Кіріспе

Американдық геофизик Дон Линн Андерсон (5 наурыз 1933 - 2 желтоқсан 2014) - Американың геофизигі, Жердің және басқа планеталардың пайда болуы, эволюциясы, құрылымы мен құрамын түсінуге елеулі үлес қосқан. Көптеген ғылыми пәндер бойынша сарапшы Андерсонның жұмысы сейсмология, қатты күй физикасы, геохимия және петрологияны біріктіріп, Жердің қалай жұмыс істейтінін түсіндірді. Андерсон Жердің терең ішкі бөлігін түсінуге қосқан үлесімен танымал болды, ал жақында, ыстық нүктелер Жердің терең жерінен шығатын тар қалыңдықтардың орнына, пластиналар тектоникасының өнімі деп есептеген плиталар теориясы гипотезасы үшін. Андерсон Калифорния технология институтының (Кальтек) геологиялық және планеталық ғылымдар бөлімінде геофизика профессоры (эмиритус) болды. Геофизикалық, геологиялық және астрономиялық қоғамдардан көптеген марапаттар алды. 1998 жылы ол Адам Дзевонскимен бірге Швед Корольдік Ғылым Академиясының Краффорд сыйлығын алды. Сол жылы Андерсон Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Ол Ренсселлер политехникалық институтының (онда ол геология және геофизика бойынша бакалавриат жұмысын жүргізді) және Париж университетінің (Сорбонна) құрметті докторлық дәрежесін иеленді және көптеген университет кеңесші комитеттерінде қызмет етті, соның ішінде Гарвард, Принстон, Йель, Чикаго университеті, Стэнфорд, Париж университеті, Пердью университеті және Райс университеті. Андерсонның кең ауқымды зерттеулері планеталық ғылым, сейсмология, минералдық физика, петрология, геохимия, тектоника және ғылым философиясы салаларында жүздеген жарияланған мақалаларға әкелді.

Өмір жолы және негізгі ғылыми еңбектері

1933 жылы Мэриленд штатының Фредерик қаласында дүниеге келген, содан кейін Ренсселлер политехникалық институтына (РПИ) 1955 жылы геология және геофизика ғылымдарының бакалавры дәрежесін алған. Кейін Калифорния, Монтана және Вайомингте мұнай өнеркәсібінде жұмыс істеді, ал Калифорнияға көшіп кетер алдында Массачусетс пен Гренландияның Туле қаласында Әуе күшінде қызмет етті. 1962 жылы Калтехта геофизика және математика мамандығы бойынша. Ол өзінің кейінгі академиялық мансабының көп бөлігін Калтехтің сейсмологиялық зертханасында өткізді, 1967 жылдан 1989 жылға дейін оның екінші ұзақ қызмет еткен директоры болды. Ол Нэнси Рут Андерсонға үйленген, екі баласы Линн Андерсон Родригес және Ли Уэстон Андерсон және төрт немересі болды. Андерсон өзінің ғылыми мансабын АҚШ Әуе күштері құрамында қызмет етіп жүрген кезінде бастаған. Гренландияда ол теңіз мұздарының қасиеттерін зерттеді. Андерсонға мұздың ауыр ұшақтардың қонуына төтеп бере алатындай берік екенін анықтау тапсырылды. Өзінің әріптесі доктор Уилфорд Уикспен бірге ғылыми зерттеулер барысында Андерсонға көбірек білім алу керектігі анық болды. Ол геофизикадан Калтех университетіне оқуға түсті. Андерсонның диссертациясы мантияның анизотроптық немесе бағытқа тәуелді қасиеттеріне бағытталған. Ол күрделі ортаның қабатталған толқынының таралуын талдады. Андерсонның жұмысына дейін сейсмологтар Жердің