Интеллект коэффициентінің тарихы мен маңызы

IQ сынағы: Интеллект деңгейін бағалау, тарихы, есептелу әдісі, қазіргі стандарттар (орташа 100, стандарттық ауытқу 15). Зердеңізді тексеріңіз!

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Intelligence quotient — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ақылдылықты бағалауға арналған тест нәтижесі

Ақыл-ой коэффициенті (IQ) – адам ақыл-ойының деңгейін анықтауға арналған, стандартталған тесттер немесе субтесттер жиынтығынан алынған жалпы нәтиже. "IQ" деген терминді психолог Уильям Стерн неміс тіліндегі Intelligenzquotient сөзінен шығарды, ол 1912 жылы жарық көрген кітабында Бреслау университетіндегі ақыл-ой тестілеріне арналған бағалау әдісін ұсынған болатын. Дәстүрлі түрде, IQ – адамның ақыл-ой жасын (интеллект тестісі арқылы анықталған) оның хронологиялық жасына (жылдар мен айлармен көрсетілген) бөлгенде шығатын нәтиже. Алынған бөлшек (квотиент) IQ нәтижесін алу үшін 100-ге көбейтілді. Қазіргі заманғы IQ тесттерінде шикі нәтиже орташасы 100 және стандарттық қатесі 15 болатын қалыпты үлестірілімге түрлендіріледі. IQ нәтижелерінің тамақтану, ата-ананың әлеуметтік-экономикалық жағдайы, ауру-сырқау және өлім-жітім, ата-ананың әлеуметтік статусы және перинаталдық орта сияқты факторлармен байланысты екені көрсетілген. IQ-ның тұқым қуалаушылығы шамамен бір ғасыр бойы зерттелгенімен, тұқым қуалаушылығының бағалауының маңыздылығы және тұқым қуалаушылық механизмдері туралы пікірталас әлі де жалғасуда. IQ нәтижелері білім беруге орналастыру, интеллектуалдық кемістікті бағалау және жұмысқа үміткерлерді бағалау үшін қолданылады. Ғылыми зерттеулерде олар жұмыс өнімділігінің көрсеткіштері ретінде зерттелді. Ол интеллект пен рефлекстер, бұлшықеттердің күші және бас өлшемі сияқты басқа байқалатын белгілер арасында байланыс болуы мүмкін деген гипотеза қойды. 1882 жылы ол әлемдегі алғашқы психологиялық тестілеу орталығын құрды және 1883 жылы "Адамның қабілеті және оның дамуы туралы зерттеулер" атты еңбегін жариялады, онда өзінің теорияларын баяндады. Әртүрлі физикалық көрсеткіштер бойынша деректер жинағаннан кейін, ол мұндай байланысты көрсетуге қол жеткізе алмады және ақырында бұл зерттеуден бас тартты. Француз психологы Альфред Бине, Виктор Анри және Теодор Саймонмен бірге 1905 жылы ауызекі қабілеттерге баса назар аударған Бине-Саймон тестін жариялады. Оның мақсаты мектеп оқушыларындағы "ақыл-ой кемістігін" анықтау болды. Бине-Саймон шкаласы бойынша нәтиже баланың ақыл-ой жасын көрсетеді. Мысалы, егер алты жастағы бала алты жастағы балаларға тән барлық тапсырмаларды орындай алса, бірақ одан асып кетпесе, оның ақыл-ой жасы оның хронологиялық жасына, яғни 6.0-қа тең болады (Fancher, 1985). Бине интеллекттің көп қырлы екенін ойлады, бірақ ол практикалық қабілеттерге бағынуы керек деп есептеді. Бине шкаланың шектеулері бар екенін айтты және интеллекттің өте әртүрлі екенін, сондықтан оны сандық емес, сапалық өлшемдерді қолдану арқылы зерттеу қажеттігін атап өтті (White, 2000). Америкалық психолог Генри Г. Годдард 1910 жылы оның аудармасын жариялады. Стэнфорд университетіндегі американдық психолог Льюис Терман Бине-Саймон шкаласын қайта қарады, нәтижесінде Стэнфорд-Бине ақыл-ой шкаласы (1916) пайда болды. Бұл тест ондаған жылдар бойы АҚШ-тағы ең танымал тест болып табылды.

An intelligence quotient (IQ) is a total score derived from a set of standardised tests or subtests designed to assess human intelligence. The abbreviation "IQ" was coined by the psychologist William Stern for the German term Intelligenzquotient, his term for a scoring method for intelligence tests at University of Breslau he advocated in a 1912 book. Historically, IQ was a score obtained by dividing a person's mental age score, obtained by administering an intelligence test, by the person's chronological age, both expressed in terms of years and months. The resulting fraction (quotient) was multiplied by 100 to obtain the IQ score. For modern IQ tests, the raw score is transformed to a normal distribution with mean 100 and standard deviation 15. IQ scores have been shown to be associated with such factors as nutrition, parental socioeconomic status, morbidity and mortality, parental social status, and perinatal environment. While the heritability of IQ has been investigated for nearly a century, there is still debate about the significance of heritability estimates and the mechanisms of inheritance. IQ scores are used for educational placement, assessment of intellectual disability, and evaluating job applicants. In research contexts, they have been studied as predictors of job performance He hypothesized that there should exist a correlation between intelligence and other observable traits such as reflexes, muscle grip, and head size. He set up the first mental testing center in the world in 1882 and he published "Inquiries into Human Faculty and Its Development" in 1883, in which he set out his theories. After gathering data on a variety of physical variables, he was unable to show any such correlation, and he eventually abandoned this research. French psychologist Alfred Binet, together with Victor Henri and Théodore Simon, had more success in 1905, when they published the Binet–Simon test, which focused on verbal abilities. It was intended to identify "mental retardation" in school children, The score on the Binet–Simon scale would reveal the child's mental age. For example, a six year old child who passed all the tasks usually passed by six year olds—but nothing beyond—would have a mental age that matched his chronological age, 6.0. (Fancher, 1985). Binet thought that intelligence was multifaceted, but came under the control of practical judgment. In Binet's view, there were limitations with the scale and he stressed what he saw as the remarkable diversity of intelligence and the subsequent need to study it using qualitative, as opposed to quantitative, measures (White, 2000). American psychologist Henry H. Goddard published a translation of it in 1910. American psychologist Lewis Terman at Stanford University revised the Binet–Simon scale, which resulted in the Stanford–Binet Intelligence Scales (1916). It became the most popular test in the United States for decades.

