Кіріспе
Кортизол мен басқа глюкокортикоидтар байланатын рецептор Глюкокортикоидтар рецепторы (GR немесе GCR), NR3C1 (ядролық рецепторлар 3 қосалқы отбасы, C тобы, 1 мүше) деп те аталады, бұл кортизол мен басқа глюкокортикоидтар байланатын рецептор. GR ағзаның барлық жасушаларында көрініс табады және дамуды, зат алмасуды және иммундық реакцияны басқаратын гендерді реттейді. Рецептор гені бірнеше түрде экспрессияланатындықтан, оның дененің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі (плейотроптық) әсері бар. Глюкокортикоидтар GR- мен байланысқанда, олардың негізгі әрекет механизмі геннің транскрипциясын реттеу болып табылады. Байланыссыз рецептор клетканың цитозолында орналасқан. Рецептор глюкокортикоидпен байланысқаннан кейін, рецептор глюкокортикоид кешені екі жолдың біреуін алады. Белсенділенген GR- комплекс ядродағы қабынуға қарсы ақуыздардың экспрессиясын реттейді немесе цитозолдағы қабынуға қарсы ақуыздардың экспрессиясын басады (басқа транскрипция факторларының цитозолдан ядроға ауысуын болдырмау арқылы). Адамда GR ақуызын 5- хромосомадағы (5q31) ген кодтайды.
The glucocorticoid receptor (GR or GCR) also known as NR3C1 (nuclear receptor subfamily 3, group C, member 1) is the receptor to which cortisol and other glucocorticoids bind. The GR is expressed in almost every cell in the body and regulates genes controlling the development, metabolism, and immune response. Because the receptor gene is expressed in several forms, it has many different (pleiotropic) effects in different parts of the body. When glucocorticoids bind to GR, its primary mechanism of action is the regulation of gene transcription. The unbound receptor resides in the cytosol of the cell. After the receptor is bound to glucocorticoid, the receptor glucocorticoid complex can take either of two paths. The activated GR complex up regulates the expression of anti inflammatory proteins in the nucleus or represses the expression of pro inflammatory proteins in the cytosol (by preventing the translocation of other transcription factors from the cytosol into the nucleus). In humans, the GR protein is encoded by gene which is located on chromosome 5 (5q31).
Лигандты байлау және жауап
Гормон болмаған жағдайда глюкокортикоид рецепторы (GR) цитозолда орналасқан, онда әртүрлі ақуыздар, соның ішінде жылулық шок ақуыздары 90 (hsp90), жылулық шок ақуыздары 70 (hsp70) және FKBP4 (FK506 белдеуі 4) ақуыздары бар. Эндогенді глюкокортикоидтық гормон кортизол жасуша мембранасы арқылы цитоплазмаға таралады және глюкокортикоидтық рецепторға (ГР) байланады, нәтижесінде жылу шогының ақуыздары бөлінеді. Нәтижесінде GR белсендірілген түрінің төмендегідей екі негізгі әрекет механизмі бар: трансактивация және трансрепрессия.
Транзакция
Тікелей әсер ету механизмі рецептордың гомодимеризациялануын, активті тасымалдау арқылы ядроға транслокация және геннің транскрипциясын белсендіретін белгілі бір ДНҚ-ның жауап элементтеріне байлануды қамтиды. Бұл әрекет механизмі трансактивация деп аталады. Биологиялық жауап клетканың түріне байланысты.
Трансрепрессия
Белсенділенген GR болмаған жағдайда, басқа транскрипция факторлары, мысалы NF κB немесе AP 1 өзі мақсатты гендерді трансактивтей алады. Алайда белсендірілген GR осы басқа транскрипция факторларымен кешендеседі және олардың мақсатты гендерін байлауына кедергі келтіреді, сондықтан әдетте NF κB немесе AP 1 арқылы жоғары реттелетін гендердің экспрессиясын басады. Бұл жанама әсер ету механизмі трансрепрессия деп аталады. GR транстрепрессиясы NF κB және AP 1 арқылы тек белгілі бір жасуша түрлеріне ғана шектеледі және IκBα- ні басудың әмбебап механизмі болып саналмайды.
Клиникалық маңызы
ГР - ге гелукокортикоидтарға туыстық қарсылық ерекше. Орталық жүйке жүйесінің құрылымдарында глюкокортикоид рецепторы нейроэндокриндік интеграцияның жаңа өкілі ретінде қызығушылық тудырады, ол эндокриндік әсердің негізгі компоненті ретінде жұмыс істейді, атап айтқанда миға стресске жауап береді. Рецептор қазір стресс факторларына жауап ретінде көрінетін қысқа және ұзақ мерзімді бейімделулерге қатысады және психологиялық бұзылуларды, соның ішінде депрессияның кейбір немесе барлық субтиптерін және травмадан кейінгі стресс бұзылысын (ПТСР) түсіну үшін маңызды болуы мүмкін. Шынында да, Кушин ауруына тән көңіл-күйдің бұзылуы сияқты ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келе жатқан байқаулар психологиялық жағдайды реттеуде кортикостероидтардың рөлін көрсетеді; соңғы жетістіктер нейрондық деңгейде норэпинефрин мен серотонинмен өзара әрекеттесуді көрсетті. Преэклампсия кезінде (жұмысшы әйелдерде жиі кездесетін гипертониялық ауру) ананың қанында осы белокқа бағытталған миРНК тізбекінің деңгейі жоғары болады. Керісінше, плацента осы миРНК-ны қамтитын экзосомалардың деңгейін арттырады, бұл молекуланың аудармасын тежеуге әкелуі мүмкін. Бұл ақпараттың клиникалық мәні әлі анықталмаған.
Агонисттер мен антагонисттер
Дексаметазон және басқа кортикостероидтер - агонисттер, ал мифепристон және кетоконазол - ГР- ның антагонисттері. Анаболды стероидтер сонымен қатар кортизолдың глюкокортикоид рецепторына байлануына кедергі келтіреді.