Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1811 жылғы Пиреней соғысы кезінде болған шайқас
1811 battle during the Peninsular War
Фуэнтес-де-Оноро шайқасында (3–5 мамыр 1811 ж.) Веллингтон басқарған ағылшын-португал армиясы маршал Андре Массена басқарған Португалия армиясының қоршаудағы Алмейда қаласын азат етуге жасаған тынысын тойтарды. Андре Массенаның Португалиядан қуылғаннан кейін осы шайқас қанды тұйыққа ұласқаны ешкім күтпеген еді. Оның сенімділігі мен моральдық беделі Торес-Ведрас бекіністерін ұстап тұру арқасында артып, 1811 жылдың көктемінде Веллингтон шабуылға көшуді жоспарлады. Бұл саясатқа Лондондағы үкіметтен де-факто рұқсат алды, бұрын Португалиядағы армияны қысқарту туралы әңгімелер үлкен күштерді қосу туралы уәделерге ұласты. Жабдықтау қиындықтары, әскерлер арасындағы аурулар мен қамалға шабуылдауға қажетті артиллерияның жетіспеуі стратегиялық жеңіске жете алмайтынын көрсетті. Бірақ Альмейда, Сьюдад-Родриго және Бадахос қайта басып алынып, Саламанка немесе Севилья сияқты қалаларға жылдам шабуыл жасауға мүмкіндік бермек. Дегенмен, нәтиже шектеулі болды, 1811 жылдың қалған бөлігі сәтсіздік пен көңіл көншілсіздікке толы болды.
At the Battle of Fuentes de Oñoro (3–5 May 1811), the Anglo Portuguese Army under Wellington checked an attempt by the French Army of Portugal under Marshal André Masséna to relieve the besieged city of Almeida. A bloody stalemate was not the sort of battle that had been expected to follow André Masséna's expulsion from Portugal. His confidence and moral authority having been much boosted by holding the Lines of Torres Vedras, the spring of 1811 found Wellington intending to move over to the offensive, for which policy he had received de facto authorisation from his political masters in London, where talks of major reductions in the size of the army employed in Portugal had been replaced by promises of major reinforcements. Supply difficulties, sickness amongst the troops and want of siege artillery ensured that in the short term no great strokes of strategy could be envisaged, but it was hoped that Almeida, Ciudad Rodrigo and Badajoz might be all recaptured, thereby opening the way for lightning strikes on such targets as Salamanca or Seville. In the event, however, success was limited, the story of the rest of 1811 essentially being one of failure and frustration.
Өмірбаян
1810 жылы Массена британдық-португалдық әскерді Лиссабонға, содан кейін Торес-Ведрас қорғаныс желілеріне дейін ертіп келді, бірақ байланысқан қамалдардың кең ауқымды екі қатарлы желісіне шабуыл жасаудан бас тартты. Лиссабонның сыртында азапты қыс бойы аштықтан қиналып, француз әскері британдық-португалдық армияның қуып жететініне Испания шекарасына шегінді. Веллингтон Португалияны бағындырғаннан кейін Альмейда, Бадахос және Сьюдад-Родриго бекінілген шекара қалаларын қайта басып алуға кірісті. Веллингтон Альмейданы қоршағанда, Массена шайқаста шаршаған әскерін қайта құрып, қаладағы француз гарнизонына көмекке аттанды. Веллингтон оларға көмек көрсетуді Фуэнтес-де-Оноро шағын ауылында тоқтатуды жөн көрді, Альмейдаға барлық жолдарды бақылау үшін шегіну жолын ашық қалдырды. Ол бұл тәуекелге барудың себебін француз әскерінде бірнеше күнге жететін азық болмайтынымен түсіндірді, ал оның қорында одан да көп азық бар еді. Британдық-португалдық армияда 34 000 жаяу әскер, 1 850 атты әскер және 48 зеңбірек болды. Француз әскерінде 42 000 жаяу әскер, 4 500 атты әскер және 38 зеңбірек болды.