Жалпы фактор (g)

IQ тесттерінің көптеген түрлері әртүрлі мазмұндағы сұрақтарды қамтиды. Кейбір сұрақтар визуалды, ал көбі – ауызша. Тест сұрақтары абстрактілі ойлау есептеріне негізделгеннен бастап, арифметика, сөздік қоры немесе жалпы білімге бағытталғанға дейін әртүрлі болады. Британдық психолог Чарльз Спирман 1904 жылы тесттер арасындағы корреляцияны алғашқы рет ресми факторлық талдау арқылы зерттеді. Ол балалардың мектептегі бағалары көрінетіндей байланыссыз пәндердің арасында да оң корреляцияны көрсететінін байқады және бұл корреляциялардың барлық психикалық тесттердегі нәтижелерге әсер ететін жалпы психикалық қабілеттің ықпалынан туындайтынын түсіндірді. Ол барлық ақыл-ой қызметін бір жалпы қабілеттік фактор және көптеген тар, нақты міндеттерге қатысты қабілеттік факторлар тұрғысынан қарастыруға болатынын ұсынды. Спирман оны «жалпы фактор» деп атап, нақты міндеттерге арналған факторларды немесе қабілеттерді «s» деп белгіледі. IQ тестін құрайтын сұрақтар жинағында «g»-ді ең жақсы өлшейтін көрсеткіш – барлық сұрақтардың нәтижелерімен ең жоғары корреляцияға ие жиынтық көрсеткіш болып табылады. Әдетте, IQ тесттері жинағының «g жүктемелі» жиынтық көрсеткіші тест сұрақтарының мазмұны бойынша абстрактілі ойлаудың ортақ деңгейін көрсетеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыста АҚШ әскери іріктеу

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде армияға жауынгерлерді бағалау және тиісті тапсырмаларға бөлудің қажеттігі туды. Бұл Роберт Йеркестің бірнеше психикалық тесттерді әзірлеуіне әкелді, ол американдық психометрияның көрнекті өкілдерімен – Терман, Годдард сияқты ғалымдармен – бірлесіп жұмыс істеді. Тестілеу АҚШ-та кең пікірталас пен дау тудырды. Ағылшын тілін білмейтін немесе жалған мәлімдеме жасауға күдік келгендер үшін сөздік қолданбасыз, яғни "практикалық" тесттер жасалды. Кейіннен АҚШ-та психология саласында жұмыс орындарының саны артты және қаржыландыру көбейді. Топтық интеллект тесттері әзірленіп, мектептер мен өнеркәсіпте кеңінен қолданыла бастады. Бұл тесттердің нәтижелері, сол кездегі қалыптасқан расизм мен ұлтшылдықты бекіткенімен, күмәнді және даулы саналады, себебі олар белгілі бір күмәнді болжамдарға негізделген: интеллект мұраға берілетін, туа біткен және бір санмен өлшенетін нәрсе деп есептелді, тесттер жүйелі түрде жүргізілді, ал тест сұрақтары қоршаған ортаның әсерін ескермей, тек туа біткен қабілеттерді анықтауға бағытталды. Бұл құбылыс Прогрессивті дәуірде, 19 ғасырдың соңынан бастап АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа араласуына дейін АҚШ тарихы мен мәдениетінде маңызды рөл атқарды. Америкадағы евгеника қозғалысы британ ғалымы сэр Фрэнсис Гальтонның биологиялық детерминизм идеяларына қатысты. 1883 жылы Гальтон "эвгеника" сөзін алғаш рет адам гендерінің биологиялық жақсаруын және "жақсы текті" болу тұжырымын сипаттау үшін қолданды. Ол адамның қабілетіндегі айырмашылықтардың басты себебі генетика екеніне сенді және евгениканы таңдаулы селекция арқылы жүзеге асыруға болатынын, осылайша адамзаттың жалпы сапасын жақсартуға және адамдарға өз эволюцияларын бақылауға мүмкіндік беруге болатынын айтты. Генри Г. Годдард евгениканың жақтаушысы болды. 1908 жылы ол "Интеллектуалдық қабілеттің Бине және Саймон тесті" атты өз нұсқасын жариялады және белсенді түрде насихаттады. Ол бұл шкаланы мемлекеттік мектептерде (1913), иммиграцияда (1914 жылы Эллис аралында) және сотта (1914) қолдануды кеңейтті. Гальтоннан айырмашылығы, ол оң қасиеттерді селекциялық селекциялау арқылы евгениканы насихаттады, ал Годдард АҚШ евгеника қозғалысымен бірге "жағымсыз" қасиеттерді жоюға ұмтылды. Годдард тестте жақсы нәтиже көрсетпеген адамдарды "ақыл-есі кем" деп атады. Ол "ақыл-есі кемдігінің" мұраға берілетінін дәлелдеді және сондықтан мұндай адамдардың бала тууына жол бермеу керек екенін, оны институционалдық оқшаулау немесе стерилизациялау арқылы шектеуге болатынын айтты. Калифорниядағы стерилизация бағдарламасы өте тиімді болды, сондықтан нацистер "жарамсыз" балалардың тууын қалай болдырмау керектігі туралы кеңес алу үшін үкіметке жүгінді. АҚШ-тағы евгеника қозғалысы 1940 жылдары нацистік Германияның қорқынышты әрекеттеріне байланысты күшін жоғалтса да, евгениканы қолдаушылар (оның ішінде нацистік генетик Отмар Фрайхерр фон Вершуер) өз идеяларын АҚШ-та жұмыс істеп, насихаттауды жалғастырды. Гендерді IQ-мен (және оның көрсеткіштерімен) сынап, оны байланыстыру мүмкін болғандықтан, этикашылар мен эмбриондық генетикалық тестілеу компаниялары технологияны этикалық тұрғыдан қолданудың жолдарын түсінуге тырысады.