ішкі бөлігі шыныға ұқсайды және изотроптық болып табылады деп болжаған. Философиялық диссертациясын бітіргеннен кейін 1962 жылы Андерсон Калтех факультетіне қосылды және басқа да зерттеу салаларына көшкенде, Жердің және басқа да планеталардың құрамы, физикалық жағдайы және шығу тегі туралы мақалалар жазды. Өзінің мантиялық мантиясындағы анизотропияның әсеріне және ішінара балқу және сұйықтықтардың болуына қайта оралды. Ол және оның әріптестері анизотропияны және сейсмикалық толқындардың эластикалық емес мінез-құлқын есепке алу әдістерін әзірледі. Оның зерттеулерінің тақырыптары үшін техникалық терминдер - анармониялық, асферикалық, эластикалық емес, сондай-ақ анизотрофия. Басқаша айтқанда, Жер - бұл идеалдық, иілгіш сфера емес. 50 жылдан астам еңбек жолында Андерсон Жер, Ай, Венера және Марс планеталарының құрамы мен пайда болуы туралы мақалалар жариялады. Ол 1971 жылы Марсқа "Викинг" миссиясының бас зерттеушісі болды. Андерсон және оның әріптестері мантиялық тау жыныстарының жоғары қысым мен температурадағы мінез-құлқы, мантиялық минералдардың фазалық түрленуі мен жер сілкіністерінің пайда болуы арасындағы байланысты зерттеді. Олар тектоникалық тақталардың қозғалысын түсінуге елеулі үлес қосты. Бұл зерттеулер Жердің маңызды қасиеттері үшін стандартты мәндерді, соның ішінде сейсмикалық жылдамдықтар, тығыздық, қысым, әлсіреу және анизотропияны планеталық радиус пен толқын ұзындығының функциясы ретінде беретін Алдын ала сілтеме Жер моделінің (PREM) дамуына әкелді. PREM қазіргі кезде Жердің стандартты эталондық моделі болып табылады. Бұл еңбек Андерсонға Гарвард университетінің әріптесі Адам Девоньскимен бірге 1998 жылы Швецияда Краффорд сыйлығын бергенде келтірілген. Терең ішкі аймақтағы жоғары температура мен қысым жағдайындағы Жер материалдарының физикасы мен термодинамикасын ескере отырып, Андерсон негізгі ғылыми болжамдардан ауытқыған теорияларды жасады. Әсіресе, Андерсон Жердің стандартты геохимиялық және эволюциялық модельдерінің қате екенін көрсетті, өйткені олар Жерді мәңгілік қозғалыс машинасы ретінде әрекет ететін термодинамика заңдарын бұзады. Андерсон бұл модельдерді Рэдъярд Киплиннің "Жоқ, сондықтан да оқиғалар" деген шығармасына теңеді және бұл теориялар қарсы дәлелдер аномалиялар немесе парадокстар ретінде түсіндірілген кезде сақталатынын атап өтті. Андерсонның модельдері физика мен термодинамикаға, сондай-ақ геофизикаға негізделген және байқаулар мен дәлелдерге негізделген сынақтарға төтеп береді. Андерсон мантияның минералогиялық және изотоптық құрамының баламалы моделін жасады. Жердің шығу тегі жоғары температурада болды және 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болғаннан бері химиялық жағынан қабатталған. Ғылыми тұрғыдан алғанда, жер бетінің барлық жерін оливинді перидотит құрайды, оның кейбіреулері - алғашқы материал. Ал Андерсон ортаңғы мантияның пиклогиттен, пироксеннен және гранаттан тұратын тау жыныстарынан құралатынын көрсетті. Андерсон кең тараған ғылыми көзқарастарға қайшы, мантияның терең қаб�...

