Пфорта: Мың жылдық тарихы бар мектеп және монастырь кешені
Pforta
Германиядағы Pforta мектебі: тарихы, атақты түлектері (Мёбиус, Ранке, Ницше) және қабілетті балаларға арналған жатақ мектеп ретіндегі қазіргі мәртебесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Schulpforta, әлде Pforta деп те аталады, бұрынғы цистерциандық монастырьда (1137–1540) орналасқан мектеп. Мектеп Германияның Саксония-Анхальт жерінде, Саале өзенінің жанындағы Наумбург қаласына жақын орналасқан. Бұл жерде 16 ғасырдан бері мектеп бар. Оның көрнекті түлектері математик Август Фердинанд Мёбиус, тарихшы Леопольд фон Ранке және философ Фридрих Ницше. Бүгінде бұл академиялық қабілеті жоғары балаларға арналған, сондай-ақ Landesschule Pforta деп аталатын танымал мемлекеттік пансиондық мектеп. Онда шамамен 300 жоғары сынып оқушысы білім алады. Пфорта, «Наумбург соборы және Саале және Унструт өзендерінің жоғары ортағасырлық мәдени ландшафты» неміс тізімі аясында ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылған.
Schulpforta, otherwise known as Pforta, is a school located in Pforta monastery, a former Cistercian monastery (1137–1540). The school is located near Naumburg on the Saale River in the German state of Saxony Anhalt. The site has been a school since the 16th century. Notable alumni includes mathematician August Ferdinand Möbius, historian Leopold von Ranke, and philosopher Friedrich Nietzsche. Today, it is a notable public boarding school for academically gifted children, otherwise called Landesschule Pforta. It is coeducational and teaches around 300 high school students. Pforta was proposed for inscription in the World Heritage List as one component of the German nomination Naumburg Cathedral and the High Medieval Cultural Landscape of the Rivers Saale and Unstrut.
Монастырь
Әббатхана бастапқыда Шмёльн қаласында, Альтенбургтың жанында орналасқан. 1127 жылы Плейсенгау графы Бруно онда бенедиктиндер монастырына негіз салып, оған 1100 жер өлшемін сыйлады. Бұл негіз сәтті болмады, 23 сәуірде 1132 жылы Бруноның туысы Наумбургтың Удо I бенедиктиндерді Валькенрид аббаттығынан цистерциандық монахтармен алмастырды. Бұл жердегі жағдай қолайсыз болып шықты, сондай-ақ 1137 жылы Удо монастырды Пфортаға көшіріп, оған 50 шұңқыр егістік жер, маңызды орман және діни округке тиесілі екі шаруашылық берді. Әббатхананың қадағалаушысы - Ұлы Мариям Ана. Бірінші абат 1132 жылдан 1152 жылға дейін Адалберт болды. Үшінші абат Адетольд тұсында Пфортаның қолдауымен Мейсен және Силезияда екі филиал құрылды, ал 1163 жылы соңғы провинцияда Альцелла және Лейбус монастырлары да іске қосылды. Осы кезеңде монахтардың саны шамамен сексенге жетеді. 1205 жылы Пфорта монахтар тобын Ливонияға жіберіп, онда Дюнамунде монастырын құрды. Аббатхана өте жақсы басқару жүйесімен ерекшеленді, ал құрылғаннан кейінгі алғашқы 140 жылдың ішінде оның иелігі он есеге өсті. 13-шы ғасырдың соңы мен 14-шы ғасырдың басында, біршама келіспеушіліктерден кейін, монастырь қайтадан гүлденді. Бірақ 14-шы ғасырдың соңғы тоқсанында оның өркендеуі біртіндеп төмендеді, сонымен қатар монастырлық тәртіп те әлсіреп қалды. 1515 жылы Иоганн IV абат сайланғанда, содан кейін абатқа қарсы бүлік көтерген қырық екі монах және жеті дөңгелек болды; Саксония герцогы Георг жүргізген тексеру монастырда моральдің жоқтығын көрсетті. Соңғы абат Петр Шедерих 1533 жылы сайланды. Католик герцог Георгтың орнына оның протестант ағасы Генрих келгеннен кейін, монастырь 1540 жылдың 9 қарашасында жабылды, абат, он бір монах және төрт дөңгелек зейнетақыға жіберілді.
