Кіріспе

Ниагара шарлауығы (AFS–3) – Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауығы қаласының атымен аталған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жалғыз кемесі. 1967 жылдың 29 сәуірінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, 1994 жылдың қыркүйегіне дейін қызмет етті, содан кейін АҚШ Әскери теңіз тасымалы басқармасына (US Military Sealift Command) USNS Niagara Falls (T-AFS 3) ретінде берілді. Алыс Шығыстағы Теңіз флотының көмекші күштеріне бекітілген ол 2008 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қызмет етті, содан кейін қолданыстан шығарылды. Ниагара шарлауығы флотка суытылған тауарлар, құрғақ азық-түлік, техникалық бұйымдар және жалпы мақсаттағы материалдарды теңізде жеткізу үшін арналған. Оның құрылымы ең аз адам күшімен және теңіздегі соңғы тасымалдау әдістері, жүк тасымалдау, сақтау техникасы және автоматтандыру арқылы жылдам шығару мүмкіндігін қамтамасыз етті. Ол екі жағынан бір кемеге бір уақытта жүк тиеуге, сондай-ақ жүк тікұшақтары арқылы материалдарды тасымалдауға қабілетті болды.

Қызмет тарихы

Ниагара шарлауығы 1965 жылғы 22 мамырда Сан-Диегодағы Ұлттық болат және кеме жасау компаниясында салынды; 1966 жылғы 26 наурызда суға түсірілді; Нью-Йорк штатының аға сенаторы Джейкоб Джавицтің әйелі қолдау көрсетті; 1967 жылғы 20 сәуірде Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы Лонг-Бич теңіз кеме жасау қоймасына Әскери-теңіз күштеріне тапсырылды; және 29 сәуірде құрамына қабылданды. Бастапқы сынақ жүргізілген соң, жаңа жауынгерлік қолдау кемесі Оклендтегі Әскери-теңіз жабдықтау депосында 2500 тонна жүкті тиеп алды, қыркүйек айына дейін Сан-Диегода соңғы қабылдау сынақтарын және сынақтан кейінгі жұмыстарды аяқтады.

