Кіріспе

Үй кітабының шебері және Амстердам кабинетінің шебері – XV ғасырдың соңғы тоқсанында Оңтүстік Германияда жұмыс істеген гравер және суретшіге берілген екі атау. Ол, басқа гравюраларында (өзі салған ағаш кескіштерінен басқа) құрғақ инемен салу (drypoint) деп аталатын граверлік түрін қолданған алғашқы суретші болып есептеледі. Бірінші атау оның суреттерімен безендірілген, суреттер кітабынан шыққан, ол XVII ғасырдан 2008 жылға дейін Вальдбург-Вольфэгг неміс дворяндық отбасының меншігінде болды. Олар оны 20 миллион еуроға швейцариялық сатып алушыға сатқаны хабарланды; алайда, экспортқа сатудың заңдылығы күмәнді және қазіргі уақытта кітап отбасының қолында. 1999 жылы кітап Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясына көрмеге жіберілді. Оның сақталған гравюраларының көп бөлігі Амстердамдағы Риксмузейдің гравюралар бөлмесінде сақталады, сондықтан оның екінші аты солай аталады. Көптеген, бірақ барлық емес, өнер тарихшылары әлі де Үй кітабы мен гравюралардың бір суретшінің туындысы екеніне келіседі.

Жұмыс

Оның тоқсан бір гравюрасы өте сирек, ал алпысы тек бір данада сақталған, ал бесеуінен аспайды. Барлығы 124 дана, оның 80-і Амстердамда. Гравюралары жасалғанда тек қана беткі, сызылған сызықтар қолданылғандықтан, ыдыс немесе қалайы қоспасынан жасалған тақталардың тозуына дейін әрқайсысынан оннан жиырмаға дейін ғана басылым алынған деп есептеледі. Көптеген гравюралар осы шебердің жоғалған туындыларының көшірмелері деп саналады. Әсіресе, Исраел ван Меккенем отыздан астам көшірме жасаған сияқты. Оның жұмыстары өте жақсы салынған және жанды, ерте Нидерланд суретіне тән егжей-тегжейге қызығушылық танытады. Артур Мейджер Хинд оның стилі туралы былай дейді: «Ол – осы дәуірде өте ерекше еркін сурет салу шеберлігіне ие суретші. Оның гравюралау әдісінде әуесқойдың кейбір ретсіздігі болғанымен, оның өрнектей алу қабілеті күшті және шеберлікпен жасалған». Көптеген туындыларында діни емес, зайырлы сюжеттер бейнеленген, бұл сол кезеңдегі суретшілерге тән емес. Өзінің замандасы Мартин Шонгауэрмен бірге, Хаусбук шебері Германиядағы ескі шебер гравюраларын жасаған жетекші суретші болды. Шонгауэр де, Хаусбук шебері де Альбрехт Дюрердің гравюраларына елеулі әсер етті. Шебердің жарық пен көлеңке моделі және кейбір бейнелі типтері Нидерландтың ықпалынан туындағанын байқауға болады. Оның туындыларының арасында шағын саны да суреттер бар, атап айтқанда Готадағы Ғашықтар жұбы, Шпейер алтары (Берлиндегі Gemäldegalerie, Франкфурттағы Штадель мұражайы және Фрайбургтағы Августин мұражайы арасында бөлінген) және Киелі отбасы (Нюрнберг, Germanisches Nationalmuseum, 2004 жылдан бері). Алайда, көптеген ғалымдар Гота ғашықтары мен Шпейер алтарының бір суретшіге тиесілі болмауы мүмкін екенін айтады және тек Ғашықтар жұбын Хаусбук шеберіне жатқызады. Басқалары оған келіспейді және гравюралар мен алтардың бір суретшінің туындылары екенін айтады.

Эрхард Рювич?

1936 жылы алғаш рет ол Утрехт қаласының Эрхард Реувичі деп танылуы керек деген ұсыныс жасалды. Ол Майнц қаласында суретші және (немесе) баспагер болып жұмыс істеген, 1483 немесе 1484 жылы Қасиетті жерге жасаған қажырлы саяхатынан кейін жасалған Венецияның 5 фут (2 метр) биіктігіндегі әсерлі ағаш кескіндемесі панорамалық көрінісін жобалап, қол қойған. Реувич 1486 жылғы Бернхард фон Брейденбахтың «Sanctae Peregrinationes» атты саяхат туралы латын тіліндегі еңбегін басып шығарды, онда ағаш кескіні алғаш рет бүктелетін бет ретінде пайдаланылды. Бұл дизайнды кейін Майкл Волгемут Нюрнберг жылнамасы үшін бейімдеді. Реувич Майнц соборының бай каноны Брейденбахтың серігіндегі суретші ретінде қабылданды. Кітапта Иерусалимді қоса алғанда, тағы алты қаланың панорамалары, Таяу Шығыс киім-кешектерінің зерттеулері және алғаш рет басылған экзотикалық әліпбилер де болды. Бұл кітап бестселлерге айналып, келесі үш онжылдықта он үш рет қайта басылды, соның ішінде Франция мен Испанияда басылған басылымдар үшін иллюстрациялық блоктар жергілікті баспаханаларға жіберілді. 1485 жылы Реувич Майнцте басылған дәрілік өсімдіктер жинағында ағаш кескіндері үшін бірнеше өсімдіктерді суреттеді. Оның «Хаусбук шеберімен» сәйкестендірілуі кеңінен қабылданбады, бірақ А. Хайатт Мэйор оны қолдады; басқа да ұсыныстар жасалды. 1980 жылдардағы жаңа зерттеулерде ғалымдардың пікірі сәйкестендіруге қарсы болды. «Speculum Humanae Salvationis» атты 1473 жылғы басылымның ағаш кескіндерінің дизайны «Хаусбук шеберіне» жатқызылды.