Кіріспе

Католик монах және архиепископ Калокса, Венгрия Пал Томори (шамамен 1475 29 тамыз 1526) - католик монах және архиепископ Калокса, Венгрия. 1523 жылы Сремска Митровица маңында Осман әскерін жеңді. 1526 жылы Мохач шайқасында Венгрия армиясының бас қолбасшысы (Гьёрги Саполяймен бірге) болып Пал Томори сайланды. Ол қашып бара жатқан сарбаздарды тоқтатуға тырысқанда қаза тапты.

Өмір

Ол Абауж округінде қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол өзінің әскери қызметін Янош Борнемизаның асыл отбасы ретінде бастады. Трансильванияда ол Куриан клерк, қазынашылық қызметкері, тұз палатасының ispán-ы болды, ал 1505 жылдан 1514 жылға дейін Фогараста қамал иелері болды. 1506 жылы ол өгізді қуыру деп аталатын салыққа байланысты болған Секелектер көтерілісін басуға ықпал етті. 1512 жылы II. Ол Түркияның сарайында Уласлоның елшісі болып қызмет етті. 1514 жылдың шілде айының соңында, Гьёрги Доза қаруын тастағаннан кейін, Янош Саполяй оны Бихор қаласын қоршап алған шаруалар армиясына қарсы жіберді. Томори шайқасында ол көтерілісшілерді және олардың басшысын жеңіп, сондай-ақ Льоринц Мезаросты тұтқынға алды. Бұл шайқаспен 1514 жылғы венгр шаруалары соғысы аяқталды. 1514 жылдан 1518 жылға дейін ол Фогараста (қазіргі Фяграш) және Мункачта (қазіргі Мукачево) қамал капитаны болды, содан кейін 1518 жылы ол Будадағы қамал капитаны болып тағайындалды. 1519 жылы мамыр айында оның әрекеті палатиндік сайлау парламенттегі қарапайым көтерілісті басуға байланысты болды. 1520 жылдың ортасында белгісіз себептермен келінінің өліміне байланысты [2] ол өзінің байлығын туыстары арасында бөліп, Кіші ер бауырлар орденіне (Күзетші францискандар) кірді және Эстергом монастырына жүріп кетті деген болжам бар. Томори жақсы сарбаз ретінде танымал болғандықтан, 1521 жылы түрік-мажар соғысы басталғанда, көп адамдар оны мажар әскерін басқаратын қолбасшы ретінде көрді. Буда әкімшілігінің баяндамасына сәйкес, венгрлердің оқытылған соғыс әміршілері болмаған, өйткені ұзақ уақыт бойы тыныштық (тек кейбір шекаралық әскерилер тұрақты соғысты, бірақ ақсүйектердің көпшілігі Осман қауіпті аймағынан алыста өмір сүрді) оларды шындықпен "адамшылдандырды", тек Пал Томори соғыс жасау шеберлігіне дағдыланды. Алайда, жігерленіп-ақ жүрсе де, Томори дүниелік мансапка қайта оралғысы келмеді. Ақырында, Венгрияның өтініші бойынша, 1523 жылы 4 ақпанда папа Адриан VI оны Калокса архиепископиясын қабылдауға мәжбүр етті, содан кейін сәуірде Эстандар Ассамблеясы оған дереу сеніп тапсырды. Томори папа мен Ассамблеяның нұсқауларын орындап, түріктерге қарсы қорғанысты ұйымдастырушы және әскери басшы болды. Оңтүстік аймақта үш жыл жұмыс істегеннен кейін шекараны қорғауды нығайтуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол 1523 жылдың шілдесінде Петерварадқа (қазіргі Петроварадин) келіп, тамыз айында он екі мың адамнан тұратын әскерінің басшылығымен Сергейдегі Ред қамалымен күресуге мәжбүр болды. 6 және 7 тамызда венгр әскерлері Нагёласи Реднек Савасцентдеметр үшбұрышында Ферхад әскеріне қарсы шешуші жеңіске жетті. Бұл 1521-1526 жылдардағы венгр-түрік соғысындағы жалғыз маңызды венгр жеңісі болды. Келесі бір жарым жыл ішінде Томори оңтүстік шекарадағы бекініс жүйесін, әсіресе Серремдегі бекіністі нығайтуға тырысты. Осы қамалдарға сүйеніп, ол түрік шабуылының жиілігін арттырды. 1525 жылы ол жағдайды тұрақтандырып, түрік жеріне де енуді қолға алды. Ол бұдан да үлкен науқан ойлап таба алмады, өйткені ол Венгрияның қазынасынан және венгр иелерінен өте аз қолдау алды. Томори епархиясы барлық табысын қорғанысқа жұмсады және папаның қолдауымен де қамтамасыз етілді, бірақ бұл тапсырмаға қарағанда аз болып шықты. Сот пен лордтарды қауіп-қатерден хабардар ету үшін ол бірнеше рет отставкаға кетумен қорқытты, содан кейін 1526 жылы 12 қаңтарда ол өз отставкасын тапсырды және Будада ұсталған түрік елшісімен келіссөздер бастады. Кейіннен Сүлеймен Ұлы Венгрияға қарсы тағы бір жорық бастауға шешім қабылдады, сондықтан Томори отставкасын қайтарып, қайтадан өз орнына оралды. Оның жоспары - алты мыңға жуық сарбазымен Драва шекарасындағы түрік әскерін тоқтату. 24 тамызда ол түрік қорғанышын жеңді, бірақ әскери кеңес оның әскеріне венгрлердің негізгі әскеріне қосылуға бұйрық берді. Томори бұл шешімге қарсылық білдірді, бірақ соған қарамастан бұйрықты орындады. 29 тамыздағы шайқаста ол венгр әскерлерінің бас қолбасшысы болды. Көптеген шіркеу және әлемдік атақ-даңқынан басқа, ол қысқа шайқаста өмірін де жоғалтты.

Аңыздар

Ол туралы көптеген аңыздар мен әңгімелер бар. Бұған оның әйелі өлтіріліп, монахқа айналуы, патшасының қысымымен ғана архиепископқа айналуы, бірақ қару-жарақ пен монахтың шапанынан басқа ештеңеден бас тартуы жатады.