Вьетнам, 1968-1973 жылдар

1968 жылдың 4 ақпанында «Ниагара Фолс» кемесі сынақтан өтуін аяқтады және алғашқы ресми іске кірісуге дайындық жұмыстарын жалғастырды. 28 наурызда Батыс Тынық мұхиты (WestPac) аймағына бағыт алып, 14 сәуірде Филиппиннің Субик шығанағына жетіп, онда көптеген кемелерді жабдықтауды бастады. 22 сәуірде Оңтүстік Вьетнамның Ан-Тхой қаласына жеткеннен кейін 100 тоннадан астам материалды тасымалдады, ал екі күннен кейін Вунг-Таудағы десанттық бөлімшелерді қамтамасыз етті. 25 сәуірде Камрань шығанағында «Ниагара Фолс» кемелері мен Теңіз күштерін қолдау тобына көмек көрсетті. Сондай-ақ, ол Вьетнам жағалауындағы Теңіз артиллериялық қолдау тобының кемелерін жабдықтады және «Янки станциясы» мен «Базар уақыты» аймарлары арқылы бірнеше жабдықтау сапарларын жасады. «Ниагара Фолс» 1968 жылдың 15 қыркүйегінде 1968 жылғы жабдықтау миссиясының соңғысын аяқтады, 17-21 қыркүйекте Гонконгқа, 9-10 қазанда Перл-Харборға тоқтады және 17 қазанда Сан-Диегоға оралды. Жаңа жылды қарсы алумен бірге, 1969 жылдың 3 қаңтарында кемесін Сасебоға ауыстыруға дайындық жұмыстарын аяқтап, «Ниагара Фолс» екінші рет Батыс Тынық мұхитына бағыт алды. Вьетнам соғысы кезінде «Ниагара Фолс» келесі операцияларға қатысты: Вьетнамдық қарсы шабуылдың IV, V, VI кезеңдері; «Тет-69» / Қарсы шабуыл; Вьетнам жазы/күзі 69; Вьетнам қысы/көктем 70; «Қасиетті қарсы шабуыл»; Вьетнамдық қарсы шабуылдың VII кезеңі; «Біріктіру I»; Вьетнамдағы атысты тоқтату. 1970 жылдың 14 қыркүйегінде «Ниагара Фолс» бір айдан астам уақыттан бері іздеу жұмыстары жүргізіліп келген 14 метрлік «Галилея» атты желкенді қайығын тауып құтқарып алды. Қайық көрінген кезде Гонолулудан батысқа/солтүстік-батысқа қарай орналасқан еді. Ұшқыштар экипажының үш мүшесі 27 шілдеден бері тамақсыз болған (Галилея 17 маусымда Таитиден Гонолулуға аттанған). Джулиан Риттер, Лорин Луиза Кокс және Винфрид Бернард Херингхофф құтқарылды. Кеме дәрігерінің сөзіне сүйенсек, құтқарылғандардың өліміне бірнеше күн қалған. 1971 жылдың 15-30 шілдесі аралығында «Янки станциясында» жұмыс істейтін «Энтерпрайз» кемесі «Ниагара Фолс» пен «Сакраменто» кемелері төрт вертолетпен күрделі VERTREP операциясын жүргізгенін хабарлады. «Ниагара Фолс» 1972 жылы Вьетнамға оралды және 1972 жылдың соңы мен 1973 жылдың басында портта бір демалыс күнін (әдетте Субик шығанағы) және екі апта «желіде» тұрып, жабдықтау циклын жалғастырды. Кәдімгі жұмысқа соққышыларды қару желісіне қайта жабдықтау және «Янки станциясына» дейін ұшақ тасымалдаушыларды, соның ішінде «Рейнджер» мен «Китти Хок» кемелерін жабдықтау кіретін. Атысты тоқтатудан кейін «Ниагара Фолс» теңіз әскері ұшақтарымен тасталған миналардан Хайфонг портын тазарту үшін «Қалпына келтіру» операциясын қолдады. Капитан Э. Б. МакДэниел 1975 жылдың маусымынан 1976 жылдың қыркүйегіне дейін кеме командирі болып қызмет етті. Атақты тыңшы Джон Энтони Уокер кіші (Джонни) 1971 жылдан 1974 жылға дейін «Ниагара Фолс» радио бөлмесінде қызмет етті. «Ниагара Фолс» кемесінде байланыс офицері және құпия материалдар жүйесінің (CMS) күзетшісі болып қызмет еткен кезінде Уокер әртүрлі шифрлау машиналарына (KW 7, KWR 37, KG 14, KY 8 және KL 47) қол жеткізді және олардың барлығына арналған кілттерді КГБ-ға берді. Жабдықтау кемесі болғандықтан «Ниагара Фолс» Вьетнам жағалауындағы және Оңтүстік Қытай теңізіндегі кемелердің қозғалысы туралы құпия хабарламаларды алды. Тергеушілердің пікірінше, Уокер бұл құпия ақпаратты кеңес байланыстарына жеткізу үшін Филиппин мен Гонконг сияқты порттарда жасырын кездесулер өткізген. «Ниагара Фолс» кемесінен ақпараттың бұзылуына күдік туғандықтан, 1970 жылдардың ортасында құпия агент кіші радиооператор ретінде кемеге енгізілді, бірақ нәтижелер нақты болған жоқ. Уокердің серігі Джерри Уитворт 1978-1979 жылдары «Ниагара Фолс» кемесінде бас радиооператор және CMS күзетшісі болып қызмет етті.

Вьетнамдағы "Агент Оранж" мұрасы, 1968 жыл

Ниагара шарлауығы агенттік апельсинге ұшыраған кемелер тізіміне енгізілді. Ветерандар істері департаменті Вьетнамның ішкі су жолдарында негізгі немесе эксклюзивті түрде жұмыс істеген кеме түрлерін анықтады. Ниагара шарлауығы өзенге қарай бағытталғандықтан, 1968 жылғы 22-25 сәуірде Сайгон өзенінде және Камрань шығанағындағы миссиялары кезінде ластанған суларға ұшыраған деп танылды. Соғыс бойында Ниагара шарлауығы Дананг портына кіргенде, Камрань шығанағына қайтқанда және Оңтүстік Вьетнамның жағалау суларымен жүзгенде агенттік апельсин мен басқа да гербицидтердің шайылуына ұшырады. Австралия Корольдік теңіз күштерінің кемелерін зерттеулер көрсеткендей, тұзды суды буландыру жүйелері ауыз су мен тамақ дайындауға қолданылатын суда агенттік апельсиннің концентрациясын арттырды және бұл жүйелер гербицидтік улармен қапталды. Ветерандар істері департаменті әлі де осы австралиялық зерттеулерді мойындамай, Ниагара шарлауығында және Вьетнам жағалауында миссияларды орындаған басқа да теңіз кемелеріндегі "көк су" теңізшілеріне денсаулық сақтану көмегін көрсетпей отыр.