In 1810, Masséna had followed the British–Portuguese back to Lisbon before arriving at the Lines of Torres Vedras, but was determined to avoid storming the extensive double line of interlocking fortifications. After starving outside Lisbon through a miserable winter, the French withdrew to the Spanish border with the British–Portuguese army in pursuit. Having first secured Portugal, Wellington then set about re taking the fortified frontier cities of Almeida, Badajoz, and Ciudad Rodrigo. Whilst Wellington besieged Almeida, Masséna reformed his battered army and marched to relieve the French garrison in the city. Wellington chose to check the relief attempt at the small village of Fuentes de Oñoro, leaving his line of retreat exposed in order to cover all routes to Almeida. He felt this risk was justified because the French would not have had more than a few days' supplies, whereas he had more than that. The British–Portuguese Army had 34,000 infantry, 1,850 cavalry and 48 guns. The French had 42,000 infantry, 4,500 cavalry and 38 guns.
Португалиядағы француз армиясы
Массенаның әскері төрт корпусқа және ат әскерінің резервіне бөлінді. Луи Анри Лоисонның VI корпусында Жан Габриэль Маршан, Жульен Августин Жозеф Мермет және Клод Франсуа Ферей басқарған үш дивизия болды. Жан Андош Жуноның VIII корпусында Жан Батист Солиньяқтың дивизиясы ғана қатысты. Жан Батист Друэдің IX корпусына Николя Франсуа Конру және Мишель Мари Клапарде дивизиялары кірді. Луи Пьер, граф Монбрун ат әскерінің резервін басқарды. Жан Рейньенің II корпусы солтүстік-шығысқа қарай Альмейдаға қауіп төндіріп, Пьер Хьюг Виктория Мерле мен Этьен Гюделе де Биердің басқаруындағы екі дивизиясымен тұрды. Император гвардиясының элиталық атты гранадерлері мен драгундарынан құралған 800 саяқтан тұратын ат әскері де маршал Жан Батист Бессиердің басшылығымен шайқасқа келді. Бессиер әкелген күштер, Массена оның барлық армия корпусын шайқасқа шақырып сұрағанмен, көбінесе символдық сипатта болды.
Masséna's army was organised into four corps and a cavalry reserve. Louis Henri Loison's VI Corps had three divisions, led by Jean Gabriel Marchand, Julien Augustin Joseph Mermet, and Claude François Ferey. In Jean Andoche Junot's VIII Corps, only Jean Baptiste Solignac's division was present. Jean Baptiste Drouet's IX Corps included the divisions of Nicolas François Conroux and Michel Marie Claparède. Louis Pierre, Count Montbrun headed the cavalry reserve. Jean Reynier's II Corps hovered off to the northeast, threatening Almeida with its two divisions under Pierre Hugues Victoire Merle and Étienne Heudelet de Bierre. An 800 man cavalry force, comprising squadrons of the élite Imperial Guard Mounted Grenadiers of the Imperial Guard and Dragoons of the Imperial Guard, was also present at the battle under the command of Marshal Jean Baptiste Bessières. The reinforcements that Bessières brought were almost symbolic, even though Masséna had requested that he bring the entirety of his Army corps into battle.
Британдық-португалдық әскер
Веллингтон алты жаяу әскер дивизиясына, Чарльз Эшворттың тәуелсіз португал бригадасына және үш атты әскер бригадасына басшылық етті. Брент Спенсер 1-ші дивизияға, Томас Пиктон 3-ші, Уильям Хьюстон 7-ші, ал Роберт Крауфурд жеңіл дивизияға қолбасшылық етті. Степлтон Котон Джон Слэйд пен Фредерик фон Арентшильдт атты әскер бригадаларына қолбасшылық етті. Эдвард Хауорт төрт британдық (Росс РХА, Булл РХА, Лоусон РА, Томпсон РА) және төрт португалдық (Арентшильдт (2), Да Кунья, Розиерс) 6 зеңбірек батареясын бақылады. Уильям Эрскин (5-дивизия), Александр Кэмпбелл (6-дивизия) және граф Барбасенаның 300 португалдық атты әскері француздық II корпусына қарсы бөлінді.
