталғаннан кейін ғана шығып кетті, осылайша Британ арнасының флотын әлсіретті. Осы қысқартуларға қарамастан, британдық флот Бресттегі француз флотынан сан жағынан артық болды, ал адмирал д'Орвиллер шілдеде жүзіп кеткен кезде шайқастан аулақ болуға нұсқау алды. Д'Орвиллерлер 27 шілдеде Ушант шайқасында адмирал Август Кеппельдің флотымен кездесті, одан кейін екі флоты да жөндеу үшін портқа оралды. Франция жақын маңдағы Британ аралдарына 40 000 ер адам түсіруді қарастырды, бірақ логистикалық мәселелерге байланысты бұл идеядан бас тартты. Континентте Франция Австриямен одақ арқылы қорғалды, ол Американың Тәуелсіздік соғысына қатыспаса да, Францияны дипломатиялық қолдауды растады. Еуропаның басқа мемлекеттері бастапқыда соғысқа ашық қатысудан бас тартты, бірақ Испания мен Голландия Республикасы Америка ісіне бейресми қолдау көрсетті. Верген испандықтарды 1779 жылы соғысқа ресми түрде кіруге көндірді, ал 1780 жылы Ұлыбритания Голландияның бейтараптығын бұзғаны туралы мәлімдемесі бойынша Голландия Республикасына соғыс жариялады.

Солтүстік Америка операциялары

Солтүстік Америкадағы француз қатысуы бастапқыда теңізге қатысты болды және оның әскери басшыларының кейбір шешімсіздігімен белгіленді. 1778 жылы америкалықтар мен француздар сол кезде британдықтардың қол астындағы Род-Айленд штатындағы Ньюпортты басып алуды жоспарлады. Бұл әрекеті сәтсіз болды, себебі адмирал д'Эстен британдық флотпен кездесу үшін Наррагансет шығанағынан кетіп бара жатқан француз әскерлерін жерге түсірмеді. Ол өзінің флоты дауылдан зақымдалғаннан кейін Бостонға жөнелтілді. 1779 жылы д'Эстен өзінің флотын Солтүстік Америкаға бірлескен операцияларға бастап, бұл жолы британдықтар Джорджияның Саванна қаласына қарсы жасақтады. Саваннаны қоршауға алуда шамамен 3000 француз 2000 америкалықпен бірігіп, теңіз бомбалаулары сәтсіз болды. Британдықтардың бекініп қалған позицияларына шабуыл жасау әрекеті ауыр зардаппен қарсы шығарылды. 1780 жылы Рошамбо бастаған 6000 сарбаз Ньюпортқа қоныс аударғанда, қолдау көбірек көрінеді. Бұл күштер негізінен белсенді емес еді, өйткені флотты ағылшын флоты Нью-Йорктегі және Лонг-Айлендтің шығысындағы базаларынан мұқият бақылады. 1781 жылдың басында соғыс созылып, француз әскери жоспаршылары соғысты шешу үшін Солтүстік Америкада маңызды операциялардың қажет екеніне сенімді болды. Сол жылы Батыс Үнді флотына граф де Грасс қолбасшылық етті және операцияларды онымен үйлестіру үшін арнайы шаралар қабылданды. Де Грассе Солтүстік Америка ұшқыштарын беруді және Солтүстік Америкада мүмкін болатын операциялар туралы хабардар етуді сұрады. Рошембо мен Вашингтон 1781 жылы мамыр айында Коннектикут штатының Уэтерсфилд қаласында кездесіп, өздерінің мүмкіндіктерін талқылады. Вашингтон ағылшындарды Нью-Йорк пен Вирджиниядан (соңғысын алдымен Бенедикт Арнольд, содан кейін бригадир Уильям Филлипс және ақыр соңында Чарльз Корнуоллис басқарды) қуып шығаруды қалаған. Вирджиния да теңіз көмегімен күресуге болатын күшті қауіп ретінде қарастырылды. Осы екі нұсқа да сұралған ұшқыштармен бірге Кариб теңізіне жіберілді. Рошамбо жеке хатпен де Грассеге Вирджиниядағы операцияларды жүргізу үшін Чесапик шығанағына келуді ұсынды. Ветэрсфилд конференциясының қорытындысы бойынша Рошембо өз әскерін Нью-Йорк штатының Уайт-Плейнс қаласына көшіріп, өзінің командасын Вашингтонға тапсырды. Де Грасс осы хаттарды шілдеде, Корнуоллис Вирджиния штатының Йорктаунын басып алуға дайындалған кезде алды. Де Грас Рошамбомен келісіп, кейіннен ол тамыздың соңында Чесапикке жететінін, бірақ испандықтармен келісімдер оның тек қазан айының ортасына дейін тұра алатынын білдіретін депеш жіберді. Оның хабарларының келуі франко-американдық әскерді Вирджинияға қарай жүріс бастауға итермеледі. Де Грас жоспарланғандай Чесапикке жетіп, оның әскерлері Лафайеттің армиясына Корнуоллис армиясының блокадасында көмек көрсетуге жіберілді. Британдық флот 5 қыркүйекте Чесапик шайқасында француздарға қарсы жеңілді. Ньюпорт флоты француз қоршау пойызын союздық әскери келуді аяқтау үшін жеткізді. Йорктаунды қоршау және 19 қазанда Корнуоллистің берілуі Солтүстік Америкадағы ірі жаушылықты тоқтатуда шешуші болды.

