1974 жылғы жер асты ядролық сынақтарды шектеу туралы келісімшарт
Threshold Test Ban Treaty
1974 ж. АҚШ пен КСРО арасындағы ядролық қару сынақтарын шектеу шарты. 150 килотоннан жоғары қуатты сынақтарға тыйым салынды, қарулануды азайтуға көмектесті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1974 жылы АҚШ пен КСРО арасындағы келісім
1974 treaty between the United States and Soviet Union
Жер асты ядролық қару сынақтарын шектеу туралы келісім, сондай-ақ "Шешік сынақтарына тыйым салу шарты" (ШСТТ) деп белгілі, 1974 жылдың шілдесінде АҚШ пен КСРО тарапынан қол қойылды. Ол 1976 жылдың 31 наурызынан кейін 150 килотоннадан жоғары қуатты құрылғылардың ядролық сынақтарын тыйым салу арқылы ядролық "шешік" белгілейді. Бұл шешік әскери маңызы бар, себебі ол жаңа немесе қолданыстағы ядролық қарудың мегатонналық диапазондағы қуатын сынау мүмкіндігін жояды. 1960 жылдары екі ел де 150 килотоннадан асатын көптеген сынақтар жүргізді. Шарт бойынша өзара ұстану жаңа ядролық оқ-дәрілер мен бомбалардың жарылғыш күшін азайтты, оларды қару жүйелері үшін сынауға болатын еді. Ерекше маңызға ие болғаны – сенімді, сынақтан өткен оқ-дәрілердің жарылғыш қуаты мен алғашқы соққыға қабілеттілігі арасындағы байланыс. Шешік сынақтарына тыйым салу туралы келісім 1974 жылдың шілдесінде Мәскеуде өткен саммитте қол жеткізілді. Ратификация бірнеше себептерге байланысты 1990 жылға дейін жүргізілмеді, соның ішінде сәйкестікті тексеру жолдары туралы келісімге келу қажеттігі болды. Бұл мәселені шешу үшін екі ел 1988 жылы бірлескен тексеру экспериментіне келісті.
The Treaty on the Limitation of Underground Nuclear Weapon Tests, also known as the Threshold Test Ban Treaty (TTBT), was signed in July 1974 by the United States and Soviet Union. It establishes a nuclear "threshold" by prohibiting nuclear tests of devices having a yield exceeding 150 kilotons after March 31, 1976. The threshold is militarily important since it removes the possibility of testing new or existing nuclear weapons going beyond the fractional megaton range. In the 1960s, many tests above 150 kilotons were conducted by both countries. The mutual restraint imposed by the Treaty reduced the explosive force of new nuclear warheads and bombs which could otherwise be tested for weapons systems. Of particular significance was the relationship between explosive power of reliable, tested warheads and first strike capability. Agreement on the Threshold Test Ban Treaty was reached during the summit meeting in Moscow in July 1974. Ratification did not occur until 1990 for a number of reasons, including agreeing on ways to verify compliance. To address this issue, both countries agreed to the Joint Verification Experiment in 1988.
Қаулылар
Келісімге техникалық деректерді алмасу туралы хаттама қоса тыңдалған, сондай-ақ тексеруді жеңілдету үшін қару сынақтарын белгіленген сынақ алаңдарында ғана жүргізуге шектеу қойылған. Ауыстырылатын деректерге сынақ алаңдарының географиялық шекаралары және геологиясы туралы ақпарат кірді. Геологиялық деректер – тау жыныстарының тығыздығы, сумен қанығу деңгейі және жер асты суларының тереңдігі сияқты факторларды қамтиды – сынақтардың қуатын тексеруде маңызды, себебі белгілі бір жер асты ядролық жарылысынан туындайтын сейсмикалық сигналдар сынақ алаңындағы осы факторларға байланысты өзгереді. Нақты сынақ өткеннен кейін, сынақ алаңының географиялық координаттары екінші тарапқа ұсынылады, бұл сынақты дұрыс геологиялық жағдайға орналастыруға және қуатын бағалауға көмектеседі. Келісімде калибрлеу мақсатында белгілі бір мөлшерде сынақтар бойынша деректер алмасу да қарастырылған. Белгіленген алаңдардағы жарылыстардың көрсетілген қуаты мен туындаған сейсмикалық сигналдар арасындағы байланысты анықтау арқылы, бұл деректер алмасу екі тараптың да сейсмикалық құралдарынан алынған өлшемдерге негізделген ядролық жарылыстардың қуатын бағалауын жақсартты. Калибрлеу үшін өткенде жүргізілген немесе жаңа сынақтар қолданылуы мүмкін. Жоғарыда сипатталған толыққанды деректерді алмасуға келісім беру, ядролық қаруды бақылауға бағытталған екі ірі ядролық держава арасындағы тікелей ынтымақтастықтың маңызды деңгейін көрсетеді. Бірінші рет екі тарап та өздерінің ядролық қару сынақ бағдарламаларына қатысты деректерді бір-біріне ұсынуға келісті.
