Әріптерден дауыссыз әріптерді жою – мәтінді өзгерту әдісі. Бұл техника атаулар мен SMS-хабарламаларда қолданылады, сондай-ақ онлайн-тартыстарды басу үшін де пайдалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дауысты әріптерді мәтіннен жою
Removal of vowels from a text
Дауысты әріптерді жою, дауысты әріптерді жою (қос "L" нұсқасын қараңыз) немесе әліпбилік мәтіннің бір бөлігінен дауысты әріптерді алып тастау – оны барлық дауысты әріптері алынып тасталған күйінде қайта жазу. Дауысты әріптерді жою көбінесе топтар мен компаниялардың атауларында қолданылады. Бұрын SMS тілінде кең таралған еді, себебі онда орын қымбат тұратын. Джеймс Джойстің 1939 жылғы "Финнегендер оянуы" романында да қолданылады: "Құпия сөз Хазелтон және анық дауыссыз".
Disemvoweling, disemvowelling (see doubled L), or disemvowelment of a piece of alphabetic text is rewriting it with all the vowel letters elided. Disemvoweling is often used in band and company names. It used to be a common feature of SMS language where space was costly. The 1939 novel Finnegans Wake by James Joyce also uses it: "Secret speech Hazelton and obviously disemvowelled".
Модерациялау құралы ретінде пайдалану
Usenet модераторлары жалын соғыстарын болдырмау үшін "splat out" деп аталатын әдісті қолданды. Бұл әдіс кейбір әріптерді, көбінесе дауыстыларды, жоғары зарядталған сөздерді "splat" (яғни жұлдызша) арқылы ауыстыру арқылы жасалды. Мысалы, нацистік→N*z*, эволюция→*v*l*t**n, қаруды бақылау→g*n c*ntr*l. "Мақсат - сөзді танымас ету емес, оны пайдалану емес, оны атап өту". 1990 жылдан бастап "дезвуэлинг" термині кейде дауыстыларды жою үшін қолданылған. Тереза Нильсен Хейден 2002 жылы өзінің Making Light блогында интернет-форумдарды басқару үшін дауыстыларды жою әдісін қолданды. Бұл әдісті кейіннен Артур Д. Хлавати дезэмуляция деп атады. Нильсен Хейден 2007 жылдың тамызында Boing Boing блогына қауымдастық менеджері ретінде қосылды, ол өзінің жазбаларына пікірлерді қайта іске қосқанда және деэмульгацияны іске асырған кезде. Gawker Media сайттары 2008 жылдың тамызында модерация құралы ретінде десемвоэлингті қабылдады. 2008 жылдың 30 қазанында Time журналы десемвоуэлингті "2008 жылдың ең үздік 50 өнертабысы" тізіміне 42-ші орынға енгізді. "Боинг-боинг" журналының редакторы Ксени Жардэн бұл тәжірибе туралы былай деді: "Диалог жалғасады, бірақ адамдықты жек көретін адам күлкілі көрінеді, ал эмоционалдық әсері бейтараптандырылады". Сонымен қатар, Boing Boing продюсерлері деректерден бас тарту интернеттегі форумдарға қабыланбайтын мінез-құлық түрлерін анық көрсетеді деп мәлімдейді. 2013 жылы Джефф Безос The Washington Post газетін сатып алғаннан кейін, оның бір идеясы оқырманға ұнамайтын мақаланы "дезвуэлинг" арқылы өңдеуге мүмкіндік беретін функция орнату болды, бұл идея басқа оқырманға дауыстыларды қайта қалпына келтіру үшін төлеуге тура келеді. Газеттің бас өнім және технология қызметкері Шайлеш Пракаш "бұл идея көпке бармады" деді.
A technique dubbed splat out was used by Usenet moderators to prevent flamewars, by substituting a "splat" (i. e., asterisk) for some letters, often the vowels, of highly charged words in postings. Examples include Nazi→N*z*, evolution→*v*l*t**n, gun control→g*n c*ntr*l. "The purpose is not to make the word unrecognizable but to make it a mention rather than a use." The term "disemvoweling"—attested from 1990—was occasionally used for the splat out of vowels. Teresa Nielsen Hayden used the vowel deletion technique in 2002 for internet forum moderation on her blog Making Light. This was termed disemvoweling by Arthur D. Hlavaty later in the same thread. Nielsen Hayden joined the group blog Boing Boing as community manager in August 2007, when it re enabled comments on its posts, and implemented disemvoweling. Gawker Media sites adopted disemvoweling as a moderation tool in August 2008. On 30 October 2008, Time magazine listed disemvoweling as #42 of their "Top 50 Inventions of 2008". Xeni Jardin, co editor of Boing Boing, said of the practice, "the dialogue stays, but the misanthrope looks ridiculous, and the emotional sting is neutralized." Also, Boing Boing producers claim that disemvoweling sends a clear message to internet forums as to types of behavior that are unacceptable. After Jeff Bezos acquired The Washington Post in 2013, one of his ideas was to install a feature that allowed a reader to "disemvowel" an article they didn't enjoy, the idea being that another reader would have to pay to reinstate the vowels. Shailesh Prakash, the newspaper's chief product and technology officer, said "the idea didn’t go far".
