Кіріспе

Кеңірдектің түршесі

Эль-Иерро алып кеңірдегі (Gallotia simonyi machadoi) – Симонияның алып кеңірдегінің қазіргі кездегі жалғыз, өте сирек кездесетін, құрып кету қаупі төнген түршесі. Ол Канар аралдарының ең батыс аралы – Эль-Иерроға ғана тән және ол жерде ресми символ саналады.

Сипаттама

1999 жылы Тибатажеден алынған ересек еркектердің ұзындығы, құйрығын есептемегенде, 120-200 мм, ал әйелдердіңкі 110-160 мм аралығында өлшенді. 1985 жылы аз санды жануарлармен жүргізілген бұрынғы зерттеуде әйелдердің ұзындығы 174 мм-ге дейін өлшенген. Бұл өлшем, Roque Chico de Salmor, G. s. simonyi (еркектерде 223-236 мм, әйелдерде 174-197 мм) жойылған түрінің өлшемінен кішірек. Дегенмен, Тибатаже қорларынан тұтқында өсірілген жекелеген жануарлар ірірек мөлшерге жетеді: еркектерде 144-226 мм, ал әйелдерде 143-204 мм. Құйрығы екі жыныста да денесінің қалған бөлігінен шамамен 1,4-1,7 есе ұзын. Аймақ, биік бөліктерінде Euphorbia brousssonetii, төменгі жағында Senecio kleinia және Periploca laevigata басымдығымен сипатталатын құрғақ бұталы жерлермен жабылған. Басқа өсімдіктердің ішінде Kleinia neriifolia, Echium hierrense, Lavandula canariensis, Artemisia thuscula, Psoralea bituminosa, Micromeria hyssopifolia және Cistus monspeliensis кездеседі. Бұл Эль-Херро аралының солтүстік-батысындағы кішкентай арал, 1931 жылға дейін G. s. simonyi түрінің мекені болған. Аралда көбейтетін теңіз құстары бар, бірақ өсімдік жамылғысы сирек.

Қайта табу

1971 жылы испан биологы Альфредо Сальвадор Ель-Иерродағы алып кесіртке әлі де Фуга-де-Горретада болуы мүмкін деген болжам жасады, ешкі шаруаларынан куәліктер жинап, өзі үлкен кесірткенің нәжісін тапқан болатын. Дегенмен, 1974 жылы Сальвадор барлық кездесу жиырма жылдан асып кеткендіктен, оларды жойылған деп есептеді. Сальвадордың және бұрынғы жазбаларды оқығаннан кейін, неміс сәулетшісі және кесіртке өсіруге әуес Вернер Бингс, өзі Ель-Иерродағы алып кесірткені іздеп табуға және табысқа жеткен жағдайда олардан жұп алып Германияға әкелуге бекінді. Бұл түр Испанияда қорғалатын түрлер тізіміне енбегенін анықтау үшін ол Испанияның Бонн қаласындағы елшілігіне хабарласты.

