Кіріспе
Бадахоз қоршауы (16 наурыз – 6 сәуір 1812; baðaˈxoθ), сондай-ақ Бадахоздың үшінші қоршауы деп аталады, Веллингтон графының (кейін Веллингтон герцогы) басқаруымен ағылшын-португал армиясы Испанияның Бадахоз қаласын қоршап, француз гарнизонының қарсыласуын тоқтатты. Қоршау Наполеон соғыстарының ең қанды шайқастарының бірі болды және британдықтар үшін ауыр жеңіс саналды, себебі қамалды ұрыс кезінде, бұзылыстарды басып алу шақырылғанда, шамамен 4800 одақтас әскер қаза тапты немесе жараланды. Қаланы басып алудағы үлкен шығындарға ашуланған әскерлер үйлерге және дүкендерге кіріп, көп мөлшерде алкоголь ішіп, кейін ашуға беріліп, офицерлерін қорқытып, бұйрықтарды орындамады, тіпті бірнешеуін өлтірді. Тәртіп орнатуға үш күн кетті. Тәртіп қалпына келгеннен кейін, шамамен 200-300 азамат өлтірілген немесе жараланған деп есептелді.
The siege of Badajoz (16 March – 6 April 1812; baðaˈxoθ), also called the third siege of Badajoz, was an Anglo Portuguese Army under the Earl of Wellington (later the Duke of Wellington) besieged Badajoz, Spain, and forced the surrender of the French garrison. The siege was one of the bloodiest in the Napoleonic Wars and was considered a costly victory by the British, with some 4,800 Allied soldiers killed or wounded in a few short hours of intense fighting during the storming of the breaches as the siege drew to an end. Enraged at the huge number of casualties they suffered in seizing the city, the troops broke into houses and stores consuming vast quantities of alcohol with many of them then going on a rampage, threatening their officers and ignoring their commands to desist, and even killing several. It took three days before the men were brought back into order. When order was restored, an estimated 200–300 civilians had been killed or injured.
Өмірбаян
Испаниядағы одақтас әскерлердің науқаны Сьюдад-Родриго қамалымен және бұрынғы қамалдардағы Альмейда мен Сьюдад-Родриго шекаралық қалаларын басып алумен басталғаннан кейін, Веллингтон армиясы осы шекаралық қаланы басып алып, одақтас әскерлердің негізгі операциялық базасы – Лиссабонға байланыс жолдарын қамтамасыз ету үшін оңтүстікке қарай Бадахозға жылды. Бадахоз қаласында генерал Арман Филиппон басқаратын шамамен 5000 француз әскері орналасқан. Мықты қабырғаларымен, көптеген бекіністері мен бастиондарымен қамтылған Бадахоз бұған дейін екі рет сәтсіз қамалға ұшыраған және үшінші әрекетке жақсы дайындалған, қабырғалары нығайтылған, ал қабырғалардың айналасындағы кейбір аймақтар су басқан немесе жарылғыш заттармен миналанып қойылған.
Қоршау
Одақтас әскер, шамамен 27 000 сарбаздан тұратын, француз гарнизонынан бес есеге жуық басым түсті және 1812 жылғы 17 наурызда қаланы толық қоршағаннан кейін, ауыр қоршау артиллериясын қорғау үшін траншеялар, параллельдер және нығайту жұмыстарын жүргізу арқылы қоршауды бастады. Бір апта бойы созылған және тым құлшын жаңбырлар бұл жұмысты қиындатты, сондай-ақ ауыр зеңбіректерді және жабдықты жеткізуге қажетті көпірлерді де бұзды.
Шабуылдар мен шабуылдар
19 наурызда француздар 1500 адам мен 40 атты әскермен күтпеген шабуыл жасап, жұмыс істеп жатқан топтарды алаңдатып, 150 офицер мен сарбаздың қаза болуына себеп болды. Жарықтанғандардың арасында бас инженер, подполковник Ричард Флетчер де болды. 25 наурызға дейін батареялар Форт Пикуринаға оқ атып, сол түні 500 адам шабуыл жасап, генерал-лейтенант Томас Пиктонның 3-ші дивизиясынан британдық әскерлер фортты басып алды. Зардап көп болды, 50 адам қаза тауып, 250 адам жарақат алды, бірақ форт жаулап алынды. Француздар перде қабырғасына қарай жылжып келе жатқан бекіністерді бұзуға тырысып, бірнеше шабуыл жасады, бірақ атақты британдық 95-ші жаяу әскер полкі және сызықтық жаяу әскердің қарсы шабуылының арқасында олар қайта-қайта кері шегінді. Бастионды басып алу, қоршау үшін кең көлемде жер жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді, ал ауыр және қоршау артиллериясы келгеннен кейін, бұзу батареялары құрылды. 31 наурызда одақтастар қаланың қорғанысына қарсы күшті бомбалауды бастады. Көп ұзамай, орлар қаланың биік тас қабырғаларына дейін жетті, ал зеңбіректер тас қабырғаларды үздіксіз атқылап жатты. 2 сәуірде қоршауға кедергі келтіріп, су тасқынына себеп болу үшін көпір аркаларының арасында орнатылған тосқауылды жоюға әрекет жасалды. 450 фунт ұнтақтың жарылысы толыққанды сәтті болмады.
Бұзылған ережелер
5 сәуірде парда қабырғасында екі бұзушылық жасалды және сарбаздар Бадахозға шабуыл жасауға дайындалды. Шабуыл жасау туралы бұйрық қабырғада тағы бір бұзушылық жасауға мүмкіндік беру үшін 24 сағатқа кейінге шегерілді. Одақтастарға маршал Соулттың қаланы құтқару үшін жол тартқаны туралы хабарлар келіп түсті және 6 сәуірде сағат 22:00-де шабуылды бастау туралы бұйрық берілді. Француз гарнизоны болатын жағдайды жақсы білгендіктен, 19:30-да қоршау атысын тоқтату мен 22:00-де шабуыл басталуы аралығында қабырғадағы үлкен бұзушылықтарды шабуылға қарсы тікенек сымдар, темір қосқыштар және кедергілермен қорғап, алдағы шабуылға дайындалды.
