Кіріспе
Шотланд паразитологы, тропикалық медицинаның ізашарсы (1844-1922) Сэр Патрик Мэнсон (1844 жылы 3 қазан - 1922 жылы 9 сәуір) - шотланд дәрігері, паразитология саласында маңызды жаңалықтар жасаған және тропикалық медицина саласының негізін қалаушы. Ол Абердин университетінің хирургия магистрі, медицина докторы және заң докторы дәрежесін алды. Оның медициналық мансабы Қытай, Гонконг, Тайвань және Лондонды қамтыды. Ол адамдардағы филяриазды масалар жұқтыратынын анықтады. Бұл - қазіргі тропикалық медицинаның негізі, әрі ол "Тропикалық медицинаның атасы" деген атақпен танылған. Бұл оны қанмен қоректенетін буынты жануарлардың патогенді жұқтыратындығын көрсеткен алғашқы адам етті. Оның бұл ашылуы тікелей малариологияның негізіне айналған масалар маляриясы теориясын пайда етті. Ақырында ол Тропикалық медицина және гигиена Корольдік қоғамының бірінші президенті болды. Ол Гонконгтың қытайлық медицина колледжін (кейін Гонконг университетіне қосылды) және Лондон гигиеналық және тропикалық медицина мектебін құрды. Менсон Қытайда қызмет еткен кезінде подаграмен ауырады. Оның қайта-қайта пайда болатын жағдайы жасына қарай нашарлай түсті. Ол 1922 жылы қайтыс болды.
Sir Patrick Manson (3 October 1844 – 9 April 1922) was a Scottish physician who made important discoveries in parasitology, and was a founder of the field of tropical medicine. He graduated from University of Aberdeen with degrees in Master of Surgery, Doctor of Medicine and Doctor of Law. His medical career spanned mainland China, Hong Kong, Taiwan and London. He discovered that filariasis in humans is transmitted by mosquitoes. This is the foundation of modern tropical medicine, and he is recognized with an epithet "Father of Tropical Medicine". This also made him the first person to show pathogen transmission by a blood feeding arthropod. His discovery directly invoked the mosquito malaria theory, which became the foundation in malariology. He eventually became the first President of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. He founded the Hong Kong College of Medicine for Chinese (subsequently absorbed into the University of Hong Kong) and the London School of Hygiene & Tropical Medicine. Manson was inflicted with gout during his service in China. His recurring condition worsened with age. He died in 1922.
Балалық шағы мен білімі
Патрик Мэнсон Александр Мэнсон мен Элизабет Ливингстон Блейкидің ұлы, Олдмэдрумда, Абердиннің солтүстігіне қарай он сегіз шақырым жерде дүниеге келген. Оның әкесі Британдық зығыр банкі жергілікті филиалының менеджері және Финскактың лайыры болды. Оның анасы әйгілі миссионерлік зерттеуші Дэвид Ливингстонның алыс туысы еді. Ол үш ұл мен төрт қыздан тұратын отбасының екінші баласы еді. Балалық шағынан табиғат тарихы, балық аулау, ату, балта ісі, механика және крикетке құмарлық танытты. Пресвитериандық мәсіхші отбасында ол 5 жасында шіркеу уағыздарын жаттап алғандығы үшін керемет естелік танытты. Ол диссертациясын жазу үшін психикалық аурулары бар науқастарға 17 өлімнен кейінгі дисекция жүргізді. 1866 жылы хирургия магистрі, медицина докторы және заң докторы дәрежесін алды.
