Кіріспе

Джонатан Строудтың төрт кітаптан тұратын сериясы (2003–2010)

«Бартимей тізбегі» – балама тарих, фантастика және сиқырға толы жасөсперімдерге арналған романдар сериясы. Оны британдық жазушы Джонатан Строуд жазды, және ол 2003 жылдан 2005 жылға дейін жарық көрген трилогиядан және 2010 жылы жарық көрген туынды кітаптан тұрады. Оқиғаның басты кейіпкерлері – жас сиқыршы Натаниель (сонымен қатар Джон Мандраке деп те аталады) және ол шақырып, шартты түрде бағындырған бес мың жылдық джинн Бартимей. Олардың өмірі Лондонның сиқырлы олигархия ретінде билік құрған шағындағы балама тарих көрінісінде өрбуімен байланысты.

Орнату

Сериал 1900 жылдардың соңында немесе 2000 жылдардың басында Лондон қаласында, үйретілген адамдар өздерінің қалауынша жынды шақыра алатын параллель әлемде өрбуде. Тарих бойында түрлі тұлғалар мен империялар осы сиқырлы күштерді пайдаланып, әлемде зор билікке ие болды. Мұны соңғы рет жасаған – Британия империясы (астанасы Лондон), ол 19 ғасырдың ортасынан бері Еуропаны басып келді және оқиғалар өрбу кезінде де билігін сақтап тұр. Ұлыбритания – сиқыршылардың билеуші элитасының барлық саяси, экономикалық және мәдени билікті ұстаған сиқырлы олигархия. Роман оқиғасы балама тарихта өрбуде, сиқырдың, сиқыршылардың және жын-шайтандардың әсері көптеген өзгерістерге алып келген, бірақ нақты тарихтан белгілі елдер, қалалар, оқиғалар мен тұлғалар да кездеседі. Атап айтқанда, бұл өзгерістер заманауи элементтердің (электр энергиясы, ноутбуктер, автомобильдер сияқты) және көне нәрселердің (колониялық дәуірдегі қару-жарақ, оның ішінде мылтықтар) арасындағы қарама-қайшылықта көрінеді. Кітаптарда әртүрлі әлемдік мифология мен фольклорға, мысалы, «Мың бір түн» және Гомерге сілтемелер бар.

Самарқанның амулеті

2003 жылы жарық көрген трилогияның алғашқы кітабында Натаниел орта жастағы, орта деңгейдегі сиқыршы Артур Андервудтың 12 жасар дарынды шәкірті ретінде таныстырылады. Ол өзін зиян келтіргісі келетін қарсыластарынан қорғау үшін Джон Мандрейк деген сиқыршы есімін қабылдайды. Сиқыршы Симон Лавлейс Натаниелді көпшілік алдында жамандыққа толы әрекетпен қорлағаннан кейін, Натаниел Лавлейстен кек алу үшін оның ең құнды нәрсесін, Самарқан амулетін ұрлап алуға шешім қабылдайды – бұл амулет киген адамды сиқырдан қорғайды. Ұстазының білмеуімен, ол джинн Бартимейді шақырып, оны бағындыру үшін жоғары деңгейдегі сиқырды үйрене бастайды. Бартимей көп ұзамай Натаниелдің нағыз атын естіп алады, бұл оның үстінен Натаниелдің билігін әлсіретеді, себебі енді шайтандар қарсы сиқыр қолдана алады. Жағдай тез арада бақылаудан шығып, Бартимей мен Натаниел сиқырлы тыңшылық, кісі өлтіру, шантаж және бүліктердің ортасында қалады. Екеуі бірігіп Лавлейс пен оның ең күшті шайтаны Рамутраны жеңеді, ол соңғы рет бір ұлтты құртаған еді. Бұл оқиғалар нәтижесінде жас сиқыршы мен Бартимей арасында шартты бітім орнап, шайтан келген жеріне қайта оралады.

