Кіріспе
Швед фельдмаршалы (1651–1722)
Карл Густав Рехншиёльд (6 тамыз 1651 – 29 қаңтар 1722) – швед фельдмаршалы (fältmarskalk) және корольдік кеңесшісі. Ол Швеция королі Карл XII-нің кеңесшісі және бас әскери кеңесшісі болды, сондай-ақ Кароль армиясының бас қолбасшысының орынбасары болды, оның біліміне және дамуына үлкен үлес қосты. Рехншиёльд швед Помераниясында өсіп, Лунд университетінде философ Самуэль фон Пуфендорфтан дәріс алды. 1673 жылы швед әскери қызметіне қабылданды және Скан соғысы кезінде Халмстад, Лунд және Ландскрона шайқастарына қатысты, онда ол подполковник және генерал-адъютант болып тағайындалды. Соғыстан кейін ол бірнеше полктің қолбасшысы, тоғыз жылдық соғыс кезінде герцог Фридрих IV-нің бақылаушысы және ұстазы, ал Сканияның генерал-губернаторы болды. Ұлы Солтүстік соғысында Карл XII-нің Кароль армиясын ұйымдастырудағы оң қолы болды және Хумлебекке қону, сондай-ақ Нарва, Дюна және Клишов шайқастарының жоспарларын жасады. 1706 жылы Фрауштадт шайқасында өзінің жеке армиясымен фельдмаршал Шуленбург басқарған саксон-ресейлік армияны күйретіп жеңді. Осы қызметтері үшін Рехншиёльд фельдмаршал және граф титулымен марапатталды. Карл XII-нің Ресейге қарсы жорығы кезінде Рехншиёльд Холочин шайқасында және Веприк қоршауында қолбасшылық етті, онда ауыр жарақат алды. Карл XII оқтан жарақаттанғаннан кейін Рехншиёльд 1709 жылы Полтава шайқасында швед армиясының бас қолбасшысы болды, бірақ армия шешуші жеңіліске ұшырады. Шайқас аяқталғаннан кейін Рехншиёльд Ресейде тұтқынға алынып, граф Карл Пайпермен бірге басқа швед тұтқындарына көмектесу үшін Мәскеуде басқару кеңсесін басқарды. 1718 жылы Рехншиёльд босатылып, Карл XII атып өлтірілгенге дейін Фредрикстен қоршауына келді. Кейіннен Рехншиёльд Швецияның батысында қолбасшылық қызметін атқарды және ескі шрапнель жарақатынан 1722 жылы қайтыс болды.
Балалық шағы мен білім (16511676)
Рейнскиольд 1651 жылдың 6 тамызында Швеция Помераниясындағы Стральсунд қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы – Померанияның үкімет кеңесшісі Гердт Антонисон Рейнскиольд (1610–1658), бастапқыда Кеффенбринк, және барон Йохан Адлер Салвиустың немересі Биргитта Торскескал (1655 жылы қайтыс болды). Карл Густав Рейнскиольд – Рейнскиольдтардың он бір баласының сегізіншісі болған. 1658 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Карл Густавтың екі ағасы мен екі апасы қалды. Гердт Рейнскиольдтың өлімінен бұрын жақын достары болған үкіметтік кеңесші Филипп Кристоф фон дер Ланкен және аймақтық кеңесші Йоахим Кухн фон Овстиен бес бауырласты қамқорлыққа алды. Бауырластар қаржылық қиындықтарға тап болды, бір жағынан Гердт өмірінің соңғы кезеңіндегі ақша мәселелеріне, екінші жағынан бес бауырлас пен Гердт Рейнскиольдтың үшінші әйелі және жесірі Анна Катарина Гарффелт арасындағы мұралық дауларға байланысты. Қамқоршылар оған Биргитта Рейнскиольдтың отбасылық зергерлік бұйымдарын және мұрадан 14 000 риксдалер берді. Соның салдарынан бауырластар қамқоршыларының оларға қалай қарағанына наразылық білдіріп, Швеция үкіметіне бірнеше шағым хаттарын жазды. Карл Густав Рейнскиольдтың қайын інісі Андерс Аппельман кейіннен бес бауырласты тәрбиелеуге белсенді қатысып, Карл Густав пен оның бауырларының білімін жалғастыруына қаражат бөлді. Карл Густав Рейнскиольд үйден оқыды және 20 жасында Лунд университетіне түсті. Мұнда ол теология, тарих, тіл