Басқа шайқастар

Француздар мен ағылшындар арасындағы басқа да маңызды шайқастар Батыс Үндістаннан Үндістанға дейін бүкіл әлемде болды. Бастапқыда Франция флоты Батыс Үндістандағы Доминика, Гренада, Сент-Винсент, Тобагоны басып алды, бірақ соғыстың басында Сент-Люсияны жоғалтты. Йорктаунды қоршап алғаннан кейін француздар Батыс Үндістанға оралды және 1782 жылдың ақпанына қарай Сент-Китсті (теңіздегі жеңіліске қарамастан), Монтсерратты, сондай-ақ Оңтүстік Америкадағы Демерара мен Эссекибоны алуда табысты болды. Жамайкаға Франко-испандықтардың жоспарланған шабуылдары 1782 жылы Сент-Санс шайқасынан кейін тоқтатылды. Бұл француздарды Кариб теңізіндегі қорғанысқа жіберді, бірақ француздар соғыстың соңында Түркс және Кайкос аралдарын басып алды. Еуропалық суларда Франция мен Испания 1779 жылы Испанияның соғысқа кіруімен күш біріктірді. Британияға шабуыл жасау әрекеті әртүрлі факторларға байланысты сәтсіз болды. Француздардың Джерсиге шабуыл жасауы жеңіліспен аяқталды. Француз және испан күштерін басып Minorca ақпан айында 1782 бірақ Ұлы қоршау Гибралтар ең үлкен операция соғыстың 1779-1783, болды сәтсіз не штурмлау орын, не болдырмау қайталанған британдық жеңілдету оның гарнизоны. Үндістанда британдық әскерлер 1778 және 1779 жылдары француз форпостарын басып алды, бұл көптен бері француздың одақтасы болған Майсур патшалығын екінші ағылшын-майсур соғысын бастауға итермеледі. Француздармен одақтасқан мисурилер бір уақыт бойы шығыс жағалаудағы британдық позициялар үшін қауіп төндірді. Bailli de Suffren командалық француз флоты сер Эдвард Хьюздың британдық флотымен көптеген шешімсіз шайқастар өткізді, ал жалғыз ірі әскери құрлықтағы іс-қимыл, 1783 жылғы Куддалор қоршауы, алдын ала бейбітшілікке қол қойылғандығы туралы хабармен қысқартылды. Француздар Жетіжылдық соғыста жоғалған Үндістанның аумақтарын қайтарып алу мақсатына қол жеткізе алмады. Британдықтар 1784 жылы "status quo ante bellum" ретінде аяқталғанға дейін Майсурмен соғысты.

Бейбітшілік келіссөздері

Америка жерінде болған шешуші шайқастардан кейін француздар 1782 жылдың басында Парижде бейбітшілік келіссөздері кезінде мықты позицияда болды. Алайда Роднидің сәуір айында болған Сент шайқасындағы жеңісі бәрін өзгертті. Француз жеңілісі туралы хабар Францияға алты аптадан кейін келіп, қатты қорқынышпен қарсы алынды. Бұл жеңіліс әскери және қаржылық жағынан қымбатқа түседі. Патшалық флот қазір стратегиялық бастамашылыққа ие болды, нәтижесінде британдықтардың бейбітшілік келіссөздеріндегі талаптары қатты күшейді. Франция да қарыз алу мүмкіндігіне жақындап, соғысты тез аяқтауды көздеді. Бұл жеңіліс сонымен қатар Франко-Америка одағының құлдырауының белгісі болды. Нәтижесінде Бенджамин Франклин Франция мен АҚШ арасында тікелей жүргізілген құпия келіссөздер туралы Францияға ешқашан хабарласпады. Британдықтардың позициясы қыркүйек айында Гибралтардағы франко-испан шабуылдарының жойылуымен және келесі айда Корольдік флот гарнизонның жеңілдетілуімен күшейтілді. Ұлыбритания мен Америка арасындағы алдын ала бейбіт келісімге 30 қарашада қол қойылды; Ұлыбритания АҚШ-тың Ұлы көлдердің оңтүстігіндегі және Миссисипи өзенінің шығысындағы Флоридадан басқа барлық жерлерге ие екенін мойындады (ол Испанияға кетті). Француздар алдын ала келісімді наразылықпен қабылдады, бірақ ешқандай әрекет жасамады. Франция америкалық-британдық бейбітшілік талқылауларына кірмегендіктен, Франция мен Испанияның болашақ келіссөздерге ықпалы шектеулі болды.