The treaty included a protocol which detailed technical data to be exchanged and which limited weapon testing to specific designated test sites to assist verification. The data to be exchanged included information on the geographical boundaries and geology of the testing areas. Geological data—including such factors as density of rock formation, water saturation, and depth of the water table—are useful in verifying test yields because the seismic signal produced by a given underground nuclear explosion varies with these factors at the test location. After an actual test has taken place, the geographic coordinates of the test location are to be furnished to the other party, to help in placing the test in the proper geological setting and thus in assessing the yield. The treaty also stipulates that data will be exchanged on a certain number of tests for calibration purposes. By establishing the correlation between stated yields of explosions at the specified sites and the seismic signals produced, this exchange improved assessments by both parties of the yields of nuclear explosions based primarily on the measurements derived from their seismic instruments. The tests used for calibration purposes may be tests conducted in the past or new tests. Agreement to exchange the detailed data described above represented a significant degree of direct cooperation by the two major nuclear powers in the effort to control nuclear weapons. For the first time, each party agreed to make available to the other data relating to its nuclear weapons test program.
Техникалық мәселелер
Өнім шегіне байланысты техникалық мәселелерді тараптар 1974 жылдың көктемінде мойындады. Осыған байланысты Кеңес Одағы кездейсоқ, шағын, мақсатты емес бұзушылықтарға қатысты кейбір түсініспеушіліктер туралы пікір білдірді. Мұндай түсіністік тақырыбы бойынша талқылаулар 1974 жылдың күзінде және 1976 жылдың көктемінде өтті. Кеңес Одағына АҚШ, қол жеткізілген келісімнің Сенаттың ратификациясына кеңес беру және келісім беру үшін Шартты ұсынумен байланысты ашық мәліметтерге енгізілетінін хабарлады. Келісімнің толық мәтіні мынадай:
The technical problems associated with a yield threshold were recognized by the sides in the spring of 1974. In this context the Soviet Union mentioned the idea of some misunderstandings concerning occasional, minor, unintended breaches. Discussions on the subject of such an understanding took place in the autumn of 1974 and in the spring of 1976. The Soviet Union was informed by the United States that the understanding reached would be included as part of the public record associated with submitting the Treaty to the Senate for advice and consent to ratification. The entire understanding is as follows:
Екі Тарап та ҚҚС-тің барлық ережелерін толық орындауға барлық күшін жұмсайды. Дегенмен, ядролық қару сынақтарының нақты өнімділігін болжау бойынша техникалық белгісіздіктер бар. Бұл белгісіздіктер 150 килотонналық шектің шамалы бұзылуына әкелуі мүмкін. Сондықтан екі тарап бұл мәселені талқылап, келесілерге келісті: 1) жылына бір немесе екі рет болатын шағын, мақсатты емес бұзушылықтар Шартты бұзу деп есептелмейді; 2) алайда, мұндай бұзушылықтар алаңдау тудырады және Тараптардың бірінің өтініші бойынша консультациялар өткізіледі.
Both Parties will make every effort to comply fully with all the provisions of the TTB Treaty. However, there are technical uncertainties associated with predicting the precise yields of nuclear weapons tests. These uncertainties may result in slight, unintended breaches of the 150 kiloton threshold. Therefore, the two sides have discussed this problem and agreed that: (1) one or two slight, unintended breaches per year would not be considered a violation of the Treaty; (2) such breaches would be a cause for concern, however, and, at the request of either Party, would be the subject for consultations.