During World War I, the Army needed a way to evaluate and assign recruits to appropriate tasks. This led to the development of several mental tests by Robert Yerkes, who worked with major hereditarians of American psychometrics—including Terman, Goddard—to write the test. The testing generated controversy and much public debate in the United States. Nonverbal or "performance" tests were developed for those who could not speak English or were suspected of malingering. Subsequently, there was an increase in jobs and funding in psychology in the United States. Group intelligence tests were developed and became widely used in schools and industry. The results of these tests, which at the time reaffirmed contemporary racism and nationalism, are considered controversial and dubious, having rested on certain contested assumptions: that intelligence was heritable, innate, and could be relegated to a single number, the tests were enacted systematically, and test questions actually tested for innate intelligence rather than subsuming environmental factors. played a significant role in the history and culture of the United States during the Progressive Era, from the late 19th century until US involvement in World War II. The American eugenics movement was rooted in the biological determinist ideas of the British Scientist Sir Francis Galton. In 1883, Galton first used the word eugenics to describe the biological improvement of human genes and the concept of being "well born". He believed that differences in a person's ability were acquired primarily through genetics and that eugenics could be implemented through selective breeding in order for the human race to improve in its overall quality, therefore allowing for humans to direct their own evolution. Henry H. Goddard was a eugenicist. In 1908, he published his own version, The Binet and Simon Test of Intellectual Capacity, and cordially promoted the test. He quickly extended the use of the scale to the public schools (1913), to immigration (Ellis Island, 1914) and to a court of law (1914). Unlike Galton, who promoted eugenics through selective breeding for positive traits, Goddard went with the US eugenics movement to eliminate "undesirable" traits. Goddard used the term "feeble minded" to refer to people who did not perform well on the test. He argued that "feeble mindedness" was caused by heredity, and thus feeble minded people should be prevented from giving birth, either by institutional isolation or sterilization surgeries. California's sterilization program was so effective that the Nazis turned to the government for advice on how to prevent the birth of the "unfit". While the US eugenics movement lost much of its momentum in the 1940s in view of the horrors of Nazi Germany, advocates of eugenics (including Nazi geneticist Otmar Freiherr von Verschuer) continued to work and promote their ideas in the United States. As it becomes possible to test for and correlate genes with IQ (and its proxies), ethicists and embryonic genetic testing companies are attempting to understand the ways in which the technology can be ethically deployed.

Ақыл-ойдың өлшем құралы ретінде жарамдылық

Сенімділік пен жарамдылық – мүлдем екі бөлек түсінік. Сенімділік қайталанатын нәтижелерді көрсетеді, ал жарамдылық – тесттің оның мақсатына сай өлшейтінін көрсетеді. Гулдтың аргументі қызу пікірталас тудырды, ал кітабы Discover Magazine журналының «Барлық уақыттағы 25 ең ұлы ғылыми кітаптар» тізіміне енді. Осыған ұқсас, Кит Станович сияқты сыншылар IQ тестінің нәтижелерінің кейбір жетістіктерді болжау қабілетіне қарсы емес, бірақ интеллект тұжырымдамасын тек IQ нәтижелеріне негіздеудің ақыл-ой қабілеттерінің басқа да маңызды аспектілерін ескермеуге алып келетінін айтады. Роберт Стернберг, IQ-ны адамның танымдық қабілеттерін өлшеудің басты өлшемі ретінде сынға ұшыратқан тағы бір маңызды ғалым, интеллект ұғымын g көрсеткішіне дейін кемітудің адам қоғамында сәттілікке жету үшін қажетті әртүрлі дағдылар мен білім түрлерін толық қамтымайтынын мәлімдеді. Бұл қарсылықтарға қарамастан, клиникалық психологтар IQ нәтижелерін көптеген клиникалық мақсаттар үшін жеткілікті жарамды деп санайды. DIF-талдау, тесттегі нақты сұрақтарды, сондай-ақ қатысушылардың басқа ұқсас сұрақтарға жауап беру арқылы анықталатын жасырын қабілеттерін өлшеуге мүмкіндік береді. Ұқсас сұрақтардың арасында белгілі бір сұраққа әртүрлі топтардың әртүрлі жауап беруі DIF әсерін көрсетеді. Егер екі топтың да бірдей сұрақтарға әртүрлі жауап беру мүмкіндігі тең болса, онда бұл дифференциалдық элементтік функция ретінде қарастырылмайды. Мұндай бұрмалаушылық мәдениет, білім деңгейі және топтық ерекшеліктерге тәуелсіз факторлардың салдары болуы мүмкін. DIF тек әртүрлі топтардағы, бірақ бірдей жасырын қабілет деңгейіне ие емтихан тапсырушылардың нақты жауап беру мүмкіндігі әртүрлі болған жағдайда ғана қарастырылады. Мұндай сұрақтар әдетте екі топқа да тең әділдік орнату үшін алынып тасталады. DIF-ті талдаудың жалпы әдістеріне элементтік жауап теориясы (IRT) негізделген әдістер, Мантель-Хензель және логистикалық регрессия жатады. Бұл, іріктемеге алынған ақ нәсілді студенттермен салыстырғанда нашар оң корреляцияны көрсетеді. Соңғы зерттеулер Оңтүстік Африкада IQ тестілерін қолданудың мәдени тұрғысынан әділдігіне күмән келтірді. Стандартты интеллект тестілері, мысалы, Стэнфорд-Бине, аутизм спектріндегі балалар үшін көбінесе қолайсыз; дамыту немесе бейімделу дағдыларын өлшеудің баламасы аутизм спектріндегі балалардың интеллектын нашар өлшейді және көптеген аутизм спектріндегі балалардың интеллекты төмен деген бұрыс пікірге әкелуі мүмкін.

