Кіріспе
Альпілік шаңғының түрі
Фрискиинг, немесе «жаңа мектеп» шаңғысы – альпілік шаңғының ерекше түрі. Ол трюктер, секірулер және рельстер, қораптар, жиектер немесе басқа да кедергілер сияқты жер тегі паркінің элементтерін қамтиды. Бұл шаңғы спортының түрі сноубордтың дамуымен және фристайл шаңғы спортының өркендеуімен байланысты туындады. «Жаңа мектептіктер» – дәстүрлі фристайлшілер, фрирайдерлер, үлкен тау шаңғышылары және жарыскерлерден өзгеше стильде шаңғы тебетін адамдар көбінесе трюктарға арналған арнайы жасалған жер телімдерінде кездеседі. Фристайл шаңғысы жеке спорт түрі ретінде қарастырылады, бірақ кейбіреулер оны фрискиингтің бір бөлігі деп санайды. Кейбір қатысушылар оны жеке спорт түрі деп есептейді және оны фристайл деп атамайды. Бұл спортқа қатысушылардың жарысқа қатысуы міндетті емес, бірақ спорттың барлық деңгейлерінде бәсекелестік жарыстар ұйымдастырылады. Қазіргі уақытта Олимпиада бағдарламасында фрискиингтен екі жарыс бар: хафпайп және слопстайл. Бұл жарыстар Олимпиадалық фристайл шаңғысының төрт жарысының екеуін құрайды. Спорт 1990 жылдардың соңынан бері үздіксіз дамып келеді. Қазіргі уақытта кәсіби фрискиингпен айналысатын адамдардың саны артып келеді, олардың көпшілігі белгілі бір фрискиинг түріне маманданған, ал кейбіреулері жарысқа қатыспай, бейнефильмдер түсіріп, оларда басты рөлдерді ойнайды.
Арғы жақ
Дайындалған немесе белгіленген жолдардан тыс кез келген шаңғы тебуді тау шаңғысы немесе жолдан тыс шаңғы тебу деп атайды. Бұл шаңғы түрі, ең қауіптісі болуы мүмкін (қайда және қалай жасалатынына байланысты), себебі жоғары жылдамдық, үлкен құлаулар (кейде қону орнында жасырын тастар кездеседі) және қар көшкіндері қаупі бар. Жарақат алу немесе қаза болу мүмкіндігі болғандықтан, әлемнің кейбір аймақтарында осы шаңғы түріне тыйым салынған. Көптеген адамдар бұл шаңғы түрін ең бостандық беретін деп санайды, өйткені ол шаңғышы мен таудың арасында тікелей байланыс орнатады. Тау шаңғысымен айналысатындардың арасында әртүрлі жер бедерінде трюктар орындайтын жаңа мектептің шаңғышылары да, дәстүрлі шаңғышылар да бар.
Парк
Парк шаңғы жасау аймағы ұсынған жасалма нысаналарда – секіргіштерде, рельстерде, қораптарда және жартылай құбырларда шаңғы тебуде. Freeskier журналының 2010 жылғы саяхат жолсілкісінде Солтүстік Америкадағы парктік шаңғыға арналған ең жақсы курорттар: Брекенридж, Маммот, Аспен/Сноумас, Парк-Сити, Поли-Маунтин, Уистлер Блэккомб, Аливия және Маунт-Сноу деп көрсетілген.
Көшедегі немесе қалалық шаңғы
Көшедегі немесе қалалық шаңғы – қалалық аймақтарда кездесетін рельстерде, қабырғаларда, қырыштарда немесе басқа да нысандарда шаңғыны сырғанату немесе тіреу арқылы жасалатын шаңғы спортының бір түрі. Клейтон Вила және Уилл Вессон сияқты кейбір кәсіби фристайл немесе жаңа мектеп шаңғышылары қалалық нысандарда шаңғы тебуге маманданған, осы кезде түсірілімдер жасап, Level 1 productions, Stept Productions немесе 4bi9 media сияқты шаңғы фильмдері үшін бөлімдер шығарады. 2016 жылы X Games "X Games Real Ski" деп аталатын бейнебайқауын ұйымдастырды, онда X Games таңдаған кәсіби шаңғышылар тобы қалалық бөлімді түсіріп, жіберуге мүмкіндік алды. Жеңімпаздар судьялар алқасымен таңдалады, сонымен қатар көрермендерге де сүйікті шаңғышыға дауыс беруге мүмкіндік беріледі.
