Кіріспе

Астрономиялық ұғым. Астрономияда бұрыштық диаметр бойынша арақашықтық – Жерден байқалатын дененің физикалық мөлшері ( ) және оның бұрыштық мөлшері ( ) арқылы анықталатын арақашықтық.

Бұрыштық өлшемнің қызылдық ығысуы

Бұрыштық өлшем қызыл ығысу қатынасы берілген физикалық мөлшердегі объектінің аспанда байқалатын бұрыштық мөлшері мен Жерден оның қызыл ығысуы арасындағы байланысты сипаттайды (бұл оның қашықтығына байланысты, , Жерден). Евклид геометриясында аспандағы мөлшер мен Жерден қашықтық арасындағы қатынас мына теңдеумен ғана беріледі:

мұндағы – аспандағы объектінің бұрыштық мөлшері, – объектінің мөлшері және – объектіге дейінгі қашықтық. Егер бұл шамамен:

Дегенмен, ΛCDM моделінде қатынас күрделірек. Бұл модельде қызыл ығысу 1,5-тен жоғары нысандар қызыл ығысудың артуымен аспанда үлкендей көрінеді. Бұл бұрыштық диаметр қашықтығымен байланысты, ол Эвклид ғарымын қабылдағанда және аралығында объектінің қашықтығы ретінде есептеледі. Матиг қатынасы бұрыштық диаметр қашықтығын береді, , ΩΛ = 0 болатын ғалам үшін қызыл ығысу z функциясы ретінде. – ғаламның кеңею жылдамдығының баяулауын өлшейтін баяулау параметрінің бүгінгі күнгі мәні; ең қарапайым модельдерде, ғалам мәңгілікке кеңейетін жағдайға сәйкес келеді, жабық модельдерде кеңею тоқталып, жиырылу басталады, ал – сындық жағдайға сәйкес келеді – қайта жиырылмай, шексіздікке дейін кеңейе алатын ғаламдар.

Бұрыштық диаметрінің айналма нүктесі

Бұрыштық диаметр арақашықтығы қызыл жылжу кезінде максималды мәніне жетеді (ΛCDM моделі бойынша бұл шамамен орын алады), сондықтан графиктің еңісі белгісін , немесе кезінде өзгертеді. Оның графикадағы көрінісіне сәйкес, бұл нүкте кейде айналу нүктесі деп аталады. Практикалық тұрғыда, егер қызыл жылжу артатын объектілерге (яғни, одан да алыс объектілерге) қарасақ, қызыл жылғыш үлкен объектілер көктегі кішкентай бұрышты тек дейін ғана құрайды, ал одан кейін қызыл жылғыш жоғары объектілер көктегі үлкен бұрыштарды құрай бастайды. Айналу нүктесі парадоксалды көрінеді, себебі ол біздің интуициямызға қайшы келеді – нәрсе неғұрлым алыс болса, соғұрлым кішкентай көрінуі керек. Айналу нүктесі ғаламның кеңеюінен және біздің алыс галактикаларды өткендегідей көруімізден туындайды. Ғалам кеңейіп жатқандықтан, қазір бір-бірінен алыс екі нысан бұрын бір-біріне жақын болған. Жарық жылдамдығы шекті болғандықтан, осы екі нысаннан бізге жеткен жарық олар бір-біріне жақын болған кезде және аспанда үлкен бұрыш құраған кезде шыққан болуы керек. Сондықтан айналу нүктесі ғаламның кеңею жылдамдығы туралы (немесе кеңею жылдамдығы мен жарық жылдамдығы арасындағы қатынас туралы, егер біз соңғысын тұрақты деп есептемесек) мәлімет бере алады.