Reliability and validity are very different concepts. While reliability reflects reproducibility, validity refers to whether the test measures what it purports to measure. Gould's argument sparked a great deal of debate, and the book is listed as one of Discover Magazines "25 Greatest Science Books of All Time". Along these same lines, critics such as Keith Stanovich do not dispute the capacity of IQ test scores to predict some kinds of achievement, but argue that basing a concept of intelligence on IQ test scores alone neglects other important aspects of mental ability. Robert Sternberg, another significant critic of IQ as the main measure of human cognitive abilities, argued that reducing the concept of intelligence to the measure of g does not fully account for the different skills and knowledge types that produce success in human society. Despite these objections, clinical psychologists generally regard IQ scores as having sufficient statistical validity for many clinical purposes. DIF analysis measures such specific items on a test alongside measuring participants' latent abilities on other similar questions. A consistent different group response to a specific question among similar types of questions can indicate an effect of DIF. It does not count as differential item functioning if both groups have an equally valid chance of giving different responses to the same questions. Such bias can be a result of culture, educational level and other factors that are independent of group traits. DIF is only considered if test takers from different groups with the same underlying latent ability level have a different chance of giving specific responses. Such questions are usually removed in order to make the test equally fair for both groups. Common techniques for analyzing DIF are item response theory (IRT) based methods, Mantel Haenszel, and logistic regression. indicating a weaker positive correlation relative to sampled white students. Other recent studies have questioned the culture fairness of IQ tests when used in South Africa. Standard intelligence tests, such as the Stanford–Binet, are often inappropriate for autistic children; the alternative of using developmental or adaptive skills measures are relatively poor measures of intelligence in autistic children, and may have resulted in incorrect claims that a majority of autistic children are of low intelligence.

Флинн эффектісі

ХХ ғасырдың басынан бері әлемнің көп бөлігінде IQ тестілерінің бастапқы ұпайлары көтерілді. IQ тестінің жаңа нұсқасы нормаланғанда, стандартты бағалау жүйесі халықтың медианалық көрсеткішіне IQ 100 ұпайы сәйкес келеді. Қабылдаушылар тұрақты стандартты бағалау ережесі бойынша бағаланған жағдайда, IQ тестінің ұпайлары он жыл сайын шамамен үш IQ ұпайына өседі. Бұл құбылыс Джеймс Р. Флиннның "The Bell Curve" кітабында Флинн эффектісі деп аталды, ол осы құбылысты психологтар назарына ең көп жеткізген автор болды. Зерттеушілер Флинн эффектісінің IQ тестінің барлық түрлеріндегі орындалу нәтижелеріне бірдей күшпен әсер ететінін, бұл эффектінің кейбір дамыған елдерде аяқталуы мүмкін екенін, әсерде әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықтарды және оның қандай себептері болуы мүмкін екенін зерттеді. 2011 жылғы N. J. Mackintosh-тің "IQ and Human Intelligence" оқулығында Флинн эффектісі IQ төмендейді деген қорқыныштан құтылуға көмектеседі деп көрсетілген. Сондай-ақ, ол бұл көрсеткіш IQ ұпайларынан гөрі нақты интеллекттің өсуін көрсететінін сұрайды. 2011 жылғы психология оқулығында, Гарвард университетінің профессоры Дэниел Шактер басшылығымен, адамдардың мұраға қалған интеллекты төмендесе, ал қабылдаған интеллекты жоғарылайтыны айтылды. Зерттеулер Флинн эффектісінің кейбір батыс елдерінде ХХ ғасырдың соңынан бастап баяулағанын немесе кері қайтқанын көрсетіп тұр. Бұл құбылыс теріс Флинн эффектісі деп аталады. Норвегиялық әскери қызметшілердің тестілеу нәтижелерін зерттеу 1975 жылдан кейін туған ұрпақтардың IQ ұпайлары төмендегенін және бастапқы өсім мен кейінгі төмендеудің себебі генетикалық емес, қоршаған ортаға байланысты болып көрінетінін анықтады. Он жылдар бойы IQ тестілеу жөніндегі нұсқаулықтар мен оқулықтар ересек болғаннан кейін жасқа байланысты IQ төмендеуі туралы хабарлады. Алайда, кейінгі зерттеушілер бұл құбылыстың Флинн эффектісімен байланысты екенін және ол нағыз қартаю эффектісі емес, когорттық эффект екенін көрсетті. Бірінші Векслер интеллект шкаласы ересектердің әртүрлі жас топтарындағы IQ айырмашылықтарына назар аударғаннан бері IQ және қартаю туралы көптеген зерттеулер жүргізілді. Дұрыс деректер алу үшін, когорттық эффект (тест тапсырушылардың туған жылы) және жаттығу эффектісі (тест тапсырушылар IQ тестісінің бір түрін бірнеше рет тапсыруы) ескерілуі керек. Өмір салтының қандай да бір өзгерістері ақыл-ойды қартайған шақта да сақтап қалуға көмектеседі ме, әзірге белгісіз.