"Негізгі" шаңғы өндірушілері
Newschool Skiing-тің дамуына қолдау көрсеткен және үлкен үлес қосқан көптеген салыстырмалы түрде шағын компаниялар бар. Бұл компаниялар Newschool Skiing үшін арнайы шаңғылар шығарады. Line компаниясы Newschool Skiing-тің алғашқы компаниясы деп саналады.
Жабдық
Фрискиингке кем дегенде үш түрлі жабдық қажет: шаңғы, шаңғы аяқкиім және шаңғы байламдары. Бұдан өзге, көптеген шаңғышылар таяқтарды, көздіктерді, шаңғы киімдерін, сондай-ақ қауіпсіздік құралдарын – қалқан мен қар көшкінінен сақтану құралдарын пайдалануды қалайды. Фрискиингпен айналысатындар қолданатын барлық жабдық көбінесе қарапайым шаңғы тебуден емес, фрискиинг үшін арнайы жасалған.
Шаңғы түрлері
Жаңа мектеп шаңғыларының үш түрі бар: қарға арналған, тау шаңғысы және парк (екі ұшты).
Ұнтақ
Ұнтақ шаңғылары, сондай-ақ үлкен тау немесе тау шаңғысы деп те аталады, кең беліне ие, оларды көп қарлы жерлерде пайдалануға өте ыңғайлы етеді. Көбірек беттік аудан шаңғышыларға жұмсақ қардың үстінде жүзуге көмектеседі. Дегенмен, оларды қар аз түсетін немесе дайындалған бауларда пайдалану қиын болуы мүмкін, әсіресе бастауыш және орта деңгейдегі шаңғышылар үшін. Тәжірибелі шаңғышылар кейде жағдайға қарай қолдану үшін қосалқы шаңғы ретінде ұнтақ шаңғыларын сатып алады. Шын тау шаңғыларының бел ені 90-ден 110 миллиметрге дейін, ал ұнтақ шаңғылары ең кең түрі болып табылады, олардың ені 110-нан 140 миллиметрге жетеді.
Толық тау
Көптеген Альпі шаңғылары осы санатқа жатады. Барлық тау шаңғыларының мақсаты – кез келген қар жағдайында және кез келген жылдамдықпен өте жақсы жұмыс істеу. Тар барлық тау шаңғылары тазаланған трассаларда жақсырақ, ал кеңірек үлгілер ұнтақ қарда және нашар жағдайда тиімдірек. Осы стильдегі шаңғылардың басқа да атаулары бар: орташа енді шаңғылар, көп мақсатты шаңғылар және бір ғана шаңғыны қанағаттандыратын шаңғылар.
Парк
Парк шаңғылары көбінесе ауыстырып (артқа қарай) шаңғы тебуді жеңілдету үшін симметриялық пішінді және рельстерге төтеп беру үшін қапталы нығайтылған. Эрик Поллард алғашқы екі симметриялық шаңғыны – "Антем" және "Инвадер" атты шаңғыларды жасады. Поллардтың қазір өз кәсіби модельді шаңғылары бар, Line шаңғыларынан "EP Pro" (Мырза Поллардтың шығармасы, 2012), "Элизабет" және "Сер Фрэнсис Бэкон". Кейбір жаңа ұнтақ және барлық тау шаңғылары "кері қисықпен" (сондай-ақ "рокер" деп те аталады) жасалады, яғни ұштары мен құйрықтары ұнтаққа қонуды жеңілдету үшін сәл көтерілген.