Қытайда
Патрик Мэнсонды Шанхайда медициналық қызметте жұмыс істейтін ағасы Дэвид Мэнсон Формозаның (қазіргі Тайвань) Кедендік қызметінде медициналық офицер лауазымына кіруге талпындырды. Менсон 1866 жылы Формозаға Қытай императорлық теңіз кеденінің медициналық қызметкері ретінде сапар шекті, онда тропикалық медицинаны зерттеуде ұзақ мансап бастады. Оның күнделікті міндеті кемежайда тоқтаған кемелерді тексеру, экипаждарды тексеру және метеорологиялық мәліметтерді сақтау еді. Ол сондай-ақ жергілікті миссионерлік ауруханада қытайлық науқастарға көмектесті, онда ол жоғары оқу орнынан кейінгі оқу үшін кез-келген қадағалаусыз тропикалық аурулардың кең ауқымына ұшырады. Оның зерттеудегі жалғыз құралы - клиникалық дағды, қол линзасы және жақсы жазба жүргізу. Ол жергілікті қытайлықтармен жақсы қарым-қатынаста болып, мандарин тілін үйреніп, олармен дос болды. Алайда, аралдың оккупациясына байланысты Қытай мен Жапония арасындағы саяси қақтығысқа байланысты британдық консул оған кетуге кеңес берді. Формозада 5 жыл болғаннан кейін, ол Қытай жағалауындағы Амойға ауыстырылды, онда тағы 13 жыл жұмыс істеді. Ол тағы да баптистік миссионерлік қоғамның ауруханасында және қытайлықтарға арналған диспансерде жергілікті қытайлық науқастарға қызмет етті. Ағасы Дэвид оған 2 жыл қосылды.
Ашылу
Ол өзінің алғашқы жылдары филарияны (элефантиазды тудыратын кішкентай құрт) зерттеумен өткізді. Менсон уақытын пациенттерінен алынған қаннан филярияны іздеуге арнады. Осыдан кейін ол филарияның өмірлік циклын анықтап, мұқият бақылау арқылы құрттардың тек түнде ғана қанда бар екенін, ал күндіз жоқ екенін анықтады. Ол филярия жұқтырған бағбан Хин Ломен тәжірибе жүргізді. Ол ұйықтап жатқанда, оның қанынан тамақтану үшін масаларды жинап, содан соң Хин Лоның қанымен толы масаларды өлтіріп, кесумен айналысты. "Мен алғаш рет өлтірген масаны оңай ұмыта алмаймын. Мен оның құрсағын жұлып алып, ішіндегі қанды шығара алдым. Бұл микроскоппен қараған кезде, мен бұл тірілтуді өлтіруден алыс екенін, бірақ бұл тірілтуді жаңаша белсенділікке қосқандай көрінді". Менсон филярияның тек адам қанындағы эмбрионға дейін дамығанын және тіршілік циклында масаның рөлі болуы керектігін байқады. Осы алғашқы тәжірибелер арқылы ол масалардың рөлі мен аурудың таралуы туралы болжам жасай бастады. Бұл маса (Culex fatigans, қазір Culex quinquefasciatus) филярий паразиті (Wuchereria bancrofti) аралық қожайын болды, бұл 1877 жылы медициналық жетістік болды. Оның тәжірибелік нәтижелері 1878 жылы "China Customs Medical Report" журналында жарияланды және Спенсер Коббольд Лондондағы Линнеев қоғамына жеткізді. Бұл мақалада ол былай дейді: "Кілегей адам қан тамырларынан филярияны алып тастайтын агент болып табылғандықтан, осы немесе осыған ұқсас сорғыш агент адам қан тамырларынан осы организмнің денесінен тыс өмір сүруін жалғастыруға арналған малярия организмінің түрлерін алып тастайтын агент болуы керек". Содан кейін ол: "Менің тұжырымдауға батыл болжам, жағдай мүмкіндік берсе, мен оның тәжірибелік көрсетіліміне сенімділікпен жақындар едім. Қажетті эксперименттер белгілі себептермен Англияда жүргізілмейді, бірақ мен өз гипотезамды Үндістан мен басқа жерлердегі медицина қызметкерлерінің назарына ұсынамын, онда безгек науқастары мен сорғыш жәндіктер көп ". Сэр Рональд Росс Лондоннан Мэнсонға барып, осы теорияны дәлелдеді. Росс пен Мэнсонның кейінгі хат алмасуы медицина тарихындағы ең аңызға айналған ынтымақтастық ретінде құжатталған. Мансонның теориясын ақыры 1898 жылы Росс дәлелдеді, ол ұрғашы масаның ішіндегі безгек паразиттерінің (құстардың) толық өмірлік циклын сипаттады. Росс бұл жаңалық үшін 1902 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Менсон мен Лаверан екеуі де Нобель сыйлығына ұсынылды. Өзінің марапаттау сөзінде Росс Мансонды өзінің негізгі ұстазы ретінде мойындамады. Осы екі ұлы адамның арасындағы кейіннен пайда болған қақтығыстар "The Beast in the Mosquito: The Correspondence of Ronald Ross and Patrick Manson" кітабында жақсы баяндалған. Мэнсон сонымен қатар Schistosoma mansoni деп аталатын Schistosoma (Bilharzia) жаңа түрін көрсетті. 1882 жылы ол спирометра деген тасқабақ құрттың қоздырғышы - спарганоз ауруын анықтады.