Големнің көзі

2004 жылы жарық көрген екінші кітап екі жыл сегіз ай өткен соң басталады және Натаниел үкімет қатарында жоғарылауға тырысатын жас сиқыршы ретінде суреттеледі. Осы кітапта Китти Джонс маңызды кейіпкер ретінде енгізіледі. Ол сиқыршылардың қанаушылық билігін тоқтатуды мақсат тұтқан Қарсылық қозғалысының қатысушысы. Натаниелдің жоғары тұрғандары оған Қарсылықты жою және оның мүшелерін ұстауды тапсырады. Оның міндеті Лондонға шабуыл жасаған, көрінбейтін саздан жасалған големнің күтпеген пайда болуымен усложняется. Бартимейдің наразылығына қарамастан, Натаниел големнің тегін анықтауға және өзін құтқаруға көмектесу үшін джинниді шақырады. Соңында големді чех сиқыршысы Кавка жасаған және Лондон полициясының бастығы Генри Дювалл оған жан беруге көмектескені анықталады.

Птолемей қақпасы

2005 жылы жарық көрген трилогияның соңғы кітабында Натаниел – аға сиқыршы және билік кеңесінің мүшесі, үкіметтегі сиқыршылардың элиталық тобы. Бартимей әлі де Натаниелдің тұтқынында және оған немқұрайлы қаралады, себебі оған Басқа Жерге оралуға рұқсат берілмейді, осылайша ол әлсірей береді. Ал Китти Джонс жасырын түрде зерттеулерін аяқтап, сиқыр және рухтар туралы мәліметтер жинап жатыр. Ол осының арқасында джин мен адамдар арасындағы аяқталмайтын қақтығыстарды тоқтатуға үміттенеді. Оқиғаның басты арқауы – үкіметті құлатуға бағытталған құпия, ол сиқыр тарихындағы ең қауіпті қатерді тудырады. Натаниел, Бартимей және Китти бірлесіп Лондон қаласын осы қауіптен құтқаруға тырысады. Бартимей оқырманға ақырсыз циклдің бар екенін ашады: сиқыршылар рухтарды шақырады, сиқыршылар қара халыққа билік етеді, рухтар қалаға сиқыр таратады, қара халықтың бір бөлегі сиқырға қарсы тұра бастайды, қара халық сиқыршыларға қарсы бүлік көтереді, сиқыршылар құлатылады және рухтар Басқа Жерге қайта оралады, сосын тағы бір сиқырлы империя билікке жетеді. Осы цикл оқиғаның басты арқауы болып табылады және Лондонның құлауымен аяқталады. Бартимей Бағдад, Рим және Мысыр сияқты басқа да сиқырлы империялар туралы айтады, олардың барлығы да бұрынғы билігінен айырылған.

Сүлейменнің сақинасы

"Соломонның сақинасы" Бартимей трилогиясында жасалған әлемге оралады, бірақ оқиға қазіргі Лондоннан б.з.д. 950 жылғы Иерусалимге көшеді. Бұл трилогияның түсіндірмелерінде жиі айтылған Сүлеймен патшаның тұсындағы жынның басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Кітап Ұлыбританияда 2010 жылдың 14 қазанында, ал АҚШ-та 2010 жылдың 2 қарашасында жарық көрді. Оқиғаның негізгі желісі Бартимейдің Сүлейменнің сиқыршыларына құл ретінде кезігетін қиындықтары мен оның шешімдері төңкерілген Сүлейменді құлату жоспарларының арасында қалуы, сондай-ақ Сава патшайымының күзетшілер капитаны Асмираның Сүлейменді өлтіру үшін жіберілген қастандықтарын қамтиды.

Бейімделулер

2002 жылы Miramax Харви Вайнштейннің «Жүзіктердің иесі» сериясын ауыстыру мақсатында, өзінің фантастикалық фильмдер франшизасы ретінде баспа және экрандық құқықтарды сатып алды. Бірнеше сценарий жазылғанмен, Харви Вайнштейн ағасымен бірге Miramax-тан кетіп, «Вайнштейн компаниясын» құрды, соның салдарынан фильмдер тоқтап қалды. Дегенмен, 2005 жылдың қарашасында режиссер Энтони Мингелла басшылығымен алғашқы кітап бойынша фильм түсірілімде екені хабарланды. 2019 жылы Start Media төрт кітаптың фильмдік және теледидарлық құқықтарын иеленді.