Кіріспе
Гонконгта туған американдық экономист (1935 жылы туған) Стивен Нг Шонг Ченг (1 желтоқсан 1935 жылы туған) – Гонконгта туған американдық экономист, жаңа институционалдық экономика көзқарасымен транзакциялық шығындар және меншік құқығы салаларында маманданған. Ол 1980-жылдардан кейін Қытайдың «ашық есік» саясаты бойынша жасаған экономикалық талдауы арқасында танымал болды. Экономиканы зерттеуде ол нақты әлемді бақылауға негізделген экономикалық түсіндірмелерге (алғашқы бақылау әдісі) баса назар аударады. Сонымен қатар, ол Чикаго экономика мектебінің, әсіресе баға теориясының тұжырымдамаларын Қытайға алғаш рет енгізді. 2016 жылы Ченг академиялық карьерасы барысында «қытай тілінде 1500 мақала мен 20 кітап» жазғанын мәлімдеді. Ол экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын UCLA университетінде қорғады, оның оқытушылары американдық экономистер Армен Алчиан және Джек Хиршлайфер болды. 1969 жылдан 1982 жылға дейін Вашингтон университетінің экономика факультетінде, ал 1982 жылдан 2000 жылға дейін Гонконг университетінде сабақ берді. Осы кезеңде Ченг Гонконгтың экономика пәнінен A деңгейлі емтиханының оқу жоспарын реформалады, оған шектелген максимизациялау постулаты, әдістеме, транзакциялық шығындар және меншік құқығы сияқты Чикаго мектебінің теорияларынан шыққан тұжырымдамаларды қосты.
Steven Ng Sheong Cheung ( born December 1, 1935) is a Hong Kong born American economist who specializes in the fields of transaction costs and property rights, following the approach of new institutional economics. He achieved his public fame with an economic analysis on China open door policy after the 1980s. In his studies of economics, he focuses on economic explanation that is based on real world observation (an observation first approach). He is also the first to introduce concepts from the Chicago School of Economics, especially price theory, into China. In 2016, Cheung claimed to have written "1,500 articles and 20 books in Chinese" during his academic career. He obtained his PhD in economics from UCLA, where his teachers were the American economists Armen Alchian and Jack Hirshleifer. He taught in the Department of Economics at the University of Washington from 1969 to 1982, and then at the University of Hong Kong from 1982 to 2000. During this period, Cheung reformed the syllabus of Hong Kong's A level Economics examination, adding the concepts of the postulate of constrained maximization, methodology, transaction cost and property right, most of which originate from the theories of the Chicago school.
Академиялық мансап
Хуйянның хака тайпасынан, Гуандуннан шыққан, 1935 жылы Гонконгте дүниеге келген Чжан, 1941 жылы Гонконгты жапондықтар басып алғаннан кейін Қытайға қашып кетті. 1959 жылдан 1967 жылға дейін ол UCLA-да экономиканы оқып, докторлық диссертациясын дайындады. 1967-1969 жылдары Чикаго университетінде докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізіп, жерді жалға алу және ауылдық жер ресурстарын өзгермелі түрде бөлуді талдады. Ол Милтон Фридманды бір дебаттағы әсерлі пікірлерімен таң қалдырғаннан кейін ассистент-профессор болып жұмысқа орналасты. 1969 жылы Вашингтон университетіне көшіп, 1982 жылға дейін сабақ берді. Рональд Коуз сияқты бірнеше достарының кеңесімен ол Қытайдың экономикалық реформаларын қолдау үшін Гонконг университетінде профессор болып Гонконгқа оралды. Қазіргі заманғы бағытты экономистерден ерекшелігі, Чжанның талдауы озық математикалық әдістерге емес, баға теориясының екі негізгі құрылыс бөлігіне сүйенеді: бірі – шектеулі максимизация аксиомасы, екіншісі – сұраныс заңы (бұл заң маргиналдық өнімнің азаюын қамтиды). Ол ең көп назар аударатын шектеулердің бірі – транзакциялық құн (немесе институционалдық құн). Оның жерді жалға алу теориясы неоклассикалық экономистер көбінесе назардан тыс қалдырған келісім-шарттарды түсінуді кеңейтті. Чжанның пікірінше, жерді жалға алу міндетті түрде