және философияны оқыды. Ол тарихшы және философ Самуэль фон Пуфендорфтың лекцияларына қатысты, ол ынталы оқушыны байқап, жеке сабақтарды ұсынды. Пуфендорфтың әсері ұзаққа созылды. Рейнскиольд Пуфендорфтың «Еуропадағы ең маңызды патшалықтар мен мемлекеттер тарихына кіріспе» (франкфуртта тек 1682 жылы басылған) еңбегін қайта жазды, қолжазбаға Пуфендорфтың жеке түсініктемелерін қосты және оны өмірінің соңына дейін сақтады. Атты әскер полкіне оралғанда, бұл жолы рытмастер ретінде Рейнскиольд Лунд шайқасына қатысты. Шайқас кезінде оның эскадрилья командирі Линдхиельм жарақаттанғанда, Рейнскиольд оны алмастырып, эскадрильясын жауға қарсы бастап кетті. Карл XI Рейнскиольдтың батырлығына қатты таңғалып, оны майор шындығына дейін көтерді және Эрик Дальбергтің басшылығы мен қадағалауымен Бас штабтың генерал-адъютанты етіп тағайындады. 1677 жылдың мамырында швед армиясы Рённебергадан шегінгенде, ол ван және артқы күзетке кезекпен басшылық етіп, көптеген шайқастарға қатысты. Оның күш-жігерін Дальберг жоғары бағалады және Карл XI-нің қатысуымен Рейнскиольдты «армиядағы ең үміткер жас офицерлердің бірі» деп атады. Ландскрона шайқасында Рейнскиольд өзінің екі ротасымен бірге даттық элиталық бөлімшелермен қоршалып, өмірлік полктің шығындары шайқасқа қатысқан швед полктері арасында ең жоғары болды. 1677 жылдың 5 қарашасында 26 жасында Рейнскиольд подполковник болып тағайындалды. Ол Корольдіктің жесір атты әскер полкінің іс жүзіндегі командасын алды, өйткені оның командирі генерал Рутгер фон Ашберг басқа жердегі міндеттермен болды. Рейнскиольд Карл XI-нің бас әскери кеңесшісі және ұстазы болған фон Ашбергпен ұзақ жылдар бойы достық қарым-қатынаста болды және оны соғыс өнеріндегі ұстазы деп есептеді. Соғыстың соңғы екі жылында Рейнскиольд Норвегияның Бохуслендегі майданында қызмет етті және Бохус бекінісін қалпына келтіруге қатысты. Уддевалла бекінісінде ол даттық құтқару әрекетін тойтарды. 1690 және 1691 жылдары Нидерланд Республикасы Францияға қарсы соғысқа еріктілер алу үшін Швециямен келіссөздер жүргізді. Швеция патшасы 6000 адаммен қамтамасыз етті, ал Рейнскиольд патшаның батасымен 1691 жылдың жазында Нидерландыға барды. Ол үш ай бойы Гольштейн-Готторп князі Фредерикке әскери бақылаушы және әскери тәлімгер болып қызмет етті. Рейнскиольд Карл XI-ге король Вильгельм III және Ұлы Альянстың бірлескен операциялары және одақтас күштер арасындағы тәртіпсіздік туралы баяндады. 1693 жылы Швецияға оралғаннан кейін Рейнскиольд Сканиялық атты әскер полкінің полковнигі болды және 1696 жылы атты әскердің генерал-майоры болды. 1693 жылдың сәуір айында фон Ашберг қайтыс болғаннан кейін Рейнскиольд ескі үлестіру жүйесін жаңарту жұмысын аяқтады, Карл XI-нің бас әскери басқарушысы болды және тактика және білім беру мәселелерімен айналысты. Херревад аббаттығында және Льюнгбихедте ол полкі үшін ауқымды оқу шараларын ұйымдастырды және оны жақсы жабдықталған және тиімді күреске дайындады. Оның басшылығымен Сканиялық атты әскер полкі швед атты әскеріндегі үлгі полкіне айналды. 