Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ірі Ао этносы
Major Naga ethnic group
Ао тайпасы – Солтүстік-Шығыс Үндістандағы Нагаленд штатының Мококчунг ауданында тұратын маңызды Нага этносы. Олардың негізгі территориясы Мококчунг ауданындағы шығыстағы Цюла (Диху) аңғарынан басталып, батыстағы Цюранг (Дисай) аңғарына дейін созылады. Ао Нагалары өздерін Аоер деп атайды, яғни "Диху өзенінен келгендер" деген мағынаны білдіреді. Олар христиан дінін қабылдаған алғашқы Нага тайпаларының бірі болды. Осының нәтижесінде Ао тайпасы христиан дінімен бірге келген батыс білімін игерді. Соның арқасында Ао тайпасы көптеген салаларда Нага тайпалары арасында алғашқы қадам жасады. Христиан діні алғаш рет 1872 жылы американдық баптист миссионері Эдвард Уинтер Кларк Молункимонг атты Ао ауылына келген кезде Ао территориясына енді.
The Aos are a major Naga ethnic group native to Mokokchung District of Nagaland in Northeast India. Their main territory is from Tsüla (Dikhu) Valley in the east to Tsürang (Disai) Valley in the west in Mokokchung District. The Ao Nagas refer to themselves as Aoer, which means "those who came" from across the Dikhu river. They were the first Nagas to embrace Christianity, and by virtue of this development, the Aos availed themselves of the Western education that came along with Christianity. In the process the Aos pioneered among the Nagas in many fields. Christianity first entered into the Ao territory when an American Baptist missionary, Edward Winter Clark, reached an Ao village called Molungkimong in 1872.
Тарату
Нагаленд штатындағы Ао Нагаларының жалпы саны 2011 жылғы халық санауы бойынша шамамен 227 000 адамды құрайды. Ао Нагалары Нагалендтің солтүстік бөлігінде, негізінен Мококчунг ауданында қоныстанған, ал көрші Ассам штатында олардың саны аз. Ао тегінен тараған адамдар штаттың түрлі аймақтарында да кездеседі.
The total population of Ao Nagas in Nagaland is almost 227,000 according to the 2011 census. Ao Nagas are found in the northern part of Nagaland, mostly in the Mokokchung District and fewer are found in the adjacent Assam state. Inhabitants of Ao descents are also found in various parts of the state.
Цюранконг тау жотасы
Олар Ассам жазықтарымен іргелес, көбінесе Диссай және Жанзи өзендерінің аңғары бойында, Ассам жазықтарына құя берген жерде жатыр. Бұл төбелер бамбукпен тығыз жабылған, ал барлық тау қатарының климаты жылы.
They lay adjoining the plains of Assam mostly along the valley of Dissai and Jhanzi rivers just before they flow into the plains of Assam. These hillocks are densely covered with bamboos and the climate of the entire range is warm.
Жапуконг жотасы
Бұл солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған, Тзурангконг тау жотасының оңтүстігіне қарай ішкі жағында жатқан ең сыртқы тау жотасы.
It is the outermost range stretching from north east to south west lying to the interior south of Tzurangkong Range.
Жангпетконг жотасы
Бұл Жапуконг тау жотасының шығысына қарай созылған параллель жота.
This is a parallel range east of the Japukong Range.
Асетконг жотасы
Бұл шығыстан батысқа созылған орталық тау тізбегі, бірақ басқа тізбектермен салыстырғанда ең қысқасы. Бұл тізбек Мелак және Менунг өзендерінің арасында жатыр, сондықтан ол аралға ұқсайды. Сондықтан оған "Асетконг" (Асет – арал деген мағынаны білдіреді) деген ат қойылған.
It is a central range running from east to west but compared to the other ranges, it is the shortest one. This range lies between Melak and Menung rivers, and therefore, it resembles an island. Hence the name Asetkong (Aset meaning Island)
Лангпангконг жотасы
Бұл Диху өзенінің бағытымен созылатын ең шығыс тау жотасы. Өзен Мококчунг, Тюэнсанг және Лонгленг аудандарының арасындағы табиғи шекараны белгілейді. Бұл жота төсектей жайылып жатыр, сондықтан оған осы ат қойылған. (Ланпанг сөзі "төсек" дегенді білдіреді.)
It is the easternmost range skirting along the course of Dikhu River. The river forms a natural boundary line of Mokokchung with Tuensang and Longleng districts. This range is spread like a bed and so the name has been aptly given to this range. (Langpang means bed)
Онпангконг жотасы
Бұл Ао аймағының оңтүстіктегі Лотхалар мен Семалар және шығыста Сангтамдармен шектесетін ең оңтүстік тау тізбегі. Бұл жерлер басқа таулардан биік және салқын болғандықтан Оңпангконг деп аталады. (Оңпанг – биік деген мағынаны білдіреді).
It is the southernmost range forming an irregular boundary of the Ao area with that of the Lothas and Semas to the south and with the Sangtams to the east. It is called Ongpangkong as the land is higher and cooler than the other ranges. (Ongpang means higher)
Моацу фестивалі
Моацу (Егіс мерекесі) мерекесі жыл сайын мамыр айының бірінші аптасында, егін шаруасы аяқталған соң тойланады. Бұл мереке далаларды тазалау, жангылдарды өртеу және тұқым себу сияқты қиын еңбектерден кейін демалыс пен ойын-сауыққа мүмкіндік береді.