Wellington commanded six infantry divisions, Charles Ashworth's independent Portuguese brigade, and three cavalry brigades. Brent Spencer commanded the 1st Division, Thomas Picton the 3rd, William Houston the 7th, and Robert Craufurd, the Light Division. Stapleton Cotton commanded John Slade's and Frederick von Arentschildt's brigades of cavalry. Edward Howorth supervised four British (Ross RHA, Bull RHA, Lawson's RA, Thompson's RA) and four Portuguese (Arentschildt (2), Da Cunha, Rozierres) 6 gun batteries. William Erskine (5th Division), Alexander Campbell (6th Division), and 300 Portuguese cavalry under Count Barbacena were detached, facing the French II Corps.
Шайқас
3 мамырда Массена баррикадаланған ауылды ұстап тұрған британдық-португалдық бекеттеріне қарсы майдандық шабуыл жасады, сонымен қатар ауылдың шығысындағы биіктіктегі британдық-португалдықтарды ауыр артиллериямен бомбалады. Ауылдың орталығындағы шайқас күні бойы жалғасты, Ферри мен Маршан дивизияларының француз әскерлері 1-ші және 3-ші дивизиялардың британдық қызыл халатты әскерлерімен қақтығысты. Бастапқыда британдық-португалдықтар қатты қысыммен кері шегінді, бірақ 71-ші жоғарғы тау жеңіл әскерінің сарбаздары күнінің басында жоғалған көшелер мен ғимараттарды қайтарып алды. Күн батқанда француздар шегінді, ал ауыл британдықтардың қолында қалды, француздар 650 адамнан, ал британдықтар 250 адамнан зардап шекті. Екі тарап та 4 мамыр күні өткен күнгі шайқастың қатыгездігінен айығып, өздерінің мүмкіндіктерін және шайқас жоспарларын қайта қарастырды. Француздық барлау Веллингтонның оң жақ қанаты Поко Вельо ауылының жанында партизандар тобымен нашар қорғалғанын көрсетті. 5 мамыр күні таңертең әрекет қайта басталды. Веллингтон 7-ші дивизияны оң жақ қанатында әлсіз қалдырды. Массена Монбрунның драгундары бастаған және Маршан, Мерме және Солиньяк дивизияларының қолдауымен нашар британдық-португалдық қанатына күшті шабуыл жасады. Бірден 7-ші дивизияның екі батальоны француз жеңіл атқыштарымен ұрылып-соққыланды. Бұл Веллингтонды 7-ші дивизияны құртудан сақтау үшін күш жіберуге мәжбүр етті. Бұл Жеңіл дивизия мен британдық және корольдік неміс легионының атқыштарының күш-жігерімен ғана мүмкін болды. Британдық-португалдық оң жақ қанатындағы элиталық Жеңіл дивизия, атқыштар мен артиллерияның күшті қолдауымен, оқулыққа сай кері шегінді. Олар 7-ші дивизияның шегінуін жауып, Веллингтон таңдаған күшті позицияға қайта орналасты. Шегіну кезінде француз артиллериясы тым жақын келгенде, британдық атқыштар шабуыл жасады немесе шабуылға әрекеттенді. Бұл жаяу әскерге қашықтықта шегінуге уақыт берді. Егер француз атқыштары британдық атқыштарды басып тастаса, британдық-португалдық жаяу әскерлері шаршылар құрып, олардың залпылары француздарды кері қуды. Монбрун содан кейін императорлық гвардияның атқыштарынан көмек сұрады, олар қасында болды, бірақ әлі шайқасқа қатыспаған. Уақыт өте маңызды болды, сондықтан Массена бірден өзінің көмекшісі Шарль Оудинотты, Реджо герцогы маршал Николя Оудиноттың ұлын, гвардиялық атқыштарды алға жылжыту туралы бұйрықпен жіберді. Жас Оудинот асығыс жолға шықты, ал Массена сағатын асыға қарап, осы атқыштарды шайқастың шешуші әрекеті деп сенген нәрсеге