1697 жылы Карл XI қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Карл XII таққа отырды. Жаңа король Рейнскиольдқа барондық шен берді, оны Сканияның генерал-губернаторы және атты әскердің генерал-лейтенанты етіп тағайындады. Сканияның генерал-губернаторы ретінде Рейнскиольд патшалық жерін өңдеу, орман шаруашылығы арқылы патшалықтың мүдделерін қорғады және күдікті жаман егістің алдында ашаршылыққа қарсы күресті. Ол провинцияның әскери үлестіруін аяқтады және Даниямен болашақ соғысқа қарай корольдіктің қорғану жоспарын жасауға міндеттелді. Данияның оңтүстігіндегі Гольштейн-Готторп герцогтығымен шиеленіскен қарым-қатынасы болды, ол Швециямен одақтас болды. Рейнскиольд Швеция империясының шекаралық провинциялары оның ең мықты қорғанысын құрайтынын жақтады; әр провинция өз үлестірілген полктерімен қорғалады. Шығыс провинциялары фин үлестірілген полктерімен және 100-ден астам тұрақты бекіністермен күшейтілді, олар тіркелген гарнизон полктерімен күзетілді. Корольдіктің сәтті қорғануы үшін швед флоты Балтық теңізінде басымдыққа ие болуы керек, әскерді тасымалдау және жабдықтау желісін сақтау үшін. Армияда драгун полктері жетіспегендіктен, Рейнскиольд жаңа полк құруға рұқсат сұрады және 1700 жылы Өмірлік драгун полкін құрды. Подполковник Гуго Йохан Гамильтон оның оң қолы болып тағайындалды. Рейнскиольд одан патшаның жанында күресетін элиталық бөлім жасағысы келді және ол тек материктік Швециядан алынған адамдардан құралуы керек еді. Сканияда Рейнскиольд Аллеруп және Торуп шаруашылықтарының иесі болды. Ол Сканиядағы ең ірі мүйізді мал жиынтығына ие болды; барлығы 112 жұп. 1705 жылы Магнус Стенбок оның генерал-губернаторлық лауазымына жаңадан тағайындалды. 1697 жылдың 17 қаңтарында Рейнскиольд Бергсколлегиумның ассесоры Йохан Функтың қызы Элизабет Функқа үйленді. Рейнскиольд осылайша Карл Магнус Стюарттың, оның әйелінің үлкен әпкесі Маргарета Функқа үйленген, туысы болды. 1699 жылы олардың қызы дүниеге келді, ол бір жасқа толмай қайтыс болды. Рейнскиольд Швециядан Улы Север соғысына қатысу үшін кетті және 1707 жылдың көктемінде Альтранштадт сарайында әйелімен қайта қосылды. Швеция империясының барлық үлестірілген полктері жұмылдырылып, Оңтүстік Швецияға аттандыруға бұйрық берілді. Тұрақты армия 77 000 адамнан тұрды, олардың 10 000-ы Норвегия шекарасына, ал 16 000-ы Данияға қарсы күресу үшін Сканияға жиналды. Рейнскиольд Сканиядағы армияның орналасуына қолбасшылық етті, кейін оған қолбасшылық етті және корольдің тікелей басшылығымен оперативтік штаб басшысы болып тағайындалды. Швецияның сыртқы істер министрлігі, Бенгт Габриельссон Оксенстьерна басшылығымен, Карл XII-ге Ливонияны құтқаруға кеңес берді, бірақ король Даниялық қауіпті алдымен жоюды жөн көрді және Рейнскиольд Оксенстьернаға корольдың шешімін жеткізді. Дания соғыстан шыққаннан кейін швед армиясы тамыздың соңында Балтық майданына тасымалдау үшін Сканияда қайта жиналды. Соған дейін Карл XII-ге Ресей әскерінің, патша Петр I басшылығымен, Эстониядағы стратегиялық маңызды швед бекінісі Нарваны қоршап алғаны туралы хабарланды. Швед армиясы К...
This is God's work alone, and if anything human had any part of it, it was the firm, immovable resolution once made by His Majesty, and the ripe dispositions of Lieutenant General Rehnskiöld against the intent of others, which were done honestly. I can truly declare him general. Grant him life under God, he will be a great Captain, so much more as he is an honorable and faithful friend, adored by the whole army. I have so much more reason to venerate him, who through his instigation that day I came to command on the most difficult side as Major General, of which I have the pleasure to call myself.
