Кіріспе

Афинадағы Ұлттық археологиялық мұражай (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) Грекияның әртүрлі археологиялық орындарынан тас дәуірінен кейінгі және соңғы антикалық дәуірге дейінгі ең маңызды артефакттарды сақтайды. Ол әлемдегі ең ұлы мұражайлардың бірі саналады және грек антикалық кезеңінің ең бай жинағына ие. Мұражай Афинаның орталық бөлігіндегі Эксархия ауданында Эпир көшесі, Бубулинас көшесі және Тосицас көшесінің арасында орналасқан, ал кіреберісі Афина политехникалық университетінің тарихи ғимаратының жанындағы Патиссион көшесінде.

Тарих

Грекиядағы алғашқы ұлттық археологиялық мұражай 1829 жылы Грекияның губернаторы Иоаннис Каподистриас Аигинада құрды. Кейіннен археологиялық коллекция 1858 жылға дейін бірнеше көрме орындарына көшірілді, содан кейін жаңа мұражайдың орналасуы және сәулеттік дизайны үшін халықаралық сәулет конкурсы жарияланды. Қазіргі орналасқан жері ұсынылып, мұражай ғимаратының құрылысы 1866 жылы басталды және 1889 жылы Грекия үкіметі, Грекия археологиялық қоғамы және Микен қоғамының қаражатымен аяқталды. Мұражай құрылысына жер сыйлаған Елени Тосица және мұражай құрылысын аяқтау үшін үлкен қаржы көмегін көрсеткен Санкт-Петербургтен келген Деметриос пен Николаос Вернардакис үлкен үлес қосты. Мұражайдың бастапқы атауы Орталық мұражай болды. 1881 жылы Грекияның премьер-министрі Харилаос Трикупис оны қазіргі атауымен атады. 1887 жылы маңызды археолог Валериос Стайс мұражайдың кураторы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұражай жабылды, антикварлық заттар арнайы қорғаныш қораптарына салынып, жою мен тонаудан сақтау үшін жерге көмілді. 1945 жылы Христос Карузос пен Семни Карузу басшылығымен көрмелер қайтадан ашылды. Мұражайдың оңтүстік жағында әлемдегі ең бай жазулар жинағы бар Эпиграфикалық мұражай орналасқан. 1953-1960 жылдар аралығында Патроклос Карантиностың сәулеттік жобаларымен жазулар мұражайы кеңейтілді. 2023 жылы Грекия үкіметі мұражайдың 20 000 шаршы метрлік жер асты кеңейту жоспарын бекітті. Кеңейту 2028 жылға дейін аяқталуы күтілуде және шатыр бағы да болады.

Ғимарат

Мұражайдың әсерлі неоклассикалық дизайны сол кезде Еуропада кең таралған және ондағы классикалық стильдегі заттарға сай келеді. Бастапқы жоспарды сәулетші Людвиг Ланге жасады, ал кейін бас сәулетші Панагис Калкос, Армодиос Влахос және Эрнст Циллер оны өзгертті. Мұражайдың алдында мүсіндермен безендірілген үлкен неоклассикалық бақ орналасқан. 2008 жылдың мамыр айында Мәдениет министрі Михалис Лиапис көптен күткен Мысыр ескерткіштері мен Елени мен Антонис Стататостың коллекциясын ашты. 2020 жылы мұражайды жақын жерлерге кеңейту қажеттілігі тағы да талқыланды. Мұражайдың алдындағы жер асты кеңейтуге жаңа жоспар жасалды. 2023 жылы Грек үкіметі мұражайдың 20 000 шаршы метрлік жер асты кеңейту жоспарын бекітті. Кеңейту 2028 жылға дейін аяқталуы күтілуде және шатыр бақша да болады.

Тарихқа дейінгі жинақ

Тарихқа дейінгі коллекция неолит дәуірінен (б.з.д. 6800–3000 жж.), ерте және орта қола дәуірінен (б.з.д. 3000–2000 жж. және б.з.д. 2000–1700 жж.) заттарды, сондай-ақ циклдық және микендік өнер туындылары ретінде жіктелген экспонаттарды ұсынады.

Циклды өнерінің коллекциясы

Цикладтық коллекцияда Эгей теңізіндегі Делос және Керос аралдарынан табылған, соның ішінде Лутист мүсіні бар, атақты мәрмәр фигуралар ұсынылған. Қазіргі заманғы өнерге ұқсас және Генри Мур сияқты суретшілерді шабыттандырған осы құпия адам бейнелері, Эгей теңізі аралдарының біздің заманымыздан бұрынғы 3 мыңжылдыққа жататын көне зираттарынан қола құралдар мен ыдыстармен бірге табылды.

Микендік өнер коллекциясы

Микен өркениеті тас, қола және керамикалық ыдыстар, мүсіндер, азу, шыны және фаянс заттар, Микенде және Пелопоннестің басқа жерлеріндегі (Арголистегі Тиринт пен Дендра, Мессиниядағы Пилос және Лакониядағы Вапхио) күмбезді қабірлерден табылған алтын мөрлер мен жүзіктер арқылы бейнеленеді. Вафейодан табылған екі алтын кеседе бұқаны ұстау сахнасы бейнеленгені ерекше қызығушылық тудырады.