жөнелткісі келді. Бас штабтың таңғалуына орай, Оудинот ешқандай атқыштармен бірге қайтып келмеді. Оны көргенде Массена қашықтан ашуланып: "Гвардияның атқыштары қайда?" деп айқайлады. Оудиноттың терлі, шаң басқан денесі шаршап-шалдығып жүгіргеннен кейін демалуға біраз уақыт керек болды, бірақ ол оларды әкеле алмағанын түсіндірді. Оудинот гвардиялық атқыштардың екінші қолбасшысы генерал Луи Лепикті кездестірді, ол өз әскерін жөнелтпеуге қатысты қарсылық көрсетті, ол тек Истрия герцогін (Бессьер) қолбасшы ретінде мойындады және оның қолбасшысынан нақты бұйрық болмаса, гвардиялық ат гранадирлері мен драгундары қылыштарын шығармауы керек екенін айтты. Өте қайраттылық көрсетілісі ретінде Бессьер шайқас алаңынан тыс жүріп, бірнеше күн бұрын француз әскері өткен орларды тексеріп жатты. Гвардия қолбасшысын уақытында таба алмағандықтан, Массена мүмкіндіктің жоғалғанын мойындауға мәжбүр болды. Екі оқиға британдық-португалдықтардың бұл керемет жетістігін бұзды. Бірінде британдық 14-ші жеңіл драгун эскадрильясы француздық артиллерия батареясына қарсы майданға шабуыл жасап, қирады. Екінші жағдайда француз атқыштары 3-ші гвардияның бірнеше роталарын ұрыс-керіс тәртібімен ұстап алып, 100 адамнан зардап шектірді. Алайда, Массена әлі де Фуэнтес-де-Онороны қорғауға бағытталған. Ол Фэри дивизиясының жаяу әскерін алға жіберді. Төмен тас қабырғалармен толтырылған ауыл британдық тыл пехотасы мен шабуылшыларына керемет баспана берді, ал француздар тар көшелерде қатты шектелді. Бастапқыда француздар сәттілікке қол жеткізді, 79-шы аяқ әскерінің екі ротасын жойып, полк командирі подполковник Филипс Камеронды жарақаттады, ол бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Бірақ қарсы шабуыл Фэридің адамдарын ауылдан қуды. Генерал д'Эрлон ауылға екінші шабуыл жасады. Бұл жолы оны IX корпустың үш батальоны басқарды, олар бір-біріне жақындап келе жатқан гранадирлерден тұрды. Ескі үлгідегі аю терісінен жасалған бас киімдері болған гранадирлер императорлық гвардия деп жаңылыстырылды. Тағы да британдықтар шегінді. Д'Эрлон Конру және Клапаред дивизияларының батальондарының жартысын шайқасқа салды, дерлік барлық ауылды басып алды. Жауап ретінде Веллингтон 1-ші және 3-ші дивизиялардың бөлімдерімен, сондай-ақ 88-ші Коннот Рейнджерс аяқ әскері бастаған португалдық 6-шы Касадорлармен қарсы шабуыл жасады. Бұл д'Эрлонның шабуылын тоқтатты, жағдай өзгерді. Оқ-дәрісі аз болғандықтан, француздар британдықтарды кері тартуға тырысып, сәтсіз байонетке жүгінуге мәжбүр болды. 100 гранадирден тұратын бір топ тығырыққа түсіп, қаза болды. Өлімге қатерлі залптарға тап болған француздар тоқтады және Дос Касасқа шегінді, өздерінің қаза тапқандарын қалдырды. Күн батқанда француздық көңіл-күй құлдырады және көптеген роталардың құрамы 40% төмендеді. Француздық артиллерия жаңа британдық қатарды бағындыруға тырысты, бірақ Веллингтонның артиллериясы олардан басым болды. Соңында, француздық артиллерия оқ-дәрісі қауіпті түрде азайғандықтан, шабуылдар тоқтады. Веллингтонның әскері кешкісін бекінді. Келесі үш күн британдық позициясының алдынан шеру өткізгеннен кейін, Массена әрекеттен бас тарды және Сьюдад Родригоға шегінді. Ол Бессьердің оқ-дәрі әкелуден бас тартқанына ашуланды.