The abbey was at first situated in Schmölln on the Sprotta, near Altenburg. In 1127, Count Bruno of Pleissengau founded a Benedictine monastery there and endowed it with 1,100 hides of land. This foundation, not being successful, on 23 April 1132, Udo I of Naumburg, a relative of Bruno's, replaced the Benedictines by Cistercian monks from Walkenried Abbey. The situation here proved undesirable, and in 1137 Udo transferred the monastery to Pforta, and conferred upon it fifty hides of arable land, an important tract of forest, and two farms belonging to the diocese. The patroness of the abbey was the Blessed Virgin Mary. The first abbot was Adalbert, from 1132 to 1152. Under the third abbot, Adetold, two daughter houses were founded under Pforta's auspices, in the Mark of Meissen and in Silesia, and in 1163, the monasteries of Altzella and Leubus were also established in the latter province. At this period the monks numbered about eighty. In 1205, Pforta sent a colony of monks to Livonia, founding there the monastery of Dünamünde. The abbey was distinguished for its excellent system of management, and after the first 140 years of its existence its possessions had increased tenfold. At the end of the 13th and the beginning of the 14th centuries, after a period of strife, the monastery flourished again. The last quarter of the 14th century witnessed, however, the gradual decline of its prosperity, and also the relaxation of monastic discipline. When Abbot Johannes IV was elected in 1515, there were forty two monks and seven lay brothers who later revolted against the abbot; an inspection by Duke George of Saxony reported that morality had ceased to exist in the monastery. The last abbot, Peter Schederich, was elected in 1533. When the Catholic Duke George was succeeded by his Protestant brother Henry, the monastery was suppressed on 9 November 1540, with the abbot, eleven monks, and four lay brothers being pensioned off.
Мектеп-интернат
1543 жылы Генрихтің ұлы герцог Мориц абатханада ұлттық мектеп ашып, Мемлебен абаттығының таратылған монастырының кірісін онымен қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Бастапқыда 100 оқушы болса, 1563 жылы тағы 50 оқушы қабылдана алды. Алғашқы ректор – лирикалық ақын ретінде танымал Иоганн Гигас болды. Юстинус Бертухтың (1601–1626) кезінде мектеп өркендеудің ең жоғары нүктесіне жетті. Ол 1643 жылы Оттыз жылдық соғыс кезінде ауыр зардап шекті, сол кезде бар болғаны он бір оқушы қалды. Наполеон соғыстарынан кейін (1815) Пфорта Пруссияның, кейіннен Императорлық Германияның құрамына кірді. 1935 жылдан 1945 жылға дейін Шульпфорта Nationalpolitische Erziehungsanstalt (NPEA) ретінде жұмыс істеді. NPEA (барлығы 37) 11 мен 18 жас аралығындағы ұлдарды Ұлттық Социалистік (нацистік) идеалдарды таратуға және Ұлттық Социалистік режимді қолдайтын мамандықтарды (оның ішінде SS) меңгеруге ынталандырды. 1949 жылы институт аралас білім беретін мектепке айналды. Бүгінде мектепті Германияның Саксония-Анхальт штаты қаржыландырады, бірақ оны Schulpforta қоры да қолдап тұрады.
In 1543, Henry's son Duke Moritz opened a national school in the abbey, appropriating for its use the revenues of the suppressed monastery of Memleben Abbey. At first the number of scholars was 100; in 1563, fifty more could be accommodated. The first rector was Johann Gigas, renowned as a lyric poet. Under Justinus Bertuch (1601–1626) the school attained the zenith of its prosperity. It suffered greatly during the Thirty Years' War, in 1643, there being only eleven scholars. After the Napoleonic Wars (1815), Pforta became a part of Prussia, and then the Imperial Germany. From 1935 until 1945 Schulpforta served as a Nationalpolitische Erziehungsanstalt (NPEA). The NPEAs (37 in all) promoted National Socialist (Nazi) ideals, encouraging boys between the ages of 11 and 18 to pursue occupations (including the SS) which supported the National Socialist cause. In 1949, the institute became co educational. Today the school is maintained by the German state of Saxony Anhalt, but still supported by its own Schulpforta Foundation.
Сәулет
Монастырдың қалдықтарына 13 ғасырдағы готикалық шіркеу кіреді; ол айқышпен жабылып, бағаналы базилика болып табылады, ерекше ұзын нефі, ерекше батыс фасады және кешкі роман стиліндегі екі бөлімді дөңгелек галереясы бар. Алғашқы ғимараттың (1137–40) қалған бөлігі роман стилінде, ал қайта жаңарту (1251–1268) ерте готика стиліне жатады. Басқа ғимараттар қазір жатақханалар мен лекция залдары ретінде пайдаланылады. Сондай-ақ, 1573 жылы салынған Фюрстенхаус ("князь үйі") де бар. Шулпфорта 1543 жылы Саксонияның курфюрсті Морис (сол кезде герцог) құрған үш Фюрстеншуле ("князь мектебі") мектебінің бірі болды, ал қалған екеуі Грима мен Мейссенде орналасқан.
The remains of the monastery include the 13th century gothic church; it is a cross vaulted, colonnaded basilica with an extraordinarily long nave, a peculiar western façade, and a late Romanesque double naved cloister. What remains of the original building (1137–40) is in the Romanesque style, while the restoration (1251–1268) belongs to the early Gothic. Other buildings are now used as dormitories and lecture halls. There is also the Fürstenhaus ("prince's house"), built in 1573. Schulpforta was one of the three Fürstenschulen ("prince's schools") founded in 1543 by Maurice, Elector of Saxony (at that time Duke), the two others being at Grima and at Meissen.