Кіріспе
Солтүстік Дакота штатындағы бұрынғы елді мекен, АҚШ. "Балық ілмегі" ауылы секілді, Мандан, Арикара және Хидатса үш тайпасының наразылық білдірген топтары құрған, Солтүстік Дакотадағы Форт-Бертольд маңындағы американдықтардың ежелгі қонысы болды. 1845 жылы құрылған бұл елді мекенде үндістер емес саудагерлер де тұрды, бұл аймақта үндістер мен үндістер емес адамдар арасындағы сауда үшін маңызды орынға айналды. Ауыл 1837 жылы болған шешек эпидемиясынан кейін сегіз жыл өткен соң салынды. Аймақтағы Мандан тайпасының саны шамамен 125 адамға дейін азайды; Хидатса халқы да зардап шекті, бірақ олардың жағдайы одан да ауыр болды. Бұл Мандан және Хидатса тайпаларына 18 жылдан кейін, ауыл салынғаннан соң Арикара тайпасы да қосылды. Саз үйлер мен ағаш үйлерден тұратын бұл ауыл 1880-жылдардың ортасында тасталып кетті. 1954 жылы Гаррисон тоғанының құрылысынан Сакакавеа көлі құрылып, "Балық ілмегі" ауылының орны су астында қалды.
Like a Fishhook Village was a Native American settlement next to Fort Berthold in North Dakota, United States, established by dissident bands of the Three Affiliated Tribes, the Mandan, Arikara and Hidatsa. Formed in 1845, it was also eventually inhabited by non Indian traders, and became important in the trade between Natives and non Natives in the region. The village was founded eight years after a disastrous epidemic of smallpox in 1837. The numbers of the dissident Mandan in the region had been reduced to approximately 125; the population of the Hidatsa was also affected, though not as severely. These Mandan and Hidatsa bands were later joined by the Arikara 18 years after the village was constructed. The village, consisting of earthen lodges and log cabins, was abandoned in the mid 1880s. The site of Like a Fishhook Village was lost when the construction of Garrison Dam flooded the area to create Lake Sakakawea in 1954.
Көшу туралы шешім
Жырмалы жылдан кейін жаулар тайпаларымызға көп қиындықтар келтірді, – деді әжем. Сиу тайпалары аң аулаушылардың топтарына шабуыл жасады, – деді Buffalo Bird Woman (Hidatsa). Хидаца және мандан тайпаларын мазалаған тағы бір мәселе – олар Knife River-дегі Үлкен Хидацада тұрғанда ағаш қорларының азаюы еді. Көптеген тайпалар Миссури өзенінің бойында бірлесіп жаңа елді мекен салуға келісті. Аз ғана мандан тайпасы бұрынғы мандан бас ауылы Митутанкада арикаралармен бірге қалды. Бірнеше шақырым қашықтықта кішкентай мандан ауылы болды, онда өмір 1860 жылдардың басына дейін бұрынғысынша жалғасты. Хидаца тайпасының көптеген өкілдері егін шаруашылығымен айналысуды тоқтатып, Йеллоустон өзеніндегі River Crow тайпасына қосылды.
Көші-қон
Көші-қон 1844 жылдың көктемінде басталды, оны хидза тайпасының басшысы Төрт Аю және Миссури өзені, хидза дәрігері бастап келді. Халық Миссури өзенінің солтүстік жағасында "Балық тырнағындай" деп аталатын жерге лагерь құрды. Бұл атау өзеннің ерекше иілімінен туындаған. Хидза тайпасы бұл жерді "Билейтін Аю" деп те білген.
Негізгі жұмыс
Олар "Балық аулау бұрылысы" деген жерге келгеннен кейін, отбасылары бақшалар үшін жерді тазарта бастады. Көкөніс бақшалары жақын жердегі өзеннің жайылмасында орналасқан еді. Ауылды негіздеушілер күзде ағаш қаңқасы бар, дөңгелек, күмбез пішіндес топырақ үйлер салуға дайындық жасады. Олар суық маусымды қыстау лагерьлерінде өткізді. Ауыр құрылыс жұмыстары келесі жылы басталды.
Ауылдың аумағы
Төрт аю ауылдың шекараларын белгіледі. Миссури өзені осы аймақтан өтіп, қасиетті жинағына байланысты әндер айтты. "Мен осы жерде ауыл құрғым келеді, осылайша халқым көбейіп, аман болады", - деді ол.