On 3 May, Masséna launched a frontal assault against the British–Portuguese pickets holding the barricaded village, while bombarding the British–Portuguese on the heights east of the village with heavy artillery. The fight in the centre of the village lasted all that day, with French soldiers of Ferey's and Marchand's divisions clashing with the British redcoats of the 1st and 3rd Divisions. At first, the British–Portuguese were driven back under immense pressure, but a charge that included men of the 71st Highland Light Infantry reclaimed the streets and buildings lost earlier in the day. As the sun sank, the French withdrew and the village remained in British hands, with the former suffering 650 casualties against only 250 for the British. Both sides spent 4 May recovering from the ferocity of the previous day of fighting and reconsidered their options and battle plans. A French reconnaissance revealed that Wellington's right flank was weakly held by a unit of partisans near the hamlet of Poco Velho. Action began again at dawn on 5 May. Wellington had left the 7th Division exposed on his right flank. Masséna launched a heavy attack on the weak British–Portuguese flank, led by Montbrun's dragoons and supported by the infantry divisions of Marchand, Mermet, and Solignac. Right away, two 7th Division battalions were roughed up by French light cavalry. This compelled Wellington to send reinforcements to save the 7th Division from annihilation. This was only achieved by the efforts of the Light Division and the British and King's German Legion cavalry. On the threatened British–Portuguese right flank, the elite Light Division, well supported by cavalry and artillery, made a textbook fighting withdrawal. For trifling casualties, they covered the retreat of the 7th Division and fell back into a stronger position selected by Wellington. During the retreat, whenever French artillery ventured too close, the British cavalry charged or feinted a charge. This allowed the infantry time to retreat out of range. If the French horsemen pressed the outnumbered British cavalry back, the British–Portuguese infantry formed squares and their volleys drove off the French. Montbrun then requested help from the Imperial Guard cavalry, which were present but had not yet been committed to battle. Time was of the essence and Masséna at once sent one of his aides de camp, Charles Oudinot, the son of Marshal Nicolas Oudinot, Duke of Reggio, with orders to bring forward the Guard cavalry. The young Oudinot hastily set off and Masséna was impatiently checking his watch, pressed to commit this cavalry to what he believed was a decisive action of the battle. Much to the general staff's stupefaction, Oudinot was soon seen returning without any cavalry following him. As soon as he saw him, Masséna furiously shouted from afar: "Where is the cavalry of the Guard?". The sweaty, dust covered Oudinot needed a moment to catch his breath after his exhausting gallop but then explained that he was not able to fetch it. Oudinot had encountered the Guard cavalry second in command, General Louis Lepic, who sharply refused to commit his men, saying that he only recognised the Duke of Istria (Bessières) as commander and that without explicit orders from its commander, the Guard Horse Grenadiers and Dragoons would not draw their swords. In a staggering display of treachery, Bessières was absent from the field of battle, needlessly inspecting a series of ditches where the French army had passed a few days before. Unable to find the commander of the Guard in time, Masséna was forced to admit that the opportunity was lost. Two incidents spoiled this otherwise fine accomplishment for the British–Portuguese. One occurred when a British 14th Light Dragoon squadron pressed home a frontal attack on a French artillery battery and was mauled. In the second case, French cavalry caught some companies of the 3rd Foot Guards in skirmish order and inflicted 100 casualties. Masséna, however, still aimed primarily to secure Fuentes de Oñoro. He sent forward massed columns of infantry from Ferey's division. The village, filled with low stone walls, provided excellent cover for the British line infantry and skirmishers, while the French were severely restricted in the little narrow streets. At first, the French had some success, wiping out two