1983-1991 жылдар

1983 жылғы 6 қыркүйекте «Ниагара шарлауы» Гуамға базалық портын өзгертіп, 7-ші флот құрамындағы CTF 73/75 алдыңғы қатарлық күштерінің бөлігіне айналды. Сол кезден бастап 1991 жылғы қаңтарға дейін кеме үш қайта дайындық курсын, бес OPPRE-ді, төрт SMI-ды, бес ARE-ді және үш INSURV инспекциясын өткізді. Ол Йокосука және Сасебо (Жапония), Гонконг, Субик шығанағы және Себу (Филиппин), Бали (Индонезия), Фримантл/Перт (Австралия), Сингапур, Маскат (Оман), Бахрейн, Паттайя және Пхукет (Таиланд), Фуджира (БАӘ) және Диего Гарсия сияқты көптеген порттарға атырды. Осы орындардың кейбіріне бірнеше рет барды. «Ниагара шарлауы» қайталанған «Масира әуе басы», «Команда рухы» операциясы және PACEX 89 сияқты көптеген флоттық қолдау операцияларына қатысты. «Ниагара шарлауы» PACEX 89-дағы өнімділігі үшін «7-ші флоттың үздік жауынгерлік-логистикалық қолдау кемесі» сыйлығын алды, бұл Корей соғысынан бергі АҚШ, Корея және Жапония теңіз күштерінің ең ірі бірлескен жаттығуы болды. PACEX 89-ға «Нью-Джерси», «Миссури», «USS Enterprise» және «Nimitz» сияқты танымал кемелер қатысты. PACEX 89 кезінде «Ниагара шарлауы» бортындағы жабдықтау тобының басқару кемесі болды. Жауынгерлік материалдарды тасымалдау кемесінің міндеттерінің ерекшелігі және «Ниагара шарлауы» көрсеткен тамаша логистикалық қолдау қызметі үшін 7-ші флот оны «Соққы шарлауы» деп атады. 1991 жылға дейін «Ниагара шарлауы» 15 WestPac/Үнді мұхиты/Персия шығанағына жасалған жорықтар кезінде 7-ші флот операцияларын қолдады. «Ниагара шарлауы» «Ерен бірлік» мақтау белгісімен марапатталды және шамамен сегіз айлық ұзақ жорықтан кейін дереу тағы бір жедел жорыққа қатысқаннан кейін «E» шапағатын алды. «Ниагара шарлауы» Иран-Ирак соғысының танкерлік кезеңіне қатысып, «Prime Chance» және «Earnest Will» операцияларын қолдады. Бір кезде «Ниагара шарлауы» ирандық мина орнатушымен беттесіп, бір сағат бойы шиеленіскен жағдайға тап болды, сол кезде «Ниагара шарлауы» өзін қорғауға дайын болды. Атыс болған жоқ, капитан Гей мина орнатушы туралы барлық ақпаратты флотқа жеткізді, ал ирандық кеме АҚШ теңіз күштерімен ұсталды. Осы кезеңде «Ниагара шарлауы» Бахрейн, Фуджира, Маскат және міндетті «Масира әуежайы» жаттығуларына жиі атырды. «Ниагара шарлауы» әйелдер экипажына тағайындалған алғашқы кемелердің бірі болды, басқарушы офицер лейтенант-коммандер Карол Ренгсторфпен басталып, көп ұзамай шамамен 30 әйел теңізші мен офицер «Ниагара шарлауы» экипажының құрамына енді.