Since the early 20th century, raw scores on IQ tests have increased in most parts of the world. When a new version of an IQ test is normed, the standard scoring is set so performance at the population median results in a score of IQ 100. The phenomenon of rising raw score performance means if test takers are scored by a constant standard scoring rule, IQ test scores have been rising at an average rate of around three IQ points per decade. This phenomenon was named the Flynn effect in the book The Bell Curve after James R. Flynn, the author who did the most to bring this phenomenon to the attention of psychologists. Researchers have been exploring the issue of whether the Flynn effect is equally strong on performance of all kinds of IQ test items, whether the effect may have ended in some developed nations, whether there are social subgroup differences in the effect, and what possible causes of the effect might be. A 2011 textbook, IQ and Human Intelligence, by N. J. Mackintosh, noted the Flynn effect demolishes the fears that IQ would be decreased. He also asks whether it represents a real increase in intelligence beyond IQ scores. A 2011 psychology textbook, lead authored by Harvard Psychologist Professor Daniel Schacter, noted that humans' inherited intelligence could be going down while acquired intelligence goes up. Research has suggested that the Flynn effect has slowed or reversed course in some Western countries beginning in the late 20th century. The phenomenon has been termed the negative Flynn effect. A study of Norwegian military conscripts' test records found that IQ scores have been falling for generations born after the year 1975, and that the underlying cause of both initial increasing and subsequent falling trends appears to be environmental rather than genetic. For decades, practitioners' handbooks and textbooks on IQ testing have reported IQ declines with age after the beginning of adulthood. However, later researchers pointed out this phenomenon is related to the Flynn effect and is in part a cohort effect rather than a true aging effect. A variety of studies of IQ and aging have been conducted since the norming of the first Wechsler Intelligence Scale drew attention to IQ differences in different age groups of adults. Both cohort effects (the birth year of the test takers) and practice effects (test takers taking the same form of IQ test more than once) must be controlled to gain accurate data. It is unclear whether any lifestyle intervention can preserve fluid intelligence into older ages.

Генетика және қоршаған орта

Айналадағы орта мен генетикалық факторлар IQ деңгейін анықтауда маңызды рөл атқарады. Олардың салыстырмалы үлесі көптеген зерттеулер мен пікірталастардың нысаны болды.

Тұқым қуалаушылық

Американдық психологиялық қауымдастықтың есебінде көрсетілгендей, IQ-ның тұқым қуалайтындығының жалпы көрсеткіші балалар үшін 0,45-ке тең, ал кеш жасөспірімдер мен ересектерде шамамен 0,75-ке жетеді. Сәбилік шақтағы g-факторының тұқым қуалайтындығы көрсеткіштері 0,2-ге дейін төмендесе, орта мектеп шағында 0,4-ке дейін, ал ересектерде 0,9-ға дейін жоғарылайды. Бұл құбылыны түсіндірудің бір жолы – әртүрлі гендерге ие адамдардың осы гендердің әсерін күшейтуге бейімділігі, мысалы, әртүрлі ортаны таңдау арқылы.

Бір отбасы ортасы

Отбасы мүшелері ортақ ортаға ие (мысалы, үйдің сипаттамалары). Ортақ отбасылық орта балалық шақтағы IQ-ның өзгеруінің 0,25–0,35 бөлігін құрайды. Кейінгі жасөспірімдік шақта бұл көрсеткіш өте төмендейді (кейбір зерттеулерде нөлге жуық). Басқа да психологиялық қасиеттерге қатысты әсер де ұқсас. Аталған зерттеулер зорлық-зомбылыққа ұшыраған отбасылар сияқты ерекше жағдайлардағы ортаның әсерін қарастырмаған.

Ортақ емес отбасылық орта және отбасынан тыс орта

Ата-аналар балаларына әртүрлі қарайтын болса да, мұндай аралықтағы айырмашылық ортақ емес ортаның ықпалын шамалы ғана түсіндіреді. Бір ұсыныс бойынша, балалардың әртүрлі гендерінің салдарынан бірдей ортаға әртүрлі реакция білдіруі мүмкін. Көбінесе, құрдастардың және отбасынан тыс алынған тәжірибелердің әсері күштірек болуы ықтимал. Көптеген жеке гендер IQ-мен байланысты екені хабарланғанымен, ешқайсысының күшті әсері жоқ. Дири және әріптестері (2009) IQ-ға күшті әсер ететін бір геннің табылмағанын мәлімдеді. Ересектер мен балалардың қалыпты түрде өзгеретін интеллектуалдық айырмашылықтарымен гендердің байланысы туралы соңғы зерттеулер әлі де әрбір ген үшін әлсіз әсерлерді көрсетуде. 2017 жылы шамамен 78 000 адамға жасалған мета-талдау нәтижесінде интеллектке байланысты 52 ген анықталды. FNBP1L ересектер мен балалардың интеллектына ең көп байланысты жалғыз ген болып табылады.