companies of the 79th Foot and wounding the regiment's commander, Lieutenant Colonel Philips Cameron, who died some days later. But a counterattack chased Ferey's men out of the village. General d'Erlon launched a second attack on the village. This time, it was led by three battalions of converging grenadiers from the IX Corps. With their old fashioned bearskin hats, the grenadiers were mistaken for the Imperial Guard. Again, the British fell back. d'Erlon threw in about half of the battalions from both Conroux and Claparède's divisions, seizing almost the entire village. In response, Wellington counterattacked with units from the 1st and 3rd Divisions, plus the Portuguese 6th Caçadores, led by the 88th Connaught Rangers Foot. This broke d'Erlon's attack, and the tide began to turn. Low on ammunition, the French had to resort to the bayonet in a futile attempt to drive the British back. One party of 100 grenadiers was trapped in a tight spot and killed. Facing murderous volleys, the French halted and retreated back to the Dos Casas, leaving their casualties behind. By sunset, French morale had plummeted and many companies were down to 40% strength. The French artillery tried to bombard the new British line into submission, but they were outgunned by Wellington's cannons. Finally, with their artillery ammunition dangerously low, the French attacks came to an end. Wellington's men entrenched during the evening. After spending the next three days parading before the British position, Masséna gave up the attempt and retreated to Ciudad Rodrigo. He was furious because Bessières had refused to fetch ammunition from the citadel.
Салдарлар
Веллингтон Наполеонның Португалия армиясын тойтарып, көптеген жарақаттар келтірді және Альмейданы блокадалауды жалғастыра алды. Зардап шеккендердің саны әртүрлі дереккөздерде әртүрлі көрсетіледі: 2200–2800 француз әскеріне қарсы 1800 британдық-португалдық, ал тағы бір тарихшы 2800 француз және 1800 британдық-португалдық қаза болғанын айтады. Дегенмен, ол жағдайдың қаншалықты қауіпті болғанын мойындап, кейін: «Егер Бони болғанда, біз жеңіліп қалар едік» деді. Ресейлік тарихшы Олег Соколов Веллингтонның француз армиясын Солтүстік Португалияға еріп, стратегиялық қателік жасағанын, және бұл шешім британдық-португалдық әскерлері үшін ауыр салдарға әкелуі мүмкін екенін атап өтті. Соколовтың сөзіне қарағанда, шайқасқа дейін және оның барысында туындаған түрлі қиындықтарға қарамастан, Массена Фуэнтес-де-Онорода Веллингтонның позициясын тексеруге үлкерді. Веллингтон өзі бұл шайқасты жеңіс деп санамады, сондай-ақ ол өз шегін қажетсіз кеңейтіп, 7-дивизия мен Жеңіл дивизияны қауіпке тікелей ұшыратқанын мойындады. Массенаның шегінуінен екі күн өткен соң, Антуан Брениердің 1400 сарбазынан тұратын француз гарнизоны түнгі уақытта британдық-португалдық шебінен өтіп кетті. Француз әскерінің 360-қа жуығы тұтқынға алынды, бірақ қалғандары британдықтар француз тықсырлығына түсіп қашып кетті. Бұл оқиғаға Эрскин және басқалары кінәлі деп танылды. Ашуға буған Веллингтон: «Мен ешқашан әскери оқиғадан, тіпті бір адамның қашуынан да осылай шаршаған емеспін» деп жазды. Сиудад-Родригоға жеткен соң, ашулы Наполеон Массенаны Парижге шақырып, оның іс-әрекеттерін түсіндіруді талап етті (дегенмен, Наполеон шайқасқа дейін кері қайтуға бұйрық берген еді). Оның орнына маршал Огюст Мармон келді. Массена Португалия мен Испаниядан тоналған алтынның көп сомасын алып, Францияға аттанды. Жеңілген француз маршалы Веллингтонның «денемде бір қара шашымды да қалдырмаған, барлығын ақ қылға айналдырғанын» айтты. Бұл шайқаста француз жаяу әскерлері өз одақтастары – Гановер легионын ағылшын батальоны деп жаңылысып, оларға атыс ашты. Бақытсыз гановерліктер дереу ауылдан қашып, 100-ден астам қаза тапты. Бұл жаңылысу Гановер легионының қызыл түсті киім кигенінен және шайқастың түтіні мен ыстығында британдық жаяу әскерінен ерекшеленетін форманың ұсақ бөлшектерін байқамауынан туындады. Веллингтон шайқастан кейін әскерлерінің жомарттығын жоғары бағалап, былай деп жазды: «Фуэнтес-де-Оноро ауылы өткен күні шайқас алаңы болғандықтан және бұл жағдайдан көп жақсармағандықтан, олар дереу және ерікті түрде ақша жинап, тұрғындарға мүліктеріне келген зиянды өтеу үшін берді». Бұл шайқас тактикалық теңдік пен стратегиялық жеңіліске қарамастан, Триумф аркасындағы француз жеңістерінің тізіміне FUENTE D'OŨORO деп енгізілген.