Техникалық мәліметтер

Анизотропия мен эластикалықсыздықтың Жердегі сейсмикалық толқындардың таралуында маңызды екенін көрсетті. Қазіргі сейсмологияға жиілікке тәуелді және поляризациялық әсерлер енгізді. Бұл сейсмикалық деректердің әртүрлі түрлері арасындағы сәйкессіздіктерді (денелік толқындар, қалыпты модельдер; Рейли Лав толқынының сәйкессіздігі) шешуді және барлық деректерді бір инверсияға біріктіруді мүмкін етті. Толқын жылдамдықтары мен эластикалықсыздықтың (Q) жиілік тәуелділігі теориясын әзірледі және оны мантия мен өзекке қолданды (Сорбция жолағының моделі). Анизотроптық құрылымдар үшін беткі толқындарды инверттеу әдістерін жасады (Универсалды дисперсиялық қисықтар). Микрофизиканың қысқа мерзімді құбылыстарды ұзақ мерзімді реологиямен қалай байланыстыра алатынын көрсетті. Натаф, Наканиши, Танимото, Монтагнермен бірге Риган анизотроптық мантияның алғашқы 3D құрылымдарын жасады.

Маңызды басылымдар

А. М. Дзевонски; Д. Л. Андерсон. (1981) деп атады. Жердің алдын ала анықтамалық моделі; Жер және планеталық ішкі дүниенің физикасы 25, S.297356. Д. Л. Андерсон. (2007 ж.) Жердің жаңа теориясы; Кембридж университетінің баспасы, Нью-Йорк. Д. Л. Андерсон. (1989) деп атады. Жер теориясы; Блэкуэлл ғылыми басылымдары. Дон Л. Андерсон мен Джеймс Х. Натланд. (2014) Мантияның көтерілу жолдары және мұхиттық вулканизмнің механизмдері; Ұлттық ғылым академиясының іс қағаздары vol. 111 жоқ. 41-ші орын. Д. Л. Андерсон. (2013 ж.) Маңдайдағы қауырсын туралы миф Қауырсын бар ма? ; Australian Journal of Earth Sciences: және Джеймс Х. Натланд. Андерсон, Дон Л. (2011). Гавайи, Шекаралық қабаттар және қоршаған ортаның геофизикалық шектеулері, Дж. Petrol., 52, 15471577; Г. Р. Фолгер, Д. Л. Андерсон. (2005) деп атады. Исландияның ыстық нүктесі үшін керемет модель; Journal of Volcanology and Geothermal Research 141. Андерсон, Д. Л. (2005). Геодинамика мен геохимиядағы өзіндік тартылыс, өзіндік тұрақтылық және өзіндік ұйым, Жердің терең мантиясы: құрылымы, құрамы және эволюциясы, редакциялар. Р. Д. ван дер Хилст, Дж. Басс, Дж. Матас және Дж. Трамперт, AGU геофизикалық монографиясы 160 сериясы, 165186. Андерсон, Д. Л. (2005). Топтық нүктелерді бағалау: Фолгер, Г. Р., Натланд, Дж. Х., Пресналл, Д. К. және Андерсон, Д. Л. Андерсон, Дон Л. және Натланд, Дж. Х. (2005). Қалам гипотезасының қысқаша тарихы және оның бәсекелестері: Тұжырымдама және дау, Фолгерде, Г. Р., Натланд, Дж. Х., Пресналл, Д. К. және Андерсон, Д. Л., редакциялар, Пластиналар, Қаламдар және парадигмалар, : GSA арнайы қағазы 388, 119 бет 145. Мейбом, А. және Андерсон, Д. Л. (2003). Статистикалық жоғарғы мантияның жинағы, Жер планетасы туралы ғылыми хаттар, 217, 123139 б. Вен, Л. және Андерсон, Дон Л. (1997). Қабатты мантияның конвекциясы: геоид пен топографияның моделі, Жер және планеталық ғылым хаттары, v. 146, p. 367 377. Андерсон, Дон Л. (1995) Литосфера, астеносфера және перисфера, Геофизиканың шолулары, 33-б., 125-б. 149. Андерсон, Дон Л.; Чжан, Ю. С.; Танимото, Т. (1992). Плюм бастары, континенттік литосфера, су тасқыны базальттары және томография, in: Магматизм және континенттік бөліну себептері, Б. С. Стори, Т. Алабастер және Р. Дж. Панкхёрст, редакция, Геологиялық қоғамның арнайы басылымы, No. 68-ге дейін. Андерсон, Дон Л.; Танимото, Т.; және Чжан, Ю. С. (1992). Плиталар тектоникасы мен ыстық нүктелер: Үшінші өлшем, Ғылым, 256, 1645-1650 б. Scrivner, C. және Андерсон, Дон Л. (1992). Пангеядан кейінгі субдукцияның жаһандық мантия томографиясы мен конвекциясына әсері, Geophys. Рес. Летт., том. 19 - ші, жоқ. 10, 1053 1056 б. қараңыз. Андерсон, Дон Л. (1989) Жер қыртысы қайда? , Physics Today, наурыз, 38-бет 46. Андерсон, Дон Л. (1987). ІІ күйдің сейсмикалық теңдеуі. Төменгі мантияның қию қасиеттері мен термодинамикасы, Phys. Жер планетасы. Ішкі істер, 45-бап, 307 323-бет. Андерсон, Дон Л. (1985). Ыстық нүкте магмалары MORB фракциялануы және ластануы арқылы пайда болуы мүмкін, Nature, v. 318, p. 145 149. Танимото, Т. және Андерсон, Дон Л. (1985). Жоғарғы мантияның бүйірлік гетерогендігі және азимуттық анизотропиясы: Лав және Рейли толқындары 100 250 сек, Дж. Геофиздер. Res., v. 90, 1842 1858 б. Резолюциялардың орындалуы. Андерсон, Дон Л. (1986). Жер ғылымдары және мемлекеттік саясат, Geotimes, v. 31, No. 10, 5-бет. Натаф, Х. С.; Наканиши, И.; және Андерсон, Дон Л. (1986). Жақсылықтағы гетерогендіктер мен анизотропия үшін мантия толқынының жылдамдықтары мен инверсиясын өлшеу, III бөлім: Инверсия, Jour. Геофиздер. Res., v. 91, жоқ. B7, 7261 7307 бет. Андерсон, Дон Л. (1984). Жер планетасы: парадигмалар мен парадокстар, Ғылым, 223-ші тармақ, жоқ. 4634, 347 355 бет. 178-ші орын. Андерсон, Дон Л. (1982). Ыстық нүктелер, полярлық бесік, мезозойлық конвекция және геоид, Nature, v. 297, no. 5865, 391 393 бет. Андерсон, Дон Л. және Гивен, Дж. У. (1982). Жердің Q үлгісі, Жоур. Геофиздер. Res., 87 тармақ, жоқ. B5, 3893 3904 бет.