Кіріспе
Түйін Ішекпен байланысты лимфоидты тін (GALT) - ішекке енуден қорғайтын иммундық жүйедегі ішек қабықшасымен байланысты лимфоидты тіннің (MALT) құрамдас бөлігі. Тамақ сіңірудегі физиологиялық қызметіне байланысты шырышты қабық беті жұқа және дененің ішкі бөлігіне өткізгіш кедергі ретінде әрекет етеді. Оның сынықтығы мен өткізгіштігі инфекцияға бейімделуді қамтамасыз етеді, ал адам ағзасына жұқтырған инфекциялық агенттердің басым көпшілігі осы жолды пайдаланады. ГАЛТ- ның ағза қорғанысындағы функционалдық маңызы оның антиденелер өндіретін плазма жасушаларының көптігіне байланысты, олардың саны даланың, лимфа түйіндерінің және сүйек кемігінің плазма жасушаларының санынан асады. ГАЛТ иммундық жүйенің салмағы бойынша шамамен 70% құрайды; ГАЛТ- ның төмендеуі иммундық жүйенің жалпы күш-қуатына елеулі әсер етуі мүмкін.
Gut associated lymphoid tissue (GALT) is a component of the mucosa associated lymphoid tissue (MALT) which works in the immune system to protect the body from invasion in the gut. Owing to its physiological function in food absorption, the mucosal surface is thin and acts as a permeable barrier to the interior of the body. Equally, its fragility and permeability creates vulnerability to infection and, in fact, the vast majority of the infectious agents invading the human body use this route. The functional importance of GALT in body's defense relies on its large population of plasma cells, which are antibody producers, whose number exceeds the number of plasma cells in spleen, lymph nodes and bone marrow combined. GALT makes up about 70% of the immune system by weight; compromised GALT may significantly affect the strength of the immune system as a whole.
Пейердің жапсырмалары
Пайер пластырі - иммундық жауаптың басталуы үшін өте маңызды орын ретінде әрекет ететін ішек люменіне проекцияланған лимфоидты жасушалардың жиынтығы. Ол субэпителийлік күмбезі болып табылады, онда көптеген В-клеткалық фолликулдар оның түйіндік орталықтарымен, олардың арасындағы Т-клеткалық аймақтар мен дендриттік клеткалар аз санда кездеседі. Бұл аймақта субепителийлік күмбез ішек люменінен фолликулмен байланысты эпителий қабатымен бөлінеді. Бұл жүйеде кәдімгі ішек эпителий жасушалары мен олардың арасында микрожиек жасушалары (М жасушалары) деп аталатын арнайы эпителий жасушалары бар. Энтероциттерден айырмашылығы, бұл М-клеткалар микровилли орнына бүктелген люминалды бетке ие, ас қорыту ферменттері мен шырышты бөліп шығармайды және гликокаликстің қалың беті жоқ, сондықтан ол ішектің құрамында бар микробиотамен және антигендермен байланыста болуы мүмкін.
Функция
Қалыпты жағдайда бүкіл организмнің иммундық жүйесі әр түрлі иммундық жасушалардың дамуын үйрету және реттеу үшін антигендердің ішек көзін қажет етеді. Мұндай ынталандырусыз иммундық жүйенің көптеген қасиеттері дамымайды, бұл микробсыз жануарлар жағдайында көрсетілгендей. Иммунды жасушалар бактериялық және тағамдық антигендермен үнемі байланыста болғандықтан, негізгі жауап толерогендік болып қалыптасады. Дегенмен, патогендер эпителийдің шекарасынан өтіп, бактериялық токсиндер сияқты зиянды заттарды шығаратын жағдайда, қатаң қорғаныс болуы керек. Мұндай пышақ жағында жүру иммундық жасушалардың әртүрлі түрлерімен қамтамасыз етіледі:
В-лимфоциттер
Плазмалық В жасушалары ламина- собрияда орналасқан, жоғары деңгейдегі секреторлық IgA (sIgA) антиденелерін өндіреді. Бұл IgA трансцитоз арқылы эпителий қабаты арқылы ішек люменіне бөлінеді. Біріншіден, эпителийлі жасуша IgA-ның димерін полимерлік Ig рецепторы арқылы базальтеральды жағында байлайды және оны көпіршікте жарық кеңістігіне тасымалдайды. Содан кейін рецептор протеолиздік жолмен бөлініп, IgA димері секреторлық компонент деп аталатын рецептордың бөлігімен бірге босатылады. Секреторлық компонент секрецияланған антиденелерді ішек-қарынның ас қорыту ортасына қарсы қорғайды. Секреторлық IgA жоғары деңгейі Пейер пластырының түйінді орталықтарында (GC) фоликулярлық Т көмекші жасушалармен (Tfh) бірлесе отырып, дендриттік жасушаларды (DC) ұсынатын В жасушалары мен ішек антигенінің өзара әрекеттесуінен туындайды. IgA өндірісінің екі негізгі жолы бар: 1) Т- клеткаға тәуелді, нәтижесінде жоғары аффинділігі мен ерекшелігі бар sIgA пайда болады; 2) Т- клеткаға тәуелсіз sIgA генерациясы, ол дендриттік клеткаларды