Сын
2008 жылдың шілдесінде New York Times тілшісі Ноам Коэн 2008 жылдың маусым айында Боинг Боинг сайтындағы секс-колумнист Вайолет Блюді атаған барлық жазбалардың жойылғандығына байланысты туған дауды келтіре отырып, дауыссыз әріптерді алып тастауды модерация құралы ретінде сынға алды. Осы даудан туындаған Боинг Боинг пікірлер бөлімінде Нильсен Хейден дауыссыз әріптерді алып тастау тәсілін қолданды. Коэн бұл "толыққанды цензура емес, бірақ толығымен еркін пікір білдіру де емес" деп атап өтті. Кейіннен жарияланған онлайн дағдарыс жағдайларын басқару туралы анонимді зерттеуде "қатысушылардың пікірлерінен дауыссыз әріптерді алып тастау редакторлар мен қоғам арасындағы қашықтықты күшейтті" делінген. Albany Times Union газетіндегі блогер Мэтт Баумгартнер 2009 жылдың тамызында газеттің адвокаттары оған пікірлерді дауыссыз әріптерден тазартуды тоқтатуды бұйырғанын хабарлады.
In July 2008, New York Times reporter Noam Cohen criticized disemvoweling as a moderation tool, citing a June 2008 dispute about the deletion of all posts on Boing Boing that mentioned sex columnist Violet Blue. In the Boing Boing comment threads resulting from this controversy, Nielsen Hayden used the disemvoweling technique. Cohen noted that disemvoweling was "Not quite censorship, but not quite unfettered commentary either." A subsequent unsigned case study on online crisis communication asserted that "removing the vowels from participants' comments only increased the gulf between the editors and the community" during the controversy. Matt Baumgartner, a blogger at the Albany Times Union, reported in August 2009 that the newspaper's lawyers had told him to stop disemvoweling comments.
Іске асыру
Нильсен Хейден бастапқыда Microsoft Word қолданбасын пайдаланып, жарияланымдардағы әріптерді қолмен жойды. Y әрпі кейде дауысты, ал кейде қосымша дауыс болғандықтан, оны өңдеудің әртүрлі тәсілдері бар. Нильсен Хейденнің саясаты – мәтіннің оқылуын сақтау үшін Y әрпін ешқашан жоймау болды. Бұл техниканы автоматтандыру үшін қосымша сүзгілер пайда болды. Алғашқысы MovableType үшін 2002 жылы жазылған, ал қалғандары WordPress және басқа да контент басқару жүйелері үшін қолжетімді.
Nielsen Hayden originally disemvoweled postings manually, using Microsoft Word. Because the letter Y is sometimes a vowel and sometimes a consonant, there are a variety of ways to treat it. Nielsen Hayden's policy was never to remove Y, in order to maintain legibility. The technique has been facilitated by plug in filters to automate the process. The first, for MovableType, was written in 2002; others are available for WordPress and other content management systems.
Компаниялар мен топтардың атауларында қолдану
2000 жылдардан бері әртүрлі компаниялар мен топтар толық немесе ішінара дауыстыларды жою (дисемвоуэллинг) тәсілін қолданып келеді, мысалы twttr (Twitter-дің бастапқы атауы), abrdn, BHLDN, Tumblr, Flickr немесе Scribd. Дауыстылары жоқ әртістер мен топтардың атаулары: Mstrkrft, MGMT, MNDR, Blk Jks, Sbtrkt, WSTRN, HMGNC, Strfkr, Kshmr, LNDN DRGS, LNZNDRF, PVT, RDGLDGRN, Dvsn, SWMRS және Dwntwn. Дауыстыларды жою авторлық құқықтарды қорғау немесе іздеу жүйесін жақсарту мақсатында қолданылуы мүмкін. Дауыстық интерфейстер үшін дауыстылары жоқ топтар мен әндердің атауларын өңдеу қиынға түсуі мүмкін.
Since the 2000s, various company and band names have been making use of full or partial disemvowelling, such as twttr (original name of Twitter), abrdn, BHLDN, Tumblr, Flickr, or Scribd. Artists and band names without vowels include Mstrkrft, MGMT, MNDR, Blk Jks, Sbtrkt, WSTRN, HMGNC, Strfkr, Kshmr, LNDN DRGS, LNZNDRF, PVT, RDGLDGRN, Dvsn, SWMRS, and Dwntwn. Disemvoweling can be used due to copyright or search engine optimization reasons. For voice user interfaces, band and song names without vowels can be difficult to process.