Салдары

Америкалықтар одақтастарынан бөлініп, соғыс 1783 жылдың қыркүйегінде Париж шартына қол қоюмен ресми түрде аяқталды. 1763 жылғы Париж және Утрехт келісімдерінің (1713) зардаптары қайта алынбады. Франция жаңа державалар басып алған барлық аумақтарды қайтарып берді, Тобаго мен Сенегал өзенінің бір бөлігін қоспағанда, олар Францияға ие болды, ол Ньюфаундленд балық шаруашылығында кейбір жеңілдіктерге ие болды. Испания Флорида мен Менорканы қайтадан иеленіп, жақсырақ жұмыс істеді, бірақ Гибралтар ағылшындардың қолында қалды. Француздардың соғысқа қатысуы алыс және теңіздік сипатта болғандықтан, француз үкіметі соғыс күшін қолдау үшін миллиард ливр турниді жұмсады, бұл оның жалпы қарызын шамамен 3,315 миллиардқа дейін көтерді. Француз мемлекетінің қаржысы апатты жағдайда болды және Жак Некер салықты көтерудің орнына қарыздарды қарыздарды төлеуге жұмсады. Қаржы министрі Шарль Александер де Калонн ақсүйектер мен дін қызметкерлерінің мүлкіне салық салуды талап етіп, тапшылық проблемасын шешуге тырысты, бірақ оның идеялары үшін жұмыстан босатылды және жер аударылды. Францияның тұрақсыздығы Францияның тұрақты қаржысын қалпына келтіру үшін қажетті реформаларды одан әрі әлсіретті. Соғыс кезінде сауда да қатты төмендеді, бірақ 1783 жылы қайта жанданды. Соғыс Еуропаның төреші рөлін қайта алған Францияның беделі мен мақтанышы үшін аса маңызды болды. Алайда, Франция емес, Ұлыбритания АҚШ-тың басты сауда серіктесі болды. Француздар Франклин мен Джефферсонның 1776 жылғы Тәуелсіздік декларациясында және 1787 жылғы АҚШ Конституциясында көрсетілгендей, жас елге Мәдениетті дамыту кезінде мәдени ықпал еткендерімен мақтанады. Революция өз кезегінде Францияға әсер етті. Либералды элиталар жеңіске қанағаттанған, бірақ кейбір маңызды салдарлар да болды. Еуропалық консервативті роялистер мен дворяндар үрейленіп, өздерінің позициясын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауға кірісті. 1781 жылы 22 мамырда Сегур Жарлығы жоғары дәрежелі әскери пошта кеңселерін қарапайым адамдарға жабып, бұл дәрежелерді тек дворяндарға қалдырды.

Қаржылық аспектілер

Барлығы француздар 1,3 миллиард ливрді америкалықтарды тікелей қолдауға жұмсады, бұл АҚШ-тан тыс жердегі Британиямен құрлықта және теңізде соғысқа жұмсалған ақшаға қоса болды. Францияның қазіргі заманғы ірі держава мәртебесі соғыстан кейін расталды, бірақ бұл елдің қаржысына зиян келтірді. Францияның Еуропадағы аумақтары зардап шекпегенмен, Ұлыбританияға қарсы соғыста жеңіске жету 1781 жылы Йорктаунды қоршау сияқты шешуші шайқастармен бірге әлсіз қаржыны қатты төмендетеді және ұлттық борышты арттырады. Франция өзінің басты стратегиялық жауын әлсіретуден және сәтті сауда серіктесі бола алатын жаңа, жылдам өсіп келе жатқан одақтаспен қол жеткізгеннен басқа ештеңеге қол жеткізбеді. Алайда бұл сауда ешқашан жүзеге аспады, ал 1793 жылы Құрама Штаттар Ұлыбритания мен Француз Республикасы арасындағы соғыста бейтараптығын жариялады. Кейбір тарихшылар Франция ең алдымен Ұлыбританияға қарсы Солтүстік Америка мен Үндістандағы аумақтарды жоғалтып алғандығы үшін кек алуды көздеді деп санайды. Бірақ Джонатан Р. Дулл Франция Канаданың жоғалтуына кек алу үшін англофобия немесе қалаудан емес, жан-жақты есептеуден кейін араласты деп мәлімдейді.