қанаушылыққа алып әкелмейді. Бәсекелестік ортада және транзакциялық құнның жоқтығында ол еңбек нарығы сияқты тиімді бөліске жетеді (Чжан, 1968). Транзакциялық құн болған жағдайда, жерді жалға алу жалақылық келісімдерді бақылау шығындарын төмендету және жалға алу келісімдерімен салыстырғанда тәуекелді бөлісу артықшылықтарын ұлғайту арқылы тиімді болуы мүмкін (Чжан, 1969). Бұл революциялық тұжырым: жерді жалға алу ұзақ жылдар бойы нашарламаған жағдай ретінде қарастырылды. "Аралардың жыртысы: экономикалық зерттеу" (Чжан, 1973) жарияланғаннан кейін, сыртқы факторларды қабылдау бұрынғыдан өзгеше болды: тиісті меншік құқықтары анық белгіленгенде немесе транзакциялық құн нөлге тең болғанда, сыртқы факторларды мемлекеттік араласусыз жеке келіссөздер/келісім-шарттар арқылы ішкі жүйеге енгізуге болады. 1983 жылы Чжан өзінің ең маңызды мақаласын – "Фирманың келісімшарттық табиғаты" жариялады. Фирманы анықтау оңай болмаса да, Чжан оны нарықты (яғни баға механизмін) ауыстыру үшін қолданылатын келісім-шарттардың бір түрі ретінде қарастырады. Чжан бірде мақаланы аяқтағанда, оның ұрпақтар бойы сақталатынын және жүз жылдан кейін де оқылатынын білгенін айтқан. Сондықтан ол "аспанға қарап күлді". Академиялық ортадан тыс жерде Стивен Чжан көптеген халыққа, әсіресе қытай халқына арналған жазбаларымен танымал. Ол сонымен қатар өте тапқырлығымен де белгілі; 1969 жылы ол танымал "Саяси экономика журналында" "Ирвинг Фишер және қызыл гвардияшылар" атты мақала жариялады, онда қытайдағы қызыл гвардияшылардың қызметі "капиталдың жетілдірілген тұжырымын" қолдануынан туындағанын ирониямен көрсетті. Оқырманға белгісіз, мақала ауыр эмоционалдық күйзеліспен жазылған; оның жақын досы, үстел теннисінің чемпионы Ронг Гуотуан қызыл гвардияшылардың азаптауынан кейін өзін-өзі өлтірді. Чжан Рональд Коуз және Милтон Фридман сияқты бұрынғы ұстаздарымен өмір бойы достық қарым-қатынас жасады, соңғысы оның үйлену тойын өткізді. Сонымен қатар, Джозеф Э. Стиглиц Нобель сыйлығын алған сөздерінде Чжанның интеллектуалдық ынталандыруын мойындады. Стиглиц Чжанның "шаруа қожалығының жұмысшылардың ынталандыруына әсер етпейтінін дәлелдеуге жасаған керемет, батыл әрекетіне" сіңірілгенін айтты және Чжанның "ақпаратқа қатысты негізсіз болжамдары" оны экономикадағы ақпараттың рөлі туралы теорияларды дамытуға ынталандырғанын атап өтті.
Практикалық зерттеулер
Стивен Ченг зерттеулеріне деген терең берілгендігі үшін жоғары құрметке ие. Шын өмірдегі құбылыстарды түсіну үшін ол жеке түрде балық шаруашылығымен айналысты, цитрус жемістерін сатты, мұнай өнеркәсібін тексерді және антиквариаттардың бағасын келістірді. Ол көптеген экономистердің нақты өмірлік мәселелерден алшақтауын сынады.
Қытайдың жаңғыруы туралы пікірлер
Ол Қытайдың экономикалық жаңғырту бағдарламаларына қатысты көптеген кітаптар жазды, оларды экономикалық тұрғыдан талдап түсіндірді. 1980 жылдары Ченг Қытайдың нарықтық экономикаға айналуының экономикалық трансформациясын болжады және оны ынталы түрде қолдады. Алайда, сол онжылдықта Қытайда ауыр инфляция болды, бұл күшті экономикалық, саяси және әлеуметтік шиеленістерге алып келді. Бірақ 1992 жылдан кейін Қытай экономикалық реформаларын жалғастырды. Ченг өзінің көптеген болжамдарының орындалғанын айтты. Оның маңызды идеяларының бірі – мемлекеттік кәсіпорындарды жекеменшік кәсіпорындармен алмастыру – Қытайдың саяси басшылары мен саясаткерлерінің бағытына толық сәйкес келді. Кейін, Шанхай басшылары экономикалық реформаларды бастағаннан кейін, ол Шанхайдың бірден әлемнің қаржы орталықтарының біріне айналып, Гонконгтан озып кететінін болжады. Бұл болжауға көп күмәнмен қарады, бірақ белгілі бір дәрежеде дұрыс болып шықты. 2015 жылдың 31 қаңтарына қарай Шанхай қор биржасы нарықтық капитализация көрсеткіші бойынша Гонконг қор биржасын басып өтті. Дегенмен, Шанхай қаржылық инфрақұрылымы жағынан Гонконгқа әлі де жете қойған жоқ, және Шанхайдың Гонконгты басып өту арманы толыққанды орындалмады.