Гендер мен қоршаған ортаның өзара әрекеттесуі

Дэвид Роу генетикалық әсерлердің әлеуметтік-экономикалық жағдаймен өзара байланысын байқады, яғни жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы отбасыларда мұрагерлік жоғары, ал төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы отбасыларда оның көрсеткіші айтарлықтай төмен. АҚШ-та бұл нәтиже нәрестелер, балалар, жасөспірімдер және ересектер арасында қайталанды. АҚШ-тан тыс жерлердегі зерттеулер мұрагерлік пен әлеуметтік-экономикалық жағдай арасында байланыс жоқтығын көрсетіп тұр. Кейбір жағдайларда, АҚШ-тан тыс елдерде бұл әсер керісінше болуы мүмкін. Диккенс пен Флинн (2001) жоғары интеллект деңгейіне жауапты гендердің ортаны қалыптастырудың өзара әрекеттесу циклін іске қосатынын айтты, генетикалық әсерлер осы арқылы дарынды балаларды одан әрі интеллектуалдық қабілеттерін дамытатын ортаны іздеуге итермелейді. Диккенстің моделінде ортаның әсері уақыт өте келе әлсірейді. Осы модель бойынша, Флинн эффектісі жеке тұлғалардың іздеуіне қарамастан, ортаның ынталандыру деңгейінің артуымен түсіндіріледі. Авторлар интеллект деңгейін арттыруға бағытталған бағдарламалардың балалардың танымдық қиындықтарды тудыратын жағдайларды іздеуге деген құлшынысын тұрақты түрде арттырса, интеллектуалдық қабілеттің ұзақ мерзімді өсуіне ықпал ететінін атап көрсетеді.

Қатысулар

Жалпы алғанда, төменде сипатталған білім беру араласулары IQ-ға қысқа мерзімді әсер етеді, бірақ ұзақ мерзімді бақылау көбінесе жасалмайды. Мысалы, АҚШ-та Head Start бағдарламасы сияқты өте ірі араласу бағдарламалары IQ көрсеткіштерінде тұрақты нәтижелер берген жоқ. Тіпті оқушылар стандартты тесттердегі нәтижелерін жақсартса да, есте сақтау, назар және жылдамдық сияқты когнитивтік қабілеттері әрқашан жақсармайды. Abecedarian жобасы сияқты күштірек, бірақ әлдеқайда кішкентай жобалар IQ-дан гөрі, көбінесе әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты тұрақты әсерлер туралы хабарлады. Жақындағы зерттеулер жұмыс жадын жаттықтыру IQ-ны арттыруы мүмкін екенін көрсетті. 2008 жылғы сәуірде Мичиган және Берн университеттерінің ғалымдары жариялаған жас ересектерге қатысты зерттеу, арнайы жасалған жұмыс жады жаттығуларынан сұйық интеллекттің берілу мүмкіндігін қолдайды. Ұсынылған берілудің сипатын, ауқымын және ұзақтығын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Басқа мәселелермен қатар, нәтижелер зерттеуде қолданылған матрицалық тесттен өзге сұйық интеллект тесттеріне де қатысты ма, және егер солай болса, жаттығудан кейін сұйық интеллект өлшемдері білім беру және кәсіби жетістіктермен байланысын сақтай ма, әлде басқа тапсырмалардағы өнімділікті болжау үшін сұйық интеллекттің құндылығы өзгере ме, әлі белгісіз. Сондай-ақ, жаттығудың әсері ұзақ мерзімге сақталады ма, жоқ па, бұл да әзірге белгісіз.

Музыка

Балалық шақтағы музыкалық білім орташа деңгейден жоғары IQ көрсеткіштерімен байланысты. Дегенмен, 10 500 егіздің қатысуымен жүргізілген зерттеу IQ-ға ешқандай әсер етпегенін көрсетті, бұл байланыстың генетикалық факторлардың салдарынан туындағанын ұғындырады. Мета-талдаудың қорытындысы бойынша, "Музыкалық білім балалар мен жасөспірімдердің танымдық немесе академиялық қабілеттерін сенімді түрде жақсартпайды, ал бұрынғы оң нәтижелер, көбінесе, шатастыратын факторларға байланысты болған". Көптеген адамдар классикалық музыка тыңдау IQ-ны арттырады деп санайды. Алайда, осыны қайталауға жасалған бірнеше әрекеттер (мысалы) бұл әсердің ең болмағанда қысқа мерзімді (10-15 минуттан аспайтын) екенін және IQ-ның өсуімен байланысты емес екенін көрсетті.

Мидың анатомиясы

Адамның интеллектуалдық қабілеттерімен бірнеше нейрофизиологиялық факторлар байланыстырылған, оның ішінде ми салмағының дене салмағына қатынасы, сондай-ақ мидың әртүрлі бөліктерінің мөлшері, пішіні және активтілік деңгейі. Интеллект коэффициентіне (IQ) әсер ететін нақты белгілерге маңдай бөлігінің мөлшері мен пішіні, маңдай бөлігіндегі қан ағыны мен химиялық активтіліктің деңгейі, мидағы жалпы сұр зат мөлшері, ми қабығының жалпы қалыңдығы және глюкоза метаболизмінің жылдамдығы жатады.

Денсаулық

Денсаулық IQ тестілерінің нәтижелеріндегі айырмашылықтарды және басқа да танымдық қабілеттерді түсіну үшін маңызды. Бірнеше факторлар елеулі танымдық бұзылуларға алып келуі мүмкін, әсіресе жүктілік және балалық шақта, ми дамып, қан-ми тосқауылының тиімділігі төмендеген кезде. Мұндай бұзылулар кейде қанағаттандырылмайтын болуы мүмкін, ал кейде кейінірек өсу арқылы толық немесе ішінара толықтырылуы мүмкін. 2010 жылдан бері Эппиг, Хассель және Маккензи сияқты зерттеушілер IQ көрсеткіштері мен жұқпалы аурулар арасындағы тығыз және тұрақты байланысты анықтады, әсіресе нәрестелер мен мектепке дейінгі жастағы балалар мен олардың аналары арасында. Олар жұқпалы аурулармен күресу баланың метаболизмін күйретеді және мидың толық дамуына кедергі келтіреді деп болжайды. Хассель бұл халықтың IQ-ын анықтаудағы ең маңызды фактор екенін айтты. Дегенмен, олар жақсы тамақтану және сапалы білім беру сияқты кейінгі факторлар ерте теріс әсерлерді белгілі бір деңгейде азайта алатынын да анықтады. Дамыған елдер танымдық функцияларға әсер ететін қоректік заттар мен зиянды заттарды бақылауға қатысты бірнеше денсаулық саясатын жүзеге асырды. Бұған белгілі бір тағамдық өнімдерді байытуды талап ететін заңдар және ластаушы заттардың (мысалы, қорғасын, сынап және органохлоридтер) қауіпсіз деңгейін белгілейтін заңдар кіреді. Тамақтанудың жақсаруы және жалпы қоғамдық саясат IQ-ның өсуіне ықпал етті. Когнитивтік эпидемиология – бұл интеллект сынақтарының нәтижелері мен денсаулық арасындағы байланысты зерттейтін ғылым саласы. Бұл саладағы зерттеушілер ерте жаста өлшенген интеллект кейінгі денсаулық және өлім-жітім арасындағы маңызды көрсеткіш екенін мәлімдейді.