Wellington had repelled Napoleon's Army of Portugal, inflicting a great number of casualties, and was able to continue his blockade of Almeida. The numbers of losses vary according to different sources, from 2,200 to 2,800 French compared to the loss of 1,800 British–Portuguese, while another historian stated there were 2,800 French and 1,800 British–Portuguese losses. However, he acknowledged how dangerous the situation had been, saying later, "If Boney had been there, we should have been beat." Russian historian Oleg Sokolov noted that Wellington had committed a serious strategic error by following the French into northern Portugal, and that this decision could have had grievous consequences for the British–Portuguese. Sokolov adds that, despite the various setbacks that he encountered before and during the battle, Masséna was still able to check Wellington's position at Fuentes de Oñoro. Wellington himself did not mark the battle as a victory; he also considered that he had unnecessarily extended his line, putting the 7th Division and Light Division in danger. Two nights after Masséna's withdrawal, Antoine Brenier's 1,400 man French garrison of Almeida slipped through the British–Portuguese lines during the night. About 360 French troops were captured, but the rest escaped when their British pursuers ran into a French ambush. This fiasco was blamed on Erskine and others. An infuriated Wellington wrote, "I have never been so much distressed by any military event as by the escape of even a man of them." On reaching Ciudad Rodrigo, Masséna was recalled to Paris by a furious Napoleon to explain his actions (although Napoleon had issued the order to return prior to the battle). He was replaced by Marshal Auguste Marmont. Masséna set off for France with a vast sum of gold, looted from Portugal and Spain. The defeated French marshal complained that Wellington "had not left him one black hair on his body—he had turned grey all over." This battle also included a notable friendly fire incident when a French infantry unit mistook their allies, the Légion hanovrienne, for an English battalion and opened fire on them. The unfortunate Hanoverians retreated hastily past the village, leaving over 100 dead. The confusion came about because the Hanoverian Legion wore red coats, and in the smoke and heat of battle the finer details of uniforms that might have distinguished them from British line infantry were easily overlooked. Wellington commended his troops for their generosity after the battle, writing, "The village of Fuentes de Oñoro having been the field of battle the other day, and not having been much improved by this circumstance, they immediately and voluntarily subscribed to raise a sum of money, to be given to the inhabitants as a compensation for the damage which their properties have sustained in the contest." The battle is included in the list of French victories on the Arc de Triomphe as FUENTE D'OŨORO, despite being a tactical draw and strategic defeat.
Көркем шығармаларда
Корнуэлл, Бернард, Шарп шайқасы, ХарперКоллинс, 1995, Кітапта шайқастың көптеген оқиғалары мен Жеңіл дивизия қолбасшысы Роберт Крауфурд басқарған британдық оң қанаттың шегінуінің сипаттамасы бар. Романда бірнеше көркем кейіпкерлер болғанымен, Веллингтон мен Массена сияқты нақты тарихи тұлғалар да кездеседі.
Cornwell, Bernard, Sharpe's Battle, HarperCollins, 1995, The book includes most of the events of the battle and a description of the British right wing withdrawal conducted under the Light Division's commander Robert Craufurd. The novel has several fictional characters, but includes actual historic people, such as Wellington and Massena.