және олардың BAFF және APRIL цитокиндерін өндіруін пайдаланады. Т- клеткалардың өз бетінше өндіретін sIgA-ның аффинитеті төмен және олар негізінен комменсальды. Секреторлық IgA-ның жалпы функциясы - кез келген ішек бактерияларын (комменсальды немесе патогенді) жабу, олардың қозғалыс қабілетін бұзады және олардың ішек эпителиімен және иісқорық иісқорық иммундық жүйесімен ұзақ және тікелей байланысқа түсуін болдырмау. Бұл иммундық шектеу деп аталады. Ал бөлінген ИГА бактериялық токсиндерге байланады және оларды да бейтараптайды. Осылайша алынған антигендер оларға төзімділікті қамтамасыз етеді. Комменсальдық микробиота иммундық реакцияны белсендіреді, бұл иіскеуші ішек тінін иммундық жасуша реакцияларымен зақымдалудан қорғайды. Дені сау адамдардағы Т- клеткаларының жиынтығы жедел инфекция немесе созылмалы қабынудан пайда болған Т- клеткаларының спектрінен өзгеше. Созылмалы Th1 немесе Th17 жасушалық жауаптың орынсыз ынталандыруы (әдетте сегментті талшықты бактериялар SFB арқылы) хосттың патологиялық зақымдануында маңызды рөл атқарады. Бірнеше жаңа ішекпен байланысты лимфоидты жасушалар сипатталған. Олар әртүрлі шығу тегі бар және әртүрлі пісіп-жетілу процестерін жүргізеді, бірақ патогендерге тез жауап беру және эффект цитокиндерін бөліп шығару үшін GALT- ның бірдей рөлін атқарады. Мұндай көп қабатты қорғау жүйелері шырышты қабықшалардың зақымдаушы агенттерге бейімделуін көрсетеді. Патогендік инфекциялардың қожайынға енуінің ең жиі жолы - шырышты қабық жолы. Эпителий қабатын қоршап тұрған лимфоидты жасушалардың әртүрлілігі иммундық жүйелер мен оның бақылауынан тыс жатқан патогендер арасындағы эволюциялық қысым мен қару-жарақ жарысын көрсетеді.
Эпителийішілік лимфоциттер (ЭЛК)
Ұзақ өмір сүретін және тұрақты интраэпителиялық лимфоциттер (IEL) - Т лимфоциттерінің денедегі ең үлкен популяцияларының бірі. Мұндай орналасудың өзі өте ерекше. IEL-тер жасушалардың бір қабатында күзет жүргізеді және дендриттік көрінеді. Олар эпителийлік кедергіден өткен патогеннің пайда болуына қарсы алғашқы қорғаныс желісін қамтамасыз етеді. IEL-тер таңғажайып әртүрлілік көздерін қамтиды және екі негізгі категорияға бөлінеді: дәстүрлі және дәстүрлі емес. Ол молекулалық бет қасиеттеріне және олардың соңғы эффекттік цитотоксикалық бағдарламасын алатын жеріне негізделген.
Туған иммунитет
Адаптациялық спецификалық иммунитеттен басқа, GALT-да маңызды рөл атқаратын тумысынан шыққан иммунитет, өйткені ол жылдам жауап береді. Микробтық өзіндік емес қолтаңбаны тану дендриттік жасушаларда, макрофагтарда, моноциттерде, нейтрофилдер мен эпителий жасушаларында кездесетін үлгілерді тану рецепторларымен (PRR) жүзеге асырылады. PRR-лер жасуша қабырғалары компоненттері (LPS, теихоикалық қышқыл, флагелин, пептидогликан) немесе вирустық немесе бактериялық нуклеин қышқылы сияқты сақталған микробтық үлгіге байланады. PRR-лер жасушадан тыс мембраналық байланған рецепторлар (Toll- тәрізді рецепторлар) немесе жасушалық (NOD- тәрізді және RIG- тәрізді рецепторлар) болып локализуется.
Дендриттік жасушалар
DC-лер ламина-пропиа APC-нің 10% -дан азын құрайды және әдетте төменгі қабаттарда болмайды. Ретино қышқылы мен TGF β (ішекпен байланысты ДС- ге тән) табиғи өндірісі ішекке қатысты молекулалардың экспрессиясын тудырады және жапырақшадағы В- клеткаларының жетілу кезінде IgA ауысуына ықпал етеді. DC-лер сондай-ақ Treg және дәстүрлі IEL-терді олардың соңғы фенотипі - эфекторлық жасушалардың ішектегі жетілуін қабылдауға бағыттайды.
Басқа жануарлар
Антителолар мен Т- клеткалары арқылы қалыптасқан бейімделу иммунитеті тек омыртқалы жануарларда ғана кездеседі. Олардың барлығының ішектегі лимфоидты тіндері бар, ал басым көпшілігінің көкбауыр мен тимус түрі бар, бірақ барлық омыртқалы жануарларда сүйек кемігі, лимфа түйіндері немесе түйіндік орталықтар жоқ, яғни барлық омыртқалы жануарлар сүйек кемігінде лимфоциттер жасай алмайды. Омыртқалы жануарлардың әртүрлі топтарында бейімделуші мүшелердің әртүрлі таралуы GALT омыртқалы жануарлардағы бейімделуші иммундық жүйенің ең алғашқы бөлігі ретінде ұсынылады. Осы қазіргі GALT-тен және омыртқалы жануарлармен бірге дамыған ішек ішіндегі комменсальды бактериялардың қысымынан кейін, адаптивті иммундық жүйенің бөлігі ретінде тимус, көкбауыр немесе лимфа түйіндері сияқты кейінгі мамандандырулар пайда болды деп айтылған.