Мектептегі нәтижелер

Америкалық Психологиялық Ассоциацияның "Intelligence: Knowns and Unknowns" атты есебінде, зерттелген кез келген жерде, интеллект сынағында жоғары ұпал жинаған балалар мектепте оқытылған материалдың көбірек бөлігін, төмен ұпал жинаған әріптестеріне қарағанда, жақсырақ меңгереді делінген. IQ ұпалдары мен бағалар арасындағы корреляция шамамен 0,50-ге тең. Бұл, түсіндірілген дисперсия 25% құрайды дегенді білдіреді. Жақсы баға алу IQ-дан өзге көптеген факторларға байланысты, мысалы, "тұрақтылық, мектепке деген қызығушылық және оқуға дайындық" (81-бет). IQ ұпалдарының оқу үлгерімімен байланысы қолданылған IQ өлшеміне байланысты екені анықталды. Бакалавриат студенттері үшін WAIS R арқылы өлшенген сөздік IQ, соңғы 60 сағаттың (кредиттер) орташа бағасымен (GPA) маңызды корреляцияны (0,53) көрсетеді. Ал, осы зерттеудегі орындалу IQ-ның сол GPA-мен корреляциясы тек 0,22-ге тең болды. Білім беру қабілеттерінің кейбір өлшемдері IQ тестілерімен жоғары корреляцияға ие, мысалы, g (жалпы интеллект факторы) мен SAT ұпалдары арасындағы 0,82 корреляция туралы хабарланды; тағы бір зерттеу g мен GCSE ұпалдары арасындағы 0,81 корреляцияны көрсетті, түсіндірілген дисперсия "математикада 58,6%-дан және ағылшын тілінде 48%-дан сурет және дизайн бойынша 18,1%-ға дейін" ауытқып отырды.

Жұмыстағы нәтижелер

Шмидт пен Хантердің айтуынша, "жұмыста бұрын тәжірибесі жоқ қызметкерлерді жұмысқа алу үшін болашақ өнімділіктің ең дұрыс болжауы – жалпы ақыл-ой қабілеті". Бүгінгі күнге дейін зерттелген барлық жұмыстар үшін IQ-ның жұмыс өнімділігін болжау мүмкіндігі нөлден жоғары, бірақ жұмыс түріне және түрлі зерттеулерге байланысты 0,2-ден 0,6-ға дейін өзгереді. Өлшем әдістерінің қателігі ескерілгенде, корреляция жоғарырақ болады. IQ ақыл-оймен күшті байланысты, ал моторлық функциямен байланысы шамалы, бірақ IQ тестілерінің нәтижелері барлық кәсіптердегі өнімділікті болжайды. Жаңа зерттеулер IQ-ның жұмыс өнімділігіне тигізетін әсері жоғары бағаланғанын көрсетіп отыр. Қазіргі есептер бойынша, жұмыс өнімділігі мен IQ арасындағы корреляция қателіктерді және шектеулерді ескергенде шамамен 0,23-ті құрайды. IQ мен жұмыс өнімділігі арасындағы себеп-салдар байланысын анықтау үшін Уоткинс және басқалар жүргізген бойлық зерттеулер IQ-ның болашақ академиялық жетістіктерге себептік әсер ететінін, ал академиялық жетістіктердің болашақ IQ көрсеткіштеріне елеулі әсер етпейтінін көрсетеді. Треена Айлин Род және Ли Энн Томпсон жалпы танымдық қабілеттің, бірақ нақты қабілет көрсеткіштерінің емес, академиялық жетістіктерді болжайтынын жазады, бірақ мәліметтерді өңдеу жылдамдығы мен кеңістіктік қабілет жалпы танымдық қабілеттің әсерінен тыс SAT математикасының нәтижелерін болжайды. Дегенмен, ірі көлемді бойлық зерттеулер IQ-ның жоғарылауы IQ-ның барлық деңгейлерінде өнімділіктің жоғарылауына әкелетінін көрсетеді: яғни қабілет пен жұмыс өнімділігі барлық IQ деңгейлерінде бірқалыпты байланысты.