Ағылшынша

Бемис, Самуэль Флаг. Америка революциясының дипломатиясы (1935) Браун, Джон Л. "Революция және Муза: қазіргі француз поэзиясындағы Америка Тәуелсіздік соғысы". Уильям мен Мэри тоқсандық 1984 41 ((4): 592 614. Брейхер, Фрэнк В. Американың тәуелсіздігін қамтамасыз ету: Джон Джей және француз Альянсы. Прагер баспасы, 2003 жыл. Pp. - Қалай? XIV, 327 онлайн Шартранд, Рене және Фрэнсис. Француз армиясы Американың Тәуелсіздік соғысындағы Osprey; 1991. Корвин, Эдвард С. Француз саясаты және 1778 жылғы американдық одақ Archon Books; 1962. Дулл, Джонатан Р. Америка революциясының дипломатиялық тарихы; Йель университеті. Баспасөз, 1985 жыл. Каплан, Лоуренс С. "Америкалық революцияның дипломатиясы: Франциядан көзқарас". "Американ тарихындағы шолулар" 1976 4(3): 385390. "Дулл" (1975) шолуы. Готсхалк, Луис. Лафайет Америкаға келеді 1935 онлайн; Лафайет Америка армиясына қосылады (1937) Хоффман, Рональд және Альберт, Питер Дж., редактор. Бейбітшілік пен бейбітшілдік: 1783 жылғы келісім. U. Вирджиния баспасы, 1986. 263 б. Хоффман, Рональд және Альберт, Питер Дж., ред. Дипломатия және революция: 1778 жылғы франко-американдық одақ. U. Вирджиния баспасы, 1981 жыл. 200 дана. Хадсон, Рут Стронг. Франциядан келген министр: Конрад Александр Жерар, 1729-1790. Луц, 1994 жыл. 279 б. Хатсон, Джеймс Х. Джон Адамс және американдық революцияның дипломатиясы (1980) Кеннетт, Ли. Америкадағы француз әскерлері, 17801783. Гринвуд, 1977 жыл. 188 б. Креймер, Ллойд. Лафайетт екі әлемде: революция дәуіріндегі қоғамдық мәдениеттер мен жеке сәйкестіктер. (1996) деген мақаласында 355 б. Моррис, Ричард Б. "1783 жылғы Ұлы бейбітшілік", Массачусетс тарихи қоғамының іс қағаздары (1983) Vol. 95, 29-51-б. қараңыз. Моррис, Ричард Б. Бейбітшілікті орнатушылар: Ұлы державалар және Американың тәуелсіздігі (1975) Перкинс, Джеймс Брек. Америка революциясындағы Франция 1911 онлайн Попофский, Линда С. және Шелдон, Марианна Б. "Француз және американдық әйелдер демократиялық революция дәуірінде, 1770-1815: салыстырмалы перспектива". Еуропалық идеялар тарихы 1987 8 (((45): 597609. Притчард, Джеймс. "Француздық стратегия және американдық революция: қайта бағалау". Әскери-теңіз колледжінің шолуы 1994 47(4): 83108. Шейпер, Томас Дж. Революциялық дәуірдегі Франция мен Америка: Жак Донатиен Лерэ де Шомонның өмірі, 17251803. Бергхан кітаптары, 1995. 384 б. Ол әскери құрал-жабдықтармен қамтамасыз етті. Унгер, Харлоу Джайлс. Лафайетт Уайли, 2002 онлайн Ван Тайн, К. Х. "Француз үкіметін Америкамен келісім жасауға итермелеген әсерлер, 1778," Американдық тарихи шолу (1916) 21#3 б. 528541 Ван Тайн, Ч. Х. "Француздық көмек 1778 жылғы одақ алдында", Америка тарихи шолу (1925) 31#1 б. 2040

Негізгі дереккөздер

Лафайет, маркиз де. Лафайетт Америка революциясының дәуірінде: таңдалған хаттар мен қағаздар, 1776 1790. Толығырақ: 2: 10 сәуір 1778 20 наурыз 1780 жыл. Корнелл университеті . Баспасөз, 1979 жыл. 518 б.