Кіріспе
2000 жылы Майла Голдбергтің жазған «Bee Season» романы. Ол ұлттық дұрыс жазу байқауында жеңіске жетпек болған жас қыздың және оның жетістігінің оның отбасына тигізген әсерін баяндайды.
Bee Season is a 2000 novel by Myla Goldberg. It follows a young girl as she attempts to win the national spelling bee, and the repercussions of her success on the other members of her family.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Он бір жасар Элиза Науман Пенсильвания штатының Монтгомери округіндегі Абингтон қалашығында тұратын дарынды адамдар отбасының жалғыз "қалыпты" мүшесі. Оның әкесі Саул жергілікті синагогада кантор болып жұмыс істейді және еврей мәтіндерін зейінмен оқиды; анасы Мириам, көрінеу, сәтті адвокат, ал ағасы Аарон – еврей тілінде оқи және жатқа айта алатын дарынды оқушы, сондай-ақ әкесінің кабинетіне кіруге рұқсат алады, онда ол әкесімен бірге гитарада ойнайды. Бір күні Элиза өзін-өзі таңқалдырады – сыныптық диктант сайысында жеңіске жетеді, содан кейін Маккинли бастауыш мектебінің диктантында да жеңіске ие болады. Алғашында Саул оның жетістігінен хабарсыз болады, бірақ кейіннен оның өміріне белсенді түрде араласа бастайды. Элизаны жаттығу үшін кабинетіне шақырады, ал Аарон алғаш рет есіктің өзіне жабық екенін көреді. Бірақ Элиза аудандық диктанттан өтіп, ұлттық диктантқа дайындалғанда, отбасының қиын жағдайлары айқын көріне бастайды. Құдайға жетуге тырысқан Саул, алдымен есірткі, содан кейін оқу арқылы, Элизаның таланты өзінікінен гөрі мистицизмге бейім екеніне көз жеткізеді, бұл оны шейфаға, яғни құдайлық нұрына жеткізе алады. Ол Элизаны ортағасырлық каббалист жазушы Ибраһим Абулафияның еңбектерімен таныстырады, және оның оған деген амбициялары диктант сайысында жеңіске жетуден әлдеқайда асады. Сегіз жасында "діни сезім" (іс жүзінде, ұшақтың шамдарының жарығы) басынан өткен Аарон иудаизмге көңілі толып, христиандыққа, содан кейін вайшнавшылыққа бет бұрады. Паркте кездейсоқ танысқан адам арқылы ол Халықаралық Кришна саналылығы қоғамын (ISKCON) табады және отбасына хабарсыз түрде оның жақтасы болады. Әрқашан ұқыпты болған Мириам отбасынан бірнеше жыл бойы жұмыс істемейтінін жасырып келді, оның орнына ол дүкендерден ұсақ-түйек заттарды ұрлап, уақытын өткізетін клептоман, олар өзінен бөлінген кішкентай бөліктері деп сеніп, Саул оған тикун олам, "дүниені түзету" туралы айтқан кезде осы пікір қалыптасқан. Отбасы мүшелерінің барлығы басқа мәселелермен айналысқанда, Мириамның құмарлығы жаңа белеске көтеріледі, ол адамдардың үйлеріне кіріп, кішкентай заттарды ұрлап алады. Бірнеше рет оның ісі ашыққа жайылмауға шамасы келмейді, бірақ Саулмен эмоционалдық байланыстан алыс секс арқылы өзін шындыққа бекітуге тырысса да, бос үйлердің тартымдылығына қарсы тұра алмайды. Ұлттық диктант сайысында Элиза жақсы өнер көрсетеді, бірақ жеңіске ие болмайды, сондықтан ол Саулдың ынталы көмегімен келесі жылға дайындала бастайды. Бірақ отбасының ыдырауына аз уақыт қалды. Мириам тұтқындалады, ал Саул оның бірнеше жыл бұрын жұмысынан кеткенін біледі. Ол ұрланған заттарын қоймаға салып, оларды әдемі, күрделі үлгіге орналастырады. Ол ақыл-есінен жаңылыпты деген үкім шығарылып, психиатриялық ауруханаға жатқызылады. Аарон үйден кетіп, ISKCON-ға қосылу ниеті туралы хабарлайды. Әбулафияны өздігінен, әкесінің білмеуінен оқи бастаған Элиза шейфаға қол жеткізуге тырысқан түні қорқынышты тәжірибеге ие болады. Келесі күні сыныптық диктант сайысында ол бір сөзді қасақана қате жазады – отбасын құлдыраудан құтқарып, қайтадан біріктірудің күшті тәсілі.
Кейіпкерлер
Елиза Науманн – жас қыз, ұлттық сөз жазу байқауына қатысушы. Саул Науманн – Елизаның әкесі, Бет-Амиха синагогының канторы және қасиетті жазбаларды оқитын адам. Мириам Науманн – Елизаның анасы, ол мінездік бұзылысы бар және ұрлыққа бейім. Аарон Науманн – Елизаның ағасы, еврей дінінен бас тартып, Харе Кришна дінін қабылдаған.
Қабылдау
"Бал аралы" сыншылар тарапынан жақсы қабылдады. Пол Грей оны "Тайм" журналында "жеңімпаз, ерекше және қызықты тұңғыш роман" деп атады. "The New York Times" газетінің Дуайт Гарнер оны "бейтарап, бірақ аса зиялы кітап, эмоцияларын шынайы жеткізетін" десе, оны Катерскилл сарқырамасы мен "Американдық сұлулық" кездесуі деп сипаттады. 2000 жылдың шілдесінде бұл кітап "New York Times" тәуелсіз көркем әдебиет бестселлер тізімінде 15-орынға ие болды. Сынақшылар кітаптың қарапайым оқиғамен басталатынын (қыз күтпеген жерден мектеп сайысында жеңіске жетеді), ал кейін қараңғы жағдайға ұласатынын (отбасы ыдырайды) атап өтті. 2005 жылы колледжінде берген сұхбатында Голдберг өзінің ниетін былай түсіндірді: "Кітапты қалай жазғанымды айтайын. Мен оны әдейілеп, оқиға дами келе көбірек қараңғыланып, күшті болуын қадағаладым. Бастапқыда оны күнге толы, қуантарлық, "Reader's Digest" сияқты оқуға ыңғайлы етуді, адамдарды жайлы сезімге бөлеп, содан кейін күтпеген соққы беруді жоспарладым".
Марапаттар мен ұсыныстар
Ол 2000 жылы Франкфурт электронды кітап сыйлығының «Баспадан электронды кітапқа ауысқан үздік көркем әдебиет» номинациясы бойынша финалисі атанды.
Фильмге бейімделу
2005 жылы Скотт МакГи мен Дэвид Сигел режиссерлік еткен, Наоми Фонер сценарий жазған кітап негізінде түсірілген көркем фильм шықты.
Мәдени сілтемелер
The Decemberists тобының "Her Majesty the Decemberists" альбомындағы "Myla Goldberg әні" романына сілтеме жасайды. Топтың жетекшісі және ән жазушысы Колин Мелой, Голдбергтің "Bee Season" кітабының тұсаукесерлік турнесі Портлендке (Орегон штаты) келгенде оған жол көрсетіп, көмектескен.