Польшадағы науқан
Негізгі швед әскері Dorpat қаласының сыртында және қираған Laiuse қамалында қыстады. Көктемде әскерді Швеция материгінен келген полктер күшейтіп, саны 24 000 адамға жетті. Маусым айында әскер бөлініп, оңтүстікке қарай Ригаға жорық жасап, Август II және оның 38 000 сарбаздан тұратын саксон-ресейлік әскеріне шабуылдады. 7 шілдеде швед әскері Риганың алдында тұрды, ал Карл XII және Рейнскиолд Дюна өзенін қаланың жанынан кесіп өтуді жоспарлады. Август II әскерін өзен бойында бекітті, бірақ шведтер Кокнесе немесе Ригадан өтетініне сенімді болмады және күштерін бөлуге шешті. Рейнскиолд Карл Магнус Стюарт пен Эрик Дальбергпен бірге шайқас жоспарын жасады. Дальбергке Рига маңында десанттық қайықтарды табу және қарсы жағалауға шығу үшін жаяу әскер бөлімдерімен жүзуге арналған батареялар салу тапсырылды. Дальберг ат әскерін өзеннен өткізу үшін жүзуге арналған көпір салдырып, сакс әскерін қуып жететін болды. Кавалерия Рейнскиолд, ал жаяу әскерге генерал-лейтенант Бернхард фон Ливен және король басшылық етті. Дюна операциясында Август II-ні жеңе алмаған Карл XII, Август әскерін жеңу үшін Польша аумағында әскери науқан жүргізуді және Ресейге қарсы шабуылға дайындалу үшін өзінің тылын сақтандыруды шешті. 1702 жылдың шілдесінде Карл XII және оның негізгі әскері Август II-ні Краковтың солтүстік-шығысындағы Клишов ауылында қуып жетеді. Ол Август II-ге шабуыл жасауға асықты, бірақ Рейнскиолдтың кеңесімен 8 шілдеде келген генерал-лейтенант Карл Морнердің дивизиясын күтті. Осы уақытта Август поляк кавалериясын күтті, ол келесі күні келді. Рейнскиолд генерал-лейтенанттар Бернхард фон Ливен және Якоб Спенспен бірге шайқас жоспарын жасады. Августтың 24 000-ға жуық саксон-поляк әскері Нида өзенінің жағасындағы тығыз орман мен кең батпақтармен қоршалған еді. Артиллерия екі қанаттың арасында, ал саксон орталығы артиллерияның артында орналастырылды. Швед әскері 12 000 сарбаздан тұрды. Негізгі швед күштері саксондық майданға параллель қозғалып, саксон оң қанатына қарай қанаттық маневр жасады. Рейнскиолд басқаратын швед оң қанаты сакстардың маршалы Адам Генрих фон Штайнау басқаратын майдангерлік шабуылға қарсы қорғанысқа шықты, сакс әскерлері шведтердің негізгі күшін кері қайтару үшін қайта топтасуға уақыт таба алмастан бұрын. 9 шілде күні таңертең швед әскері саксондық майданға қарай жылды. Польшалық кавалерия шведтердің сол қанатына шабуыл жасағанда және шведтердің негізгі күшін қоршауға қауіп тудырғанда, шведтер поляк кавалериясына қарсы қайта топтасуға мәжбүр болды және оны жеңіске жете алды. Рейнскиолд әскерлеріне шаршылар құруға бұйрық беріп, Штайнаудың майдангерлік шабуылына қарсы тұрып, оның әскерлерін кері шегінуге мәжбүр етті. Шведтердің негізгі күштері саксон лагеріне еніп, саксондық артиллерияны бақылауға алып, саксон орталығын қоршауға айналдырды. Август II кері шегінуге мәжбүр болды, ал шведтердің жоғалтулары 1 100 адамға бағаланды. Қайтыс болғандардың арасында Рейнскиолдтың жүрегі ауырған інісі Франс Антон Рейнскиолд, ол өмір сақшыларының капитаны, және шведтердің сол қанатын шабуылда басқарған Хольштейн-Готторп герцогы Фредерик IV болды. Карл XII Август II-нің кері шегінген әскерін қуып жете алмады, ал Август II-нің жеңілісі тағы да шешуші болмады, өйткені ол кері шегіп, жаңа әскерлерді ұйымдастыра алды. Нәтижесінде Карл XII және негізгі швед әскері Польша айналасында Август II-нің поляк ресурстарын және оның саксондық бөлімін жою үшін әрекет етті, сонымен қатар Август II-ге қарсы шыққан Польшадағы түрлі дворяндық топтарды оны тақтан түсіруге көндірді. 