Кіріспе

Салмақтау процесінде белгілі бір құбылыстың (немесе деректер жиынтығының) нақты аспектілерінің үлесі, басқаларына қарағанда, нәтижеге күштірек әсер етуіне баса назар аударылады; осы арқылы талдау кезінде осы аспектілер ерекше атап көрсетіледі. Яғни, деректер жиынтығындағы әрбір айнымалы соңғы нәтижеге теңдей үлес қосатын орнына, кейбір деректер басқаларына қарағанда үлкен үлес қосу үшін түзетіледі. Бұл сатып алушы немесе сатушыға артықшылық беру үшін таразының бір жағына (қосымша) салмақ қою тәсіліне ұқсас. Салмақтау эпидемиологиялық деректер сияқты деректер жиынтығына қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе жарық, жылу, дыбыс, гамма-сәулелену және, шын мәнінде, жиілік спектрінде таралатын кез келген стимулға қолданылады.

Салмақтылығы мен қаттылығы

Мысалы, дауыстың күшін өлшеуде, жиілікті 3-тен 6 кГц-ға дейін, адам құлағы ең сезімтал болатын аймақта күшейту үшін салмақты сүзгі жиі қолданылады, ал құлақ сезбейтін тым жоғары және тым төмен жиіліктерді әлсіретеді. Көбінесе қолданылатын салмақ – А салмақ қисығы, ол дыбыс қысымының dBA бірліктерімен өлшенеді. Адам есту қабілетінің жиілік жауабы дауыстың күшіне байланысты өзгеретіндіктен, А салмақ қисығы тек 40 фон деңгейінде ғана дұрыс, сондай-ақ B, C және D салмақ қисықтары деп аталатын басқа қисықтар да қолданылады, соңғысы әсіресе ұшақ шуын өлшеуге арналған.

Аудио өлшеудегі салмақтану

Радио және аудио жабдықтарды өлшеуде 468 салмақталған фильтр ең көп қолданылады, себебі ол таза тонға қарағанда шудың субъективті жарамды өлшенуін қамтамасыз ету үшін арнайы жасалған. Көптеген жағдайларда, тең дыбыс деңгейі қисықтары, демек А салмақталған фильтрі, тек тонға ғана қатысты екені түсінілмейді, өйткені шу жолақтарымен жүргізілген сынақтар тонға қарағанда шудың 5-7 кГц аймағында жоғары сезімталдық көрсетіледі. Субъективті әсерді дұрыс бағалау үшін, гул және дірілді өлшеуде басқа салмақталған фильтрлер қолданылады. Әр өлшем саласында, энергия деңгейінің қарапайым физикалық өлшеміне қарағанда салмақталған өлшеуді көрсету үшін арнайы бірліктер қолданылады. Дыбыс үшін бұл бірлік – фон (1 кГц-ке тең деңгей). Акустика және аудиоинженерия салаларында, тең дыбыс контурларынан туындаған деп есептелетін А салмақталған фильтрі сияқты стандартты қисықтарды қолдану кең таралған.

Салмақтылық және гамма сәулелері

Гамма сәулелерін немесе басқа иондаушы радиацияны өлшеу кезінде радиацияны бақылау құралы немесе дозиметр көбінесе адам организміне ең аз зиян келтіретін энергия деңгейлерін немесе толқын ұзындықтарын әлсірету үшін сүзгі қолданады, бірақ ең көп зиян келтіретіндерді өткізеді. Осылайша, кез келген радиация көзі оның күшінен гөрі нақты қаншалықты қауіпті екені тұрғысынан өлшенуі мүмкін. Соның нәтижесінде алынған өлшем бірлігі – сиверт немесе микросиверт.

Теңгелеу және теледидар түстерінің құрамдас бөліктері

Телевидениеде салмақты қолданудың тағы бір мысалы бар, онда сигналдың қызыл, жасыл және көк түстері қабылданатын жарықтығына қарай салмақталған. Бұл қара-ақ теледидарлармен үйлесімділікті қамтамасыз етеді, сондай-ақ шуға қарсы тұру қабілетін жақсартады және беріліс үшін мағыналы жарықтық және түстік сигналдарға бөлінуіне мүмкіндік береді.

Күн сәулесіне әсер етудің салмағы мен УФ-факторды анықтау

Күн сәулесінің әсерінен теріге зақым келтіру 295-325 нм Ультракөк сәуле (UV) диапазонында толқын ұзындығына өте байланысты, мұнда қысқа толқын ұзындығындағы қуат ұзын толқын ұзындығына қарағанда шамамен 30 есе көп зақым келтіреді. Ультракөк индексін есептеу үшін McKinlay-Diffey Erythema әсер ету спектрі деп аталатын салмақтық қисық пайдаланылады.