Кіріспе

Қорғау су басу жүйесі Голландиялық су желісі (Hollandsche Waterlinie, қазіргі жазуы: Hollandse Waterlinie) - 17 ғасырдың басында Нассаулық Морис ойлап тапқан және оның туған ағасы Фредерик Генри жүзеге асырған су негізіндегі қорғаныс жүйесі. Табиғи су тораптарымен біріктірілген Су сызығы Голландияның ең батыс аймағын Солтүстік теңізге жақын аралға айналдыру үшін пайдаланылуы мүмкін. 19 ғасырда желі Утрехтке дейін кеңейтілді. 2021 жылдың 26 шілдесінде желі Амстердамның қорғаныс желісіне қосылып, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болды.

Тарих

Испанияға қарсы Сегіз жылдық тәуелсіздік соғысының басында голландтар төменгі жатқан жерлерді су басудың жау әскерлеріне қарсы жақсы қорғаныс құрайтынын түсінді. Бұл, мысалы, 1574 жылы Лейден қоршауында көрініс тапты. Соғыстың соңғы жартысында Голландия провинциясы испан әскерлерінен босатылған кезде, Нассаулық Морис оны Суидерзеден (қазіргі Ижселмеер) Ваал өзеніне дейін созылатын бекіністермен қорғалған су басу желісімен қорғауға жоспарлады.

Ескі голланд су сызығы

1629 жылы ханзада Фредерик Генрих бұл жоспарды жүзеге асыруды бастады. Слюистер құламаларда және қамалдарда салынған, ал қорғанған қалалар су желісін кесіп өтетін құламаларды қорғайтын қарулармен стратегиялық нүктелерде құрылған. Су басқан аймақтардағы су деңгейі абайлап, жаяу жүрудің қаупі бар және қайықтарды тиімді пайдалануды болдырмау үшін жеткілікті тереңдікте сақталды (голландиялық қорғаушылар қолданған тегіс түпті артиллериялық баржалардан басқа). Су деңгейінің астында арықтар мен шұңқырлар (алдан көп уақыт өткен соң, тікенді сымдар мен миналар) сияқты қосымша кедергілер жасырылды. Желі арқылы өтетін жалғыз жолды құрайтын бөгеттерді алып жатқан ағаштар соғыста абати болып айналуы мүмкін. Қыста су деңгейін мұз қаптамасын әлсірету үшін басқаруға болады, ал мұздың өзі бұзылып, алға қарай келе жатқан әскерлерді қорғаушылардың отына ұзағырақ ұшыратын қосымша кедергілер жасауға пайдаланылуы мүмкін. Голландиялық су желісі өзінің құндылығын соғыс кезінде (немесе үшінші ағылшын-голландиялық соғыс) (1672) соғыс кезінде соғыс аяқталғаннан кейін қырық жылдан аз уақыт өткен соң дәлелдеді, ол Людовик XIV әскерлерін Голландияны жаулап алудан тоқтатты, бірақ желі тоңазып қалуы оны пайдасыз етуге жақын болды. 1794 және 1795 жылдары революциялық француз әскерлері Голландия су желісі туғызған кедергілерді тек су басқан аумақтарды қатты тоңазытқан қатты тоңмен ғана жеңді.

Жаңа голландтық су сызығы

1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеонның жеңілісінен кейін Нидерландтар Біріккен Корольдігі құрылды. Көп ұзамай король Уильям I Су желісін жаңғыртуды шешті. Су желісі Утрехттің шығысына қарай ішінара ауыстырылды. Келесі 100 жыл ішінде Голландияның басты қорғаныс желісі жаңа Су желісі болады. Ол 19-ғасырда кеңейтіліп, жаңғыртылды, Мартелло мұнараларын еске түсіретін дөңгелек мылтық мұнаралары бар форттармен. Желі 1870 жылы Франко-Прус соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмылдырылған, бірақ ешқашан шабуылға ұшыраған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Су желісіндегі жер және кірпіш қорғандардың көпшілігі заманауи артиллерия мен бомбаларға төтеп бере алмай, ұзаққа созылған қоршауға төтеп бере алмады. Бұл мәселені шешу үшін көптеген қораптар қосылды. Алайда, голландтар шығысқа қарай орналасқан негізгі қорғаныс желісін, Греббе сызығын пайдалануға шешім қабылдады және Су сызығына екінші реттік рөлді қалдырды. 13 мамырда Грэббе сызығы бұзылғанда дала әскері Су сызығына тартылды. Алайда, қазіргі заманғы тактика француз Мажино желісі кезінде болғандай, тұрақты қорғаныс сызықтарын айналып өтуге мүмкіндік берді. Голландия әскері Греббе сызығында тұрақты шайқаста жүргенде, неміс әуе десантты әскерлері "Голландия бекінісінің" оңтүстік жағына кіру жолдарын күтпеген жерден басып алды, негізгі нүктелер Моердийк, Дордрехт және Роттердамдағы көпірлер болды. Қарсылық тоқтамаған кезде, немістер голландиялықтарды Роттердамды әуеден бомбалау арқылы және Утрехт пен Амстердамға да осындай қауіп төндіре отырып, бағындыруға мәжбүр етті. 1815 жылы жобаланғаннан бастап 1940 жылы соңғы жаңғыртуға дейін Жаңа Голландия су желісіне шамамен 50 миллиард евро жұмсалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нидерланд үкіметі ықтимал кеңестердің шабуылына қарсы тұру үшін су желісін құру идеясын қайта қарастырды. Су желісінің бұл үшінші нұсқасы шығысқа қарай Ийссельде (Ийссель желісі) және Гелдерландта тұрғызылды. Шабуыл болған жағдайда Рейн мен Ваал сулары Ийссельге бұрылып, өзенді және шекаралас жерлерді су басады. Бұл жоспар ешқашан сынақтан өтпеді және оны 1964 жылы Голландия үкіметі бұзды.

Қазіргі уақытта

Бүгінде көптеген бекіністер әлі де аздап не көп жағдайда сақталған. Су желісі табиғи сұлулығы үшін жаңа қызығушылыққа ие болды. Жолды бағыттайтын велосипедпен саяхаттау және жаяу жүру жолдары ұйымдастырылады. Кейбір бекіністерді байкерлер/саяхатшылар түнде қалуға болады. Басқалары әр түрлі мақсатта пайдаланылады, мысалы, Утрехт университетінде Форт-Хофдьдьикте ботаникалық бақ бар. Сызықтың ерекшелігіне байланысты Голландия үкіметі бүкіл қорғаныс сызығын ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы ретінде ұсынуды қарастырды. 2021 жылдың 26 шілдесінде желі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізімінен өтті. Суретші Агнес Денес 25 жылдық жоспарды әзірледі. 2010 жылы Line Bunker 599-дағы бекіністердің бірі RAAAF және Atelier de Lyon арасындағы ынтымақтастық арқылы ашылған, көпшілікке қолжетімді өнер туындысы ретінде ашылды. Бункерді ашық етіп кесіп, оның ішінде баспалдақ орнатылған, ол бункерге және оның ішіне қарауға мүмкіндік беретін қондырғыны құрады.