1702 жылдың желтоқсанында Рейнскиолд төрт жаяу әскер және тоғыз атлы полкпен, шамамен 10 000 сарбаздан тұратын жасаққа тағайындалды, ол швед әскерінен тәуелсіз жұмыс істеді. Оған Варшавадағы түрлі дворяндық топтар арасындағы келіссөздерді қамтамасыз ету және Торн қаласын қоршап тұрған швед әскерлерін қамтамасыз ету үшін жақын маңдағы ақша мен азық-түлік жинау міндеті жүктелді. Ол Пиотрков Трибуналскидің жанында штаб-пәтерді құрды, ал оның әскерлері негізінен Ұлы Польшаның әртүрлі жерлерінде орналасты, онда ол Август II үшін күресетін дворяндық топтарға мұқият назар аударды. Патшалық штабта болған кезде Рейнскиолд генерал-майор Арвид Аксель Мардефелтпен команда алмасты. 1703 жылдың сәуірінде Рейнскиолд кавалерия генералына көтерілді, ол поляк дворяндық топтарымен келіссөздер жүргізу кезінде оның беделін арттырды, олардың арасында князь Яков Людовик Собеский, магнат Ероним Августин Любомирский және кардинал Михал Стефан Радзиевский болды. 1704 жылдың ақпанында Варшава конфедерациясы жиналып, Август II-ні Польша патшасы лауазымынан алуға келісті, өйткені ол корольдіктегі ықпалын жоғалтқан еді. Рейнскиолд олардың кеңестерін қамтамасыз ету және Август II әскерлерінің шығысқа қарай жылжуына жол бермеу міндетін алды. Рейнскиолд 3 ақпанның 1706 жылы түскі уақытта шабуыл сигналын берді. Фрауштадт шайқасы екі швед қанаты ортадан жылдам жылдамдықпен жылдамдауымен басталды, бұл швед шайқас шегін қисайтып, Шулленбургты әлсіздік белгісі деп қабылдады. Алайда, швед қанаттары саксондық қанаттарға шабуыл жасап, олардың кавалериясын ығыстырды. Швед қанаттары саксон-ресейлік орталықты қоршап алып, оны күйретуге мәжбүр етті, Шулленбургті шегінуге мәжбүр етті. Шулленбург өзі қашуға үлкерді, бірақ оның әскерінің көп бөлігі швед кавалериясымен қырғынға ұшырады, ал қалғандары қоршалып алынды және тұтқынға алынды. Екі сағаттық шайқастан кейін Шулленбург әскерінен 7 377 адам қаза тауып, 7 300 мен 7 900 аралығы тұтқынға алынды, олардың шамамен 2 000-ы жараланған. Рейнскиолд әскерінен 400 адам қаза тауып, 1 000-ы жараланған. Көптеген саксон тұтқындары кейін швед әскерінде жұмыс істеді және баварлық полк пен француз және швейцарлық батальондарды құрды. Рейнскиолдтың аты кейін шайқастан кейін болған деп хабарланған қырғынмен байланысты болды. Лейтенант Йоахим Маттиæ Лит және полковник Нильс Гилленстернаның куәлігіне сәйкес, Рейнскиолд 500-ге дейін ресейлік әскери тұтқындарды қырғынға ұшыратуға бұйрық берді. Бірнеше күннен кейін Левенхаупт Пиперге, содан кейін Рейнскиолдқа олардың араздасуын аяқтауды ұсынды, осылайша олардың антагонизмі басқа швед офицерлеріне әсер етпес үшін. Швед генералдары мен полковниктерінің қатысуымен Рейнскиолд пен Пипер дауларын шешті. Екеуі де Мәскеуде қалды және швед тұтқындарына көмектесу және олардың мүдделерін қамтамасыз ету үшін ынтымақтастық орнатты. Ресей билігінің келісімімен олар қалаға басқару кеңсесін құрды, барлық байланыс швед билігімен осы кеңсе арқылы жүргізілді. Олар Стокгольмдегі мемлекеттік қазынадан жіберілген қаражат арқылы швед тұтқындарына көмектесу үшін көп еңбек етті, бірақ жылдар өте келе осы трансферлер азайып бара жатты. Өз елдеріндегі тұтқындарына швед билігінен қолдау көрсетілмегендіктен, Рейнскиолд пен швед офицерлері 1714 жылы патшадан жәрдем сұрауға мәжбүр болды. Алайда, патша Санкт-Петербургтегі Сенат алдында Рейнскиолд пен Пипердің бұрынғы бейтараптығы үшін жаза ретінде швед офицерлерінің өмір сүру жағдайын нашарлатуға шешім қабылдады, онда өш алу шараларына мәжбүр ету үшін қол қою талап етілді. швед командирі Нильс Штромберг пен ресейлік генерал Адам Вейде арасындағы айырбас актісі, олардың билігі жоқ мәселе. Ресей патшасының Ресейдегі швед тұтқындарына қатысты ұсталған тәртіп туралы есептерге наразылығы осы шешімге ықпал етті. Пипер Шлиссельбург бекінісінде түрмеге жабылды, онда ол ауырып 1716 жылы қайтыс болды. Рейнскиолд басқару кеңсесін өзі басқаруға мәжбүр болды. ...