Соңғы шабуыл
Үш үлкен саңылауы бар қабырға және маршал Соулттың қалаға көмекке келе жатқанын білген Веллингтон өзінің полктеріне 6-сы күні сағат 22:00-де қалаға шабуыл жасауға бұйрық берді, содан кейін әскерлер баспалдақтар мен түрлі құралдармен алға жылжыды. Үш шабуыл жасалатын еді. Бұзылған жерлерге шабуыл жасағандардың алғашқылары – "Үмітсіздер" тобы болды, олар 4-ші дивизияның екі бұзылған жерге жасаған негізгі шабуылын бастап келеді. Үшінші бұзылған жерге Алтеннің Жеңіл дивизиясы шабуылдайды, ал португалдықтар солтүстік және шығысқа шабуыл жасайды, ал 5-ші дивизия мен Пиктонның 3-ші дивизиясының британдық сарбаздары өзеннен өтіп қамалға шабуыл жасайды. Негізгі "Үмітсіздер" тобы шабуылға кіріскенде, француз күзетшісі ескеріліп, дабыл қақты. Секундтар ішінде қамалдар француз сарбаздарымен толып, қамалдың түбіндегі әскерлерге қатыгез мылтық оғын төкті. Британдықтар мен португалдықтар бірден алға жылжып, қабырғаға қарай жүгірді, гранаталар, тастар, қара оқтармен толтырылған бөшкелер және жарық беру үшін жақылған шөптермен бірге мылтық оғының қатыгез шабуылына тап болды. Ашулы шабуыл британдық сарбаздарды қабырғаға құлатты, ал бұзылған жер тез арада өлгендер мен жараланғандармен тола бастады, олардың үстінен шабуылдаушы әскерлер күресіп өтуге мәжбүр болды. Қырғын, қирандылар және инженерлік офицерлердің жоғалуы Алтеннің Жеңіл дивизиясын шатастырды; ешқайда алып кетпейтін шеткі бекініске шабуыл жасап, әскерлер 4-ші дивизияның сарбаздарымен араласып кетті. Қаза болғандарға қарамастан, британдықтар көптеп алға жылжуын жалғастырды, бірақ гранаталар мен бомбалардан атылған оқтар мен сынықтардың аяқсыз шабуылынан құлап жатты. Француздар шабуылды тойтарып, британдықтардың әлсіреп, одан әрі күш жұмсауға қабілетсіз екенін көрді. Екі сағаттан кем уақыт ішінде негізгі бұзылған жерде 2000-ға жуық адам қаза тауып, ауыр жарақат алды, ал 3-ші дивизияның көптеген сарбаздары диверсиялық шабуыл жасағанда атып түсірілді. Пиктонның 3-ші дивизиясы қамал қабырғасының үстіне жетті – Пиктонсыз, ол қабырғаның үстіне өрмелегенде жарақат алды – және қамал ішінде қауіпсіздікке қол жеткізді, бірақ қалаға кіретін барлық кіреберістер бұғатталғандықтан, басқа дивизияларға бірден көмекке келе алмады. Олар шабуыл жасаған барлық жерде одақтас сарбаздар тоқтатылды, ал қырғын соншалықты үлкен болды, Веллингтон сарбаздар қамалға аяқ басып отырғанын естігенде шабуылды тоқтатуды бұйырды. Ол қамал қақпаларын жарылтуға және 3-ші дивизияның бұзылған жерлерге қарсы шабуылдарды флангадан қолдауға бұйрық берді. 5-ші дивизия, олардың баспалдақ тобы жоғалғандықтан кешіктірілді, енді Сан-Висенте бастионына шабуыл жасады; 600 сарбазды жоғалтып, олар ақыры қабырғаның үстіне жетті. Веллингтонның әскери хатшысы (және болашақ фельдмаршал лорд Раглан) майор лорд Фитцрой Сомерсет бұзылған жерге бірінші болып өрмеледі, содан кейін француздар жаңа қорғаныс ұйымдастырмас бұрын британдық күшейткіштерге кіру үшін қақпалардың бірін қамтамасыз етті. Қаланың тағдыры 3-ші және 5-ші дивизиялардың сарбаздарымен байланысу арқылы шешілді, олар да қалаға кіріп жатты. Олар табан тірегеннен кейін, британдықтар мен португалдықтар артықшылыққа ие болды. Енді ұстап тұра алмайтынын түсінген генерал Филиппон Бадахоздан көршілес Сан-Кристобальға шегінді; ол қала түскеннен кейін көп ұзамай берілді. 7 сәуірде таң атқанда, қабырғаның айналасындағы қырғынның қорқынышты көрінісі ашылды. Денелер қалыңдыққа үйіліп, қан арықтар мен орларда өзендей ағып жатты. Бұл қирату мен қырғынды көріп, Веллингтон британдықтардың бұзылған жерлерде бір-біріне үйілген денелерін көріп ашықтан жылады және оған осынша аз ресурстар мен сарбаздар бергені үшін британ Парламентін ашулы айыптады. Шабуыл мен бұған дейінгі шайқастарда одақтастар 4800-ге жуық жарақат алды. Сандар 4760 мен 4924 арасында әртүрлі. Элиталық Жеңіл дивизия ауыр қаза тапты, олардың шайқасқа қабілетті күштерінің 40 пайызынан астамы жоғалды.