Генрих Шлиманн:

Микен коллекциясына А қабір шеңберінен және Б қабір шеңберінен Генрих Шлиманның Микендегі XIX ғасырдағы тамаша жаңалықтары да кіреді. Ең әйгілісі – қайтыс болған микендік ақсүйектердің беттерін жапқан алтыннан жасалған жерлеу маскалары. Олардың ішіндегі ең танымал – жаңылыспен Агамемнонның маскасы деп аталған маска. Микен цитаделінен табылған заттардың арасында рельефті стелалар, алтын ыдыстар, шыны, алабастр және янтарьтан жасалған құралдар мен әшекейлер бар. Сондай-ақ, азудан жасалған екі құдай анасы мен баласының мүсіні, боялған әктастан жасалған құдай анасының басы және 12 ғасырға жататын әйгілі жауынгердің вазасын көруге болады.

Мысыр өнерінің коллекциясы

Мысырлық коллекция XIX ғасырдың соңғы жиырма жылына дейін сақталып келген. 1893 жылы Мысыр үкіметі Баб-эль-Гассудан фараон дәуіріне жататын тоғыз мумияны сыйға тартқандығы ерекше аталады. Дегенмен, Мысыр коллекциясының көп бөлігі екі меценаттың – Иоанн Димитриудің (1880 жылы) және Александрос Ростовичтің (1904 жылы) еңбегінің арқасы. Коллекцияда 6000-нан астам артефакт бар, олардың 1100-і қазіргі таңда көпшілік назарына ұсынылған. Бұл коллекция әлемдегі ең бағалы Мысыр өнерінің бірі саналады. Көрмеде сирек кездесетін мүсіндер, құрал-жабдықтар, әшекейлер, мумиялар, мумияға арналған ағаш табель, ханшайымның таң қалдырарлық қоладан жасалған мүсіні, бұзылмаған құс жұмыртқалары және 3000 жылдық нанның бір тісі кемген бөлігі қойылған. Көрменің орталық экспонаты – б.з.б. 670 жылға жатқан ханшайым және жұбын Такушиттың қоладан жасалған мүсіні. Биіктігі 70 см, иероглифтермен әсемделген көйлек киген мүсін 1880 жылы Александрияның оңтүстігінде табылған.

Статистика жинағы

Стататос коллекциясы осы сыйлық берушілер мен ірі грек меценаттары Антонис және Елени Стататос есімдерімен аталған. Коллекцияда шамамен 1000 экспонат бар, олардың көп бөлігі – әшекейлер, сондай-ақ металл заттар, вазалар және орта қола дәуірінен византиялық кезеңнен кейінгі уақытқа дейінгі керамика. Карпенсиси мен Фессалиядан табылған эллинистік кезеңдегі алтын әшекейлер ерекше назар аударуға лайық.

Суретшілер мен артефакттер

Музейде жұмыс істеген ежелгі суретшілердің кейбірі – Мирон, Скопас, Эутимид, Лид, Агоракрит, Агасиас, Пана суретшісі, Той суретшісі, Мелеагер суретшісі, Клеонайлық Кимон, Нессос суретшісі, Дамофон, Айсон (ваза суретшісі), Аналатос суретшісі, Полигнотос (ваза суретшісі), Гермонакс. Жинақтарға мүсіндер, лутрофоралар, амфоралар, гидриялар, скифостар, кратерлер, пеликтер және лекитос ыдыстары, стелалар, фрескалар, зергерлік бұйымдар, қару-жарақ, құрал-саймандар, монеталар, ойыншықтар және басқа да ежелгі заттар кіреді. Артефактілер Санторини, Микен, Тиринт, Додона, Вафио, Рамно, Ликосура, Эгей аралдары, Делос, Эгинадағы Афея ғибадатханасы, Спартадағы Артемида Орфонияның киелі орны, Пилос, Фива, Афина, Вари үңгірі, Антикитера кемесінің құлауы және Грекияның басқа да аймандарынан табылған археологиялық қазбалардан алынған. Бір жыл бұрын Лос-Анджелес қоры грек Фивасының жанынан табылған б.з.д. 4 ғасырлық қабір тасын және Тасос аралынан алынған б.з.д. 6 ғасырлық құрбандық рельефін қайтаруға келісім берді.

Археология кітапханасы

Мұражайда 118 жылдық тарихы бар археология кітапханасы орналасқан. Кітапханада сирек кездесетін көне өнер, ғылым және философия кітаптары мен жарияланымдары сақталған. Кітапхана қоры шамамен 20 000 томнан тұрады, оның ішінде 17 ғасырға дейінгі сирек басылымдар да бар. Кітапхананың библиографиясы археология, тарих, өнер, ежелгі діндер мен ежелгі грек философиясы, сондай-ақ ежелгі грек және латын әдебиеттерін қамтиды. Ерекше құндылығымен Генрих Шлиманның қазбаларын қоса, түрлі қазбалардың күнделіктері ерекшеленеді. Археологиялық кітаптар жинағы Грециядағы осындай жинақтардың арасында ең байы болып табылады. Кітапхана жақында Александр С. Онассис қорының қаржысымен қайта жаңартылды. Жаңарту жұмыстары 2008 жылдың 26 мамырында аяқталды және қазір Александр Онассис атымен аталады.

Қол жеткізу

Музейге Афина метросымен жетуге болады. Ең жақын бекет – Виктория бекеті (1-желі), ол мұражайдан 5 минуттық жаяу қашықтықта орналасқан. Мұражайда артефакттардың көшірмелері сатылатын сыйлық дүкені мен мүсін бағында кафе бар. Мұражай мүгедектер коляскасында отырушылар үшін толыққанды қолжетімді. Есту қабілеті нашар адамдар үшін арнайы жабдықтар мен жетекшілер де қарастырылған. Ол Ұлттық техникалық университетінің ескі ғимаратының қасында орналасқан, және автобус, троллейбус және метро арқылы қызмет көрсетіледі. Proastiakos және Афина трамвайы мұражайға келмейді.