Құқықтық қиындықтар
2003 жылдың 28 қаңтарында Ченг АҚШ федералдық қазылар алқасының қарауына он үш айыптама бойынша тартылды. Айыптамалардың арасында алты салық декларациясын жалған толтыру, алты шетелдегі банк шоттары туралы жалған мәлімдеме беру және АҚШ-ты алдауға сөз байласу қылмыстары бар еді. Ченг Гонконгтағы тұрақтардан және басқа да бизнестен түскен табысын жасырғаны үшін айыпталды. АҚШ азаматы болғандықтан, Ченг АҚШ-та тұрмаса да, әлемнің кез келген жерінен түскен табысын міндетті түрде көрсетуге тиіс. Мұндай заң басқа елдерде кең таралған емес. Ченг өзінің салық кеңесшісінің кеңесіне сүйенгенін және осы табысты есептеп беру керектігін білмегенін мәлімдеді. Сарапшылардың пікірінше, АҚШ салық саясатын білмеу АҚШ-та тұратын экспаттардың арасында жиі кездеседі; әдетте, АҚШ үкіметі резидент емес адамдардың шетелдегі табысын көрсетпеу фактілері бойынша тергеу жүргізбейді. Мұндай жағдайлар анықталғанда, олардан төленбеген салықты қайтару талап етіледі. АҚШ үкіметі Ченгті неліктен тергеуге және федералдық қазылар алқасының қарауына беруге бел буғанын білуге болмайды; журналистер мұнда сыртқы ықпал болған деп күдіктенеді. Бұрын Гонконг университетінің профессоры болған Ченг, АҚШ пен Гонконг арасындағы экстрадиция келісіміне байланысты Қытайдың материктік бөлігінде қалды, себебі бұл елде Америкамен мұндай келісім жоқ. Қазір ол кітаптар жазып, ifeng.com қытай веб-сайтында бағаншы ретінде жұмыс істейді. Ол кейде Қытайдың әртүрлі университеттеріне барып тұрады. 1998 жылдан 2003 жылға дейін Ченгтің компаниясы, Стивен Н. С. Ченг Инк., Сиэтлде Thesaurus Fine Arts деп аталатын еншілес компанияға ие болды, ол Азия антиквариатына маманданған. "Сиэтл Таймс" газетінде жарияланған бірқатар тергеу материалдарында антиквариаттың көп бөлігі жалған екені айтылғаннан кейін дүкен жабылды. 2004 жылы Вашингтон штатының бас прокуроры Thesaurus Fine Arts-қа қарсы тұтынушылардың алдалуына қатысты қылмыстық іс қозғалды. 2005 жылы Thesaurus Fine Arts 550 000 долларға дейін айыппұл, адвокаттық қызмет ақысы және залапты өтеуге келісім жасады. Осының нәтижесінде Ченг істен босатылды. Ченг Thesaurus компаниясына қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Thesaurus компаниясы Стивен Н. С. Ченг Инк. компаниясының еншілес компаниясы болып табылады, бірақ Ченгтің "Thesaurus компаниясының қызметкері, директоры немесе акционері емес" екені айтылады.
Докторлық диссертация
1969 жылғы «Жарым-жарға шаруашылық теориясы», Чикаго университетінің баспасы. 2000 жылғы маусымда Arcadia Press баспасынан қайта басылды.
Журнал мақалалары
1968 "Жеке меншік құқығы және жалға беру", Journal of Political Economy, Vol. 76, 6-шы шығарылым, 1107–1122 б. 1969 "Транзакциялық шығындар, тәуекелден қашу және келісімшарттық шарттарды таңдау", Journal of Law and Economics, Vol. 12, 1-шы шығарылым, 23–42 б. 1970 "Контракт құрылымы және эксклюзивті емес ресурстың теориясы", Journal of Law and Economics, Vol. 13, 1-шы шығарылым, 49–70 б. 1972 "Балалардың мүліктік құқықтарын қорғау және неке шарты", Economic Journal, Vol. 82, 326-шы шығарылым, 641–657 б. 1973 "Арыстанның жырлары: Экономикалық зерттеу", Journal of Law and Economics, Vol. 16, 1-шы шығарылым, 11–33 б. 1974 "Бағаны реттеу теориясы", Journal of Law and Economics, Vol. 17, 1-шы шығарылым, 53–71 б. 1975 "Жабындар немесе жұлдыздар: Жалға беру туралы ереженің мақсаттары мен нақты әсерлері", Economic Inquiry, 13-том, 1-шы шығарылым, 1–21 б. 1977 "Неге жақсы орындықтар 'арзан бағамен' сатылады?", Economic Inquiry, 15-том, 4-шы шығарылым, 513–522 б. 1982 "Сауда құпияларындағы меншік құқығы", Economic Inquiry, 20-том, 1-шы шығарылым, 40–53 б. 1983 "Фирманың келісімшарттық табиғаты", Journal of Law and Economics, Vol. 26, 1-шы шығарылым, 1–26 б. 1995 "Экономикалық өзара әрекеттесу: Қытай Гонконгқа қатысты", Contemporary Economic Policy, Vol. 13, 1-шы шығарылым, 1–9 б. 1996 "Сыбайлас жемқорлықтың қарапайым жалпы тепе-теңдік теориясы", Contemporary Economic Policy, Vol. 14, 3-шы шығарылым, 1–5 б. 1998 "Дэн Сяопиннің Ұлы трансформациясы", Contemporary Economic Policy, Vol. 16, 2-ші шығарылым, 125–135 б. 1998 "Апатқа ұшыраған коммунистік экономикада реформа құралы ретінде демократияның зияны", Contemporary Economic Policy, Vol. 16, 2-ші шығарылым, 247–249 б.