The Moatsü Festival (Sowing Festival) is observed in the first week of May every year, after the sowing is done. The festival provides a period of recreation and entertainment after the stressful work of clearing fields, burning jungles and sowing seeds.
Цунгремонг фестивалі
Цунгремонг фестивалі (Егін жинау фестивалі) – қауымдастықтың ең ірі фестивалі және ол егін жинау аяқталғаннан кейін дереу тойланады. Бұл фестивальде Құдайға дұғалар бағышталады, ән айтылады, би биленіп, дастархан жайылады. 1872 жылы американдық миссионер Эдвин У. Кларк елде миссионерлік жұмыс жүргізу ниетімен Нагаландқа сапар шекті. Кларк Ао халқы арасындағы жұмысын өркениеттік миссия ретінде қарастырып, дәстүрлі мәдениет пен тілді батыстықпен алмастыруға тырысты. Христиан дініне бірінші болып өткен отбасы – "Айер" отбасы. 19 ғасырдан бері Ао халқының көп бөлігі христиан дініне көшкен. Дегенмен, көптеген Ао халқы діни контекстінен бөлінген дәстүрлі анимистік фестивальдар мен рәсімдерді сақтап келеді.
The Tsüngremong Festival (Harvest Festival) is the biggest festival of the community and is celebrated immediately after the harvest of the crop. The festival is marked by offering prayers to God, singing, dancing and feasting. Edwin W. Clark, an American missionary traveled to Nagaland in 1872 with the intention to carry out missionary work in the country. Clark approached his work among the Ao as a civilizing mission, seeking to replace traditional culture and language with that of the West. The first family to covert to Christianity was the "Aier" family. Since the 19th century, the majority of Ao have converted to Christianity. Many Ao people, however continue to practice traditional animist festivals and rituals removed from their religious contexts.
Ас мәзірі
Дәстүрлі Ао асханасы негізінен еттік тағамдардан тұрады, әдетте қуырудың орнына қайнату арқылы дайындалады. Шошқа еті ең көп қолданылатын ет түрі және көбінесе ашытылған бамбук түйіндерімен бірге пісіріледі. Жергілікті шөптер мен дәмдеуіштер тағамдардың дәмін күшейтеді. Ао асханасы көбінесе дәмді және ащы болады.
Traditional Ao cuisine is characteristically non vegetarian food, preferably cooked by boiling instead of frying. Pork meat is the most popular meat and mostly cooked with fermented bamboo shoots. Food flavors are enhanced through local herbal ingredients and spices. Ao cuisine tends to be spicy in nature.
Қолөнер
Тоқыма өнері дәстүрлі түрде әйелдер тарапынан жасалады, олар шалдарға, сөмкелерге, бас киімдерге және белдік киімдерге (көбінесе мехала деп аталады) әсем өрнектер суреттеп, тоқиды. Қамыс пен бамбуктан кілемдер, себеттер, кеселер мен тарелкалар, дивандар, бас таспалары, аяқ қорғағыштар, білезіктер, мойын таспалары, әшекейлер, қолғаптар, шалбарлар, балық аулауға арналған тұзақтар мен себеттер және т.б. жасалады. Ауыл қақпаларының, үй есіктерінің немесе үйдің алдындағы кеңістіктің кіреберісінде адамдардың, мүйізді бұғының, митун басының, пілдің, жолбарыстың және басқа да жануарлардың ағаштан ойылған бейнелері қойылады. Мерекелік шараларда әйелдер мен ерлердің ерекше киетін дәстүрлі әшекейлер, оның ішінде әшекейлер, сырғалар, қолғаптар мен білезіктер, бас киімдер және т.б. Бұлар көбінесе моншақтардан, мыстан, жануарлардың сүйектері мен мүйіздерінен, қабан тістерінен, піл сүйегінен, қабықшалардан, құнды тастар мен металдардан жасалады. Тамақ пісіруге және су мен басқа да заттарды сақтауға арналған қыш ыдыстар, арнайы топырақтан/балшықтан жасалады. Металл өнімдеріне ауыл шаруашылығы құралдары, әшекейлер, аң аулау және соғысқа арналған қарулар, мысалы, найзалар және Дао (Нага қылышы) жатады.
Weaving is traditionally done by the women who design and weave exquisite patterns in their shawls, sling bags, headgears and wraparound garments (commonly called Mekhala). Cane and bamboo products are used for making mats, basketry, mugs and plates, sofas, head bands, leg guards, bangles, neck bands, necklace, armlets, leggings, Fish Traps and Fish Baskets etc. Wood Carvings of human beings, hornbill, mithun head, elephants, tiger and other animals which are displayed at the entrance of the village gates or front doors or porch of the houses. Traditional Ornaments worn by both men and women specially during festive occasions, including necklaces, earrings, armlets and bracelets and headgears etc. These are usually made out of beads, brass, bones and horns of animals, boar’s teeth, ivory, shells and precious stones and metals. Pottery used for cooking and storing water and other items and are made out of a special type of soils/clay. Metal Work consisting of agricultural implements, ornaments, weapons for hunting and war, like spears and the Dao (Naga sword).