Қорғау жұмыстары

1975 жылы Эль-Херро аралындағы алып кесіртке қорғалатын түр деп жарияланды. 1986 жылы Гвинеяда, Эль-Херро аралында (1995 жылдан бастап Еуропалық Одақтың LIFE бағдарламасы) тұтқында жүздеген жануарларды өсіру бағдарламасы басталды. 1987 жылы Тибатажедегі алып кесірткенің мекені табиғи қорық деп жарияланды. 1999 жылы Роке Чико де Салморда отыз жеті тұтқында өсірілген жас кесірткелер босатылды, ал екі жүз кесіртке Эль-Хулан, Эль-Херро аралында босатылды. 2001 жылы Ла Дехесада, Эль-Херро аралында тағы бір босатылым жасалды. Роке Чикодағы популяция тез өсіп, тұрақталды, бірақ қалған екеуі үшін жыртқыштықты азайту үшін жабайы мысықтарды үнемі бақылау қажет. 2013 жылы Пунта-де-Арельмода отыз бес, Пунта-де-Агачеде отыз екі кесіртке босатылды. Роке Гранде де Салмордағы екінші аралдық орталықты қоса алғанда, жеті популяция орталығын құру жоспарлануда. IUCN Қызыл тізімі Эль-Херроның алып кесірткесін өте қауіпті CR B1ab(v)+2ab(v) санатына жатқызады, себебі ол 10 км²-ден аз аумақты мекендейді, 100 км²-ден аз аумақта кездеседі және фрагменттелген таралымға ие, бірақ популяциясы төмендемейді және 2002 жылдан бері өсуде. Дегенмен, жабайы мысықтарды бақылау тоқтатылса, жағдай кері қайтаруы мүмкін. 2007 жылы болған дауыл тұтқында өсіру орталығының көп бөлігін қиратты, оның ішінде болған 268 кесірткеден 182-сі қаза тапты. Кейін жаңа орталық салынды. Эль-Херроның алып кесірткесі Еуропалық Одақтың Қоныстар туралы директивасының (EC 2003) IV қосымшасында және CITES-тің I қосымшасында тіркелген.

Қосымша көздер

ARKive (2006): Гиеролық алып кесіртке (Gallotia simonyi). 2006 жылғы 18 мамырда жүктелді. Барахона, Ф.; Эванс, С. Е.; Матео, Дж. А.; Гарсия Маркес, М. & Лопес Джурадо, Л. Ф. (2000): Канар аралдарындағы Gallotia туысына жататын кесірткелердің эндемизмі, гигантизмі және жойылуы. J. Zool. 250(3): 373–388. (HTML түсіндірмесі) Bischoff, Wolfgang (2000): DGHT AG Lacertiden aktuell: Rieseneidechsen auf La Gomera. 2000 жылғы 23 мамыр нұсқасы. 2007 жылғы 25 ақпанда алынды. Диаз, Карлос Наеслунд және Бишофф, Вольфганг (1994): Эль-Иерро аралындағы Роке Чико де Салмордағы зерттеулер (Канар аралдары): 1. Gallotia simonyi-дің жойылуының ықтимал себептері, 2. Оның гекосының (Tarentola) түрлік жақындығы. Salamandra 30(4): 246–253. [Неміс тіліндегі мақала] HTML түсіндірмесі. European Commission (EC) (2003): Council Directive 92/43/EEC on the Conservation of natural habitats and of wild fauna and flora. Еуропалық Комиссия (ЕК) (2003): Табиғи мекендерді және жабайы флора мен фаунаны сақтау туралы 92/43/ЕЭҚ Кеңесінің директивасы. IV қосымша – қатаң қорғауға мұқтаж, қоғамдық маңызы бар жануарлар мен өсімдік түрлері. 2003 жылғы кірісу шарты. PDF толық мәтіні. European Environment Agency (2006a): European Nature Information System (EUNIS): Gallotia simonyi түрі туралы мәліметтер парағы. 2007 жылғы 24 ақпанда жүктелді. European Environment Agency (2006b): European Nature Information System (EUNIS): Gallotia simonyi machadoi түрі туралы мәліметтер парағы. 2007 жылғы 24 ақпанда жүктелді. Maas, Peter H. J. (2006): The Extinction Website: Extinctions in Europe. 2006 жылғы 18 мамырда жүктелді. Maca Meyer, N.; Carranza, S.; Rando, J. C.; Arnold, E. N. & Cabrera, V. M. (2003): Құрып кеткен Канар аралдарының алып кесірткесі Gallotia goliath-тың (Reptilia: Lacertidae) жағдайы және туыстығы, оның мумияланған қалдықтарынан алынған ежелгі мтДНК арқылы бағаланды. Biol. J. Linn. Soc. 80(4): 659–670. (HTML түсіндірмесі)