Ауыл басшылары
Салтанатты көшбасшы Миссури Ривер мен соғыс көшбасшысы Төрт аюдан басқа, төрт "Халықты қорғаушы" таңдалды. Әрқайсысы өздерінің жер үйін орналастыру үшін бір орын таңдады, соның арқасында ауылдың әр жағында күшті қорғаушы болады. Аюға қарайтын (Bear Looks Out) жүгері шоғын сақтап, үйін ауылдың оңтүстік жағына орналастырды. Үлкен Бұлт шығысты қорғады, ал Батысты Бобтейл Буль қорғайтын болды. Бад-Хорн, сонымен қатар Хидаца тайпасынан, аю шоғына ие болды және үйін солтүстікке орналастырды.
Жаңа ауыл
Ауылдағы орталық алаң хидатса үшін жаңалық болды, бірақ мандандар үшін дәстүрлі еді. Олардың киелі самырсын ағашы орталыққа орналастырылды. Олар алаңның жанына салтанатты үй салып, Окипа сияқты рәсімдерде оны пайдаланды. Дәрілік үйлер көбінесе өлшемі мен тегіс қасбетімен танылатын, бірақ бір саяхатшы «Балыққұйрық ауылы» сияқты үйді «дөңгелек» деп сипаттады. Хидатсалар өздерінің рәсімдері үшін осы үйді кейде жалға алып отырды. Жаңа ауыл шамамен 70 топырақ үйден тұрды, ал басшылардың үйлері алаңға қарап тұрды. Бақшадан алынған өнімді кептіруге арналған тіреулерді әр жерде көруге болады. Жер астында жазғы жиынды сақтауға арналған сақтау орындары жасырылған. Сақтау орындары үйдің ішінде де, сыртында да қазылуы мүмкін. «Олар көбінесе бос болғанда ашық қалдырылады және салмақсыз келушіні тұзаққа түсіруі мүмкін». Халық жақында салынған Солтүстік қамалдың сыртындағы Бертольд бекінісімен сауда жасады. Мандан және хидатсаның көп бөлігін қамтитын Балыққұйрық ауылы, жақын маңдағы еуропалық қалалардан гөрі көбірек адамға ие болды.
1850-ші жылдар
1853 және 1856 жылдары саранчалар мен ақ жауын егіндіктерді толық қиратты. Он жылдықтың соңына қарай, жаңа дәуір Жоғарғы Миссуриге жетті. Жас тері саудагері Генри А. Боллер бір түні "Төрт аюдың" үйінің әйнектерінің қалай сынып кеткенін көрді.
Арикаралар келеді
Арикаралар 1860 жылы жақын орналасқан Форт Кларк сауда бекеті жабылуына байланысты Митутанкадан көшіп кетті. Олар 1862 жылдың көктемінде археологтар "Жұлдызды ауыл" деп атаған жаңа ауыл салды. Елді мекен Миссури өзенінің оңтүстік жағында, "Балық тырнағы" ауылына қарап орналасқан. Тамыз айында Сиу тайпасының саудаға келгені төбелес тудырды. Ауыр шығынға ұшыраған арикаралар өзен арқылы қашып, "Балық тырнағы" ауылын солтүстікке қарай кеңейтті. Мандандар сияқты, олар да салтанатты үй салған, бірақ оның көлемі үлкенірек болды. Хирург Вашингтон Мэтьюс мәлімдегендей, үй ашық алаңның жанында, төртбұрыш тәрізді орналасқан. Дәстүр бойынша, "тайпалық ғибадатхана" алаңның ортасына салынып, айналасында кеңістік болуы керек еді. Арикаралардың көптеп келуі ауыл халқын шамамен екі есеге арттырды, нәтижесінде онда 2000-нан астам адам тұрды. (Бұл 1870 жылы Солтүстік Дакотадағы 2405 азаматтың санымен салыстыруға болады.)
Ауылды өртеп жіберу
Әр қыста халық суайдындағы уақытша тұрақтарға көшіп өтетін, олар суық дауылдардан жақсы қорғайтын. Кейбір сиулар (Форт Бертольд II) өртеп жіберді, сондай-ақ Like a Fishook Village-да өрт шықты. Ауыр шайқастан кейін бекіністегі ерлер қыстаулардағы жергілікті тұрғындардан күш алып келді. "Қыста сиулар біздің ауылға шабуыл жасап, жүгерімізді ұрлап, әкемнің үйін өртеп жіберді", - деп есіне алды Buffalo Bird Woman.