Бірінші шығанақ соғысы

Ниагара шарлауығы 1991 жылғы 16 қаңтарда түн ортасында Ормуз бұғазынан өтіп, Персия шығанағының солтүстік бөлігіндегі операциялық аймаққа тағайындалды. Бұл аймақ «NAG» немесе Солтүстік Араб шығанағының операциялық аймағы деп аталды. Бұл Кувейтке қарсы жатқан, Ирактың жауынгерлік қимылдар басталғанға дейін миналанған теңіз болды. Персия шығанағында және Ниагара шарлауығының операциялық аймағында минаға қарсы күрес құралдарының жеткіліксіздігіне байланысты EODMU жасағы тағайындалды. Соғыс барысында Ниагара шарлауығы Персия шығанағының солтүстігінде жұмыс істеп жатқанда бес теңіз минасын жойды. 23 қаңтардағы бір қызықты оқиға – кормадағы қарауылшы хабарлаған жарылыс, бұл Персия шығанағына қарай ұшып кеткен, мүмкін, адасқан Scud зымыраны болды. 29 наурызда Ниагара шарлауығы Персия шығанағының орталық бөлігінде кемеде өрт болған M/V Mercs Horana кемесіне көмектесті. Ниагара шарлауығы түнде келді, экипаж отқа толы Horana кемесінің және Шаста мен Фрэнсис Хаммонд сияқты төрт коалициялық кеменің айналып жүргенін көрді. Ниагара шарлауығының теңіздегі өрт сөндіру тобына моторлы қайыққа дайын болу бұйрық берілді, бірақ оқиға орнындағы Командалық кеме адам күшіне мұқтаж емес екенін айтып, өрт сөндіру көбігін беруді сұрады. 1991 жылғы 17 қаңтардан 28 ақпанға дейін 143 күн соғыс аймағында болғандығы және 28.30° солтүстік және 49.30° шығыс арасындағы аймақта операция жүргізгендігі үшін кемеге Combat Action Ribbon тағайындалды. Соғыс кезінде Ниагара шарлауығының басты міндеті USS Missouri және оның ұрыс тобы болды, сонымен қатар USS Ranger, Амфибиялық топ және госпитальдық кемелерге де қызмет көрсетті. Осы кезеңде Ниагара шарлауығы негізінен Дубай, Джебель Алиден жабдықталып тұрды, сондай-ақ Бахрейн мен Абу-Дабиде де тоқтады.

1991-1994 жылдар

Персид шығанағындағы соғыстан оралғанда, Таиландтың Пхукет қаласында демалыс алған сәтте Филиппинде Пинатубо вулканы атқылап шықты. «Ниагара шарлауы» кемесінің экипажы Пхукеттегі бірнеше жүкті тиеп алып, демалыс портын мерзімінен бұрын тоқтатып, Сингапурға қосымша жабдықтарды жүктеу үшін бет алды, содан кейін Субик шығанағына азық-түлік пен жабдықтарды жеткізіп, жеңілдету және қалпына келтіру жұмыстарына қатысты, бұл операция «Отты күзет» деп аталды. Негізгі жарылыстан бірнеше күн өткен соң Субик шығанағына келген «Ниагара шарлауы» кемесі күлдің қалың қабатымен жабылды, бұл қабат қатты қарға ұқсас болды. Пхукетте бес экипаж мүшесі қалды және кеме Гуамдағы өз портына оралғанда оларға қосылды. 1991 жылдың соңы мен 1992 жылдың басында кеме құрғақ докқа жөндеуге және қайта жаңартуға жіберілді. Бұл кемедегі «М» рамаларының біріне «қол» қосылып, жанармай құю станциясының сыйымдылығы арттырылды. 1992 жылдың көктемі мен жазында кеме Оңтүстік-Шығыс Азия порттарына – Сингапур, Гонконг және Жапонияға шағын «Westpac» круизіне қатысты. 1992 жылдың 19 қыркүйегінде Индонезияның Медан қаласының жанында Малакка бұғазынан өтіп бара жатқанда, кеме «Нагасаки Спирит» мұнай танкері мен «Ocean Blessing» контейнерлік кемесінің соқтығысуынан туындаған қиын жағдайға байланысты шақыруға жауап берді. «Ниагара шарлауы» оқиға орнына бірінші болып жетті, тірі қалғандарды және экипажды іздеу үшін вертолеттерін пайдаланды, сондай-ақ апатқа ұшыраған кемелерді сақтап, қаза тапқандардың денелерін іздеді. 1992 жылдың тамызында «Омар» тайфуны Гуам аралын шарлады. Кеме бас механизмдерге қызмет көрсету үшін тоқтатылғандықтан, теңізге шыға алмады. Кеме өрістеу арқандарынан жұлынып, негізгі портындағы баржаға соқтығысып, лагунаның жағалауындағы аяз суға батып кетті. Кемеге келтірілген зиян аз болды, бірақ оның серігі «Уайт Плейнс» өрістеу арқандарынан жұлынып, Апра портындағы қатаң коралл жағалауына соқты. Кеме жөнделіп, іске қосылғаннан кейін, одан әрі жөндеу және сынақтар үшін Йокосука әскери-теңіз базасының кеме құрылыс орнына жіберілді. Кеме қыркүйек айының басында Гуамға оралып, келесі миссиясы үшін жүкті тиеді. Кеме 1992 жылдың қыркүйек айының соңында Парсы шығанағына бағыт алды.