Гонконгта
1883 жылдан 1889 жылға дейін Мэнсон Гонконгте жұмыс істеді. Ол ең алғаш рет Шотландиядан Гонконгқа сиыр әкеліп, 1885 жылы Пок Фу Ламда сүт фермасын және Гонконгтағы сүт фермасын құрды. Алайда оның ең маңызды еңбектері медициналық білім беруде. Ол Гонконгтың қытайлық медицина колледжінің негізін қалаушы болды, онда Сунь Ятсен оның алғашқы оқушыларының бірі болды. 1896 жылы Мэнсон Сыртқы істер министрлігіндегі байланыстары арқылы Қытай қызметкерлері Лондоннан Sun-ды ұрлап алғаннан кейін оны босатуды қамтамасыз етуге қол жеткізді. Сунь Қытай Республикасының тұңғыш президенті болды. 1911 жылы Гонконгтың қытай медицина колледжі Гонконг университеті болды. Лондон гигиена және тропикалық медицина мектебі 1899 жылы 2 қазанда ашылды. Ол 1 қаңтарда 1900 жылғы Жаңа жыл құрметіне Санкт-Майкл және Санкт-Джордж орденінің серіктесі болып тағайындалды және 1900 жылы 1 наурызда Виндзор замогында королева Викторияның қолынан өтті. Мэнсонға осы жылы Эдинбург университетінің терапиясы бойынша Камерон сыйлығы берілді. 1912 жылы колониялық кеңседен зейнеткерлікке шықты. Адамның треммодалық паразиті Schistosoma mansoni оның құрметіне аталған. Оның есімімен Spirometra (Sparganum) mansoni және S. mansonoides тасқұрт түрлері аталған. Филярийлік дөңгелек құрттар тұқымдасына Мансонелла 1891 жылы оның есімі берілді.
Отбасы
1876 жылы ол Генриетта Изабелла Турбунга үйленді, олармен үш ұл мен бір қыз болды. Оның қызы Эдит Маргарет Мэнсон (1879-1948) Лондон тропикалық медицина мектебіндегі Мэнсонның оқушыларының бірі Филипп Генри Бахрға үйленді. Сэр Филип Мансон Бахр CMG DSO MD FRCP (Лондон) (18811966) тропикалық медицина саласында өзінің жеке құқығында көшбасшы болды. 1995 жылы Мэнсонның немересі доктор (Филип Эдмунд) Клинтон Мэнсон Бахр (1911-1996) Мэнсон медаліне ие болды. Бұл тропикалық медицинаға қосқан үлесі үшін Корольдік тропикалық медицина қоғамының ең жоғары марапаты болып табылады және үш жылда бір рет беріледі. Мэнсонның шөбересі доктор Гордон Мэнсон Бахр өзінің медициналық мансабының көп бөлігін Ұлыбританияның Норфолк қаласында дәрігер болып істеді, ал оның шөбересі доктор Дэвид Мэнсон Бахр Лондонда уролог болып табылады. Менсонның ата-бабасы (Джон Менсон Килбленнен 1762-1838) және оның үлкен ағасы (Александр Менсон b. 1778 жылы) 1797 жылы Глен Гарриох виски дестилериясын құрды, ол әлі күнге дейін Олдмэдрумда жұмыс істейді. Ол Олдмэдрумдағы "Мансон жолы" оның құрметіне аталған.