Жаңа көршілері
Ауылды өртеп жібергенге дейін бір жыл бұрын Янктон Сиу тайпасының өкілдері Төрт Аю басшысын өлтірді. 1864 жылы Like a Fishhook Village бұрынғы сауда бекеті – Форт Бертольд II-ге қарулы күштердің келуімен жаңа көршілерге ие болды. Олар 1867 жылға дейін онда тұрды. Келесі жылы армия 14 миль қашықтықта Стивенсон фортын салды. Бұл Дакота департаментінің Орталық округіндегі әскери күштердің жаңа орталығы болды, бірақ Сиу тайпасының шабуылдарын тоқтатуға жеткілікті күші болмады.
1860-шы жылдардың соңы
1860-шы жылдардың ортасында Балық аулау ауылы сияқты ең көп кездесетін ғимарат әлі де жер үйі болды. 1865 жылдың қысында қамал отынға айналды. Балық аулау ауылы енді 20 жылдық тарихқа ие болды, ал оның артында қайтыс болғандарға арналған жерлеу алаңы, ашық ауадағы мазарлар орналасқан. Дегенмен, арикара тайпасы қайтыс болғандарын жерге көметін (кейбір хидаца отбасылары да осылай еткен), және бұл әдет басқа екі тайпа арасында да жиі қолданыла бастады.
Бөліну - Бобтейл бұқа мен қарға биікке ұшады
1870 жылдардың басында Балыққұлақ ауылының тұрғындары арасында бөлініс туды. Хидаца тайпасының көтерілісшілері Бобтейл Буль, Кроу Флайс Хай және олардың жақтастары әскери бекініс Форт Бьюфордқа жақын жерде жаңа ағаш үйлер мен жер үйлерін салып кетті. Ауылдағы алабалық жағдай "ішкі соғысқа дейін бара жатқандай" болды, бірақ көтерілісшілердің кетуі ауылдың ескі басшылары мен оларға қарсы шыққандар арасындағы жанжалды басып тастады.
Сиулардың соңғы үлкен шабуылы
1874 жылы Сиу резервациясының үлкен соғыс тобы Форт Бертольдты нысанаға алды. Джордж Армстронг Кастер Фортқа жетіп, көмектесу үшін "Блэк Хиллз" экспедициясын кешіктірді. Генерал Фил Шериданның бұйрығында "Арикара және мандандар ақ қоныс салушылармен бірдей қорғалуы керек" делінген. Шайқаста бес арикара және "Ақымақ бас" (ол мандандар немесе хидаца тайпасынан болуы мүмкін) қаза тапты. Бұл ауылға соңғы үлкен шайқас болды.
Ақтардың тасқыны
Ауыл тұрғындары айналасында көбірек және көбірек ақтар тұратын үйлерді санады. Темірші, дәрігер және үнді агенті басқа жаңа келгендермен бірге бір жарым шақырым қашықтықтағы Форт-Бертольд агенттігінде тұрды. 1876 жылдан бастап миссионер Чарльз Л. Холл ауылға жақын үйінде Құдай сөзін үйретті. Келесі жылы үнді балалары миссионерлік мектепке немесе үкімет бақылауындағы мектепке бара алатын болды.
Жұлдыздар қаласы
1886 жылы жер бөлу "Балық ілмегі сияқты" ауылының құлауына әкеп соқты. Көптеген арикаралар бұрыннан жеке учаскелерде егіншілікпен айналысып жатқан. Олардың ауылдың бір бөлігі шөлге айналып, үйлері бұзылды. Бірнеше жылдан кейін ауылдағы ересек мандандардың ғана бір бөлігі дәстүрлі өмір салтын сақтап қалды. Хидаца басшысы Кедей Қасқыр өз халқын резервациядағы жаңа жерлерге көшіруге жетекшілік етті. "Балық ілмегі сияқты" ауылынан келген ересек үндістер жер учаскелерінде өмір сүруді өте жалғыздыққа толы деп есептейді. Шатырлар көбінесе екі-үш шақырым қашықтықта орналасқан" деді 1914 жылы хидаца үндісі Гудбэрд. Мандандар, хидатсалар және арикаралар енді ауылдық тайпалар емес еді. Ауылдың орны қазір Гаррисон бөгеті артындағы су қоймасының су астында қалды.