Әскери теңіз көлігі командалығы, 1994-2008

Ниагара Фоллс 1994 жылдың қыркүйек айында қызметтен босатылды және Әскери теңіз көлігі Командировкасына (Military Sealift Command) берілді, онда 1994 жылдың 23 қыркүйегінде қызметке қойылды, USNS Niagara Falls (T-AFS 3) атауымен, Теңіз әскерінің қосымша күштеріне (Naval Fleet Auxiliary Force) қарасты. 1997 жылдың 19 сәуірінде Constellation кемесімен VERTREP (Vertical Replenishment) жүргізіліп жатқанда, Ниагара Фоллстың UH-46E Sea Knight тікұшағының бірі теңізге құлады. Апат Гавайи аралдарының оңтүстік-батысында болды, ал төрт экипаж мүшесінің барлығы да қауіпсіз құтқарылды. Тікұшақтарды қолдау эскадрильясының (Helicopter Support Squadron Five) экипаж мүшелері оқиға орнында болған басқа CH-46 тікұшақтарының жылдам әрекеті арқасында құтқарылды. Құтқару жұмысына Ниагара Фоллс кемесінен келген моторлы қайық та көмектесті. Жарақат алмаған төрт экипаж мүшесі медициналық тексеруден өту үшін Constellation кемесіне жеткізіліп, сол күні Ниагара Фоллсқа қайтарылды. 2001 жылдың 11 қыркүйегі мен 27 қарашасы аралығында Ниагара Фоллс кемесі 10 743 паллет тасымалдап, Теңіз күштері мен ТАР (Transportation and Repositioning) бойынша жаңа рекорд орнатты. 2003 жылдың сәуір айында Ниагара Фоллс экипажы VERTREP кезінде пошта тасымалдау үшін ерекше сыртқы әдіс әзірлегені хабарланды, бұл SH-60 тікұшақтарының ескі, кеңірек HH-46 тікұшақтарымен салыстырғандағы айырмашылықтарын жоюға мүмкіндік берді. Ниагара Фоллс 2005 жылдың 2 қаңтарында Гуамнан цунамиден зардап шеккендерге көмек көрсету операциясын (Operation Unified Assistance) қолдау үшін жөнелтіліп, Сингапурдан Абрахам Линкольн кемесіне зардап шеккен аймақтарға тарату үшін көмекші жарақтарын жеткізді. 2005 жылдың 27 қазанында Ниагара Фоллс жергілікті уақыт бойынша сағат 13:00-де Палаудың Малакал портынан шығып келе жатқанда қарап қалды, бірақ екі күннен кейін сағат 16:20-да өзінің күшімен судан шықты. Кемеде зардап шеккендер мен судың ағып кетуі туралы хабарламалар түспеді. Екі күн бойы Ниагара Фоллс кемесінің артқы бөлігіне жанармай мен жүк аударылып, кеменің алдыңғы бөлігінің салмағы азайтылды. 29 қазан күні жоғары толқын кезінде кеме өз күшімен және жергілікті буксирдің көмегімен судан шыға алды. USNS Niagara Falls 2008 жылдың шілдесінде соңғы миссиялық қолдау операциясын аяқтады және 2008 жылдың қыркүйегінде Перл-Харборда деактивацияланды. 2010 жылы кеме нысана ретінде батыру үшін таңдалды. 2012 жылдың 14 шілдесінде сағат 11:30-да Ниагара Фоллс 2012 жылғы RIMPAC жаттығуы барысында Кауаи аралының оңтүстік-батысында 15 480 фут (4718 метр) тереңдіктегі суларда бірнеше UTM-84, RGM-84, GBU-10, GBU-32 және 30 мм оқтардың тиюінен батырылды.