Кірістер

Экономикалық тұрғыдан алғанда, IQ көрсеткіші азаятын маргиналдық құндылықты өлшейтіндей пікірлер айтылды және "оның жеткілікті деңгейін иелену маңызды, бірақ одан да артығы сізге көп пайда әкелмейді". IQ мен байлық арасындағы байланыс, IQ мен жұмыс өнімділігі арасындағы байланысқа қарағанда әлдеқайда әлсіз. Кейбір зерттеулер IQ-ның таза кіріске ешқандай қатысы жоқ екенін көрсетеді. 1995 жылғы Америка Психологиялық Ассоциациясының "Intelligence: Knowns and Unknowns" есебінде IQ көрсеткіштері әлеуметтік статустың төрттен бірін және табыстың алтыдан бірін құрайтыны көрсетілген. Әке-шешесінің әлеуметтік-экономикалық жағдайына (SES) статистикалық түзетулер енгізу осы болжамдық күштің төрттен бірін жояды. Психометриялық интеллект – әлеуметтік нәтижелерге әсер ететін көптеген факторлардың бірі ғана болып көрінеді. Чарльз Мюррей (1998) отбасылық жағдайдан тәуелсіз, IQ-ның табысқа тигізетін әсерін көрсетті. Мета-талдау жүргізген Strenze (2006) көптеген зерттеулерді қарастырып, IQ мен табыс арасындағы корреляцияны шамамен 0,23 деп бағалады. Кейбір зерттеулер IQ табыстың алтыдан бір бөлігін ғана түсіндіреді (қамтиды), себебі көптеген зерттеулер жас ересектерге негізделген, олардың көпшілігі әлі ең жоғары табысқа жетуге немесе білім алуға жете қоймаған. "g Factor" кітабының 568-бетінде Артур Дженсен IQ мен табыс арасындағы корреляция орташа есеппен 0,4 (дисперсияның 1/6 бөлігі немесе 16%) құрайтынын, бірақ бұл қатынас жас өскен сайын артатынын және адамдар мансаптық әлеуетіне толық жететін орта жаста ең жоғары деңгейге жететінін айтады. "Ақыл-ой мәселесі" кітабында Дэниел Селигман IQ мен табыс арасындағы корреляция 0,5 (дисперсияның 25%) құрайтынын келтіреді. 2002 жылғы зерттеу IQ емес факторлардың табысқа тигізетін әсерін талдап, адамның тұратын жері, мұрагерлік байлығы, нәсілі және білімі IQ-дан гөрі табысты анықтауда маңыздырақ екеніне қорытынды жасады.

Қылмыс

1995 жылы Америка Психологиялық Ассоциациясының "Интеллект: Белгілі және белгісіздер" атты есебінде IQ мен қылмыс арасындағы корреляция −0,2 көрсетілген. Бұл байланыс әдетте әлсіз деп есептеледі және тиісті ковариаттарды ескергеннен кейін жойылуға немесе айтарлықтай төмендеуге бейім, социологиялық корреляттарға қарағанда әлдеқайда нашар. Үлкен даттық сынамада IQ балдары мен жасөспірімдер жасаған құқық бұзушылықтар саны арасындағы корреляция −0,19 болды; әлеуметтік жағдай ескерілгенде, корреляция −0,17-ге дейін төмендеді. 0,20-ға тең корреляция жазылған дисперсияның жалпы дисперсияның 4%-ын құрайтынын білдіреді. Психометриялық қабілет пен әлеуметтік нәтижелер арасындағы себеп-салдар байланысы тікелей емес болуы мүмкін. Оқуда үлгермейтін балалар өздерін шеттетілген сезінеді. Осының салдарынан, олар басқа, жақсы оқитын балаларға қарағанда тәртіпсіз мінез-құлыққа бейім болуы мүмкін. Артур Дженсен өзінің 1998 жылғы "g Факторы" кітабында нәсіліне қарамастан, IQ-сы 70-тен 90-ға дейінгі адамдардың қылмыс деңгейі осы диапазоннан төмен немесе жоғары IQ-сы бар адамдарға қарағанда жоғары екенін, ең жоғары көрсеткіш 80-ден 90-ға дейінгі аралықта екенін атап көрсетті. 2009 жылғы "Қылмыспен байланысты анықтамалық" еңбектерінде шолулар көрсеткендей, қылмыскерлер мен жалпы халық арасында шамамен сегіз IQ ұпайы немесе 0,5 SD айырмашылық бар, әсіресе жүйелі түрде қылмыс жасайтындарда. Бұл "тек ақымақтар ғана ұсталады" деген пікірді білдірсе де, IQ мен өздігінен хабарланған қылмыстар арасында кері байланыс бар. Мінез-құлқы бұзылған балалардың IQ деңгейі құрдастарына қарағанда төмендеуі теорияны "нақтылай түседі". АҚШ округтеріндегі IQ мен қылмыс деңгейі арасындағы қатынасты зерттеуде орташа IQ жоғары болғанда мүліктік қылмыс, ұрлық, автокөлік ұрлығы, зорлық-зомбылық қылмысы, тонау және қасақанттық шабуыл деңгейі төмендегені анықталды. Бұл нәтижелер "жарыс, кедейлік және округтің басқа да әлеуметтік кемшіліктерін ескеретін шоғырланған кемшілік өлшемімен шатастырылмады". Дегенмен, бұл зерттеуде "Add Health" бағалауларын респонденттердің округтеріне экстраполяциялау шектеулі, сондай-ақ деректер жиынтығы штаттық немесе округтік деңгейде өкілдік етпегендіктен, оны жалпылау қиын болуы мүмкін. Сондай-ақ, IQ-ның әсері әлеуметтік-экономикалық жағдайға күшті тәуелді екені және оны оңай жою мүмкін емес екені көрсетілді, көптеген әдістемелік мәселелер орын алады. Шындығында, шағын байланыстың әл-ауқат, есірткіге тәуелділік және қарапайым себептік түсіндіруге кедерлес келетін басқа да факторлар арқылы ортадасталатынына дәлелдер бар. Жақында жасалған мета-талдау көрсеткендей, бұл байланыс тек кедейлік сияқты жоғары тәуекел топтарында байқалады, тікелей әсері болмайды және себептік түсіндіруге келмейді. Ұлттық деңгейдегі лонгитюдтік зерттеу көрсеткендей, бұл байланыс мектептегі үлгеріммен толығымен ортадасталады.

The American Psychological Association's 1995 report Intelligence: Knowns and Unknowns stated that the correlation between IQ and crime was −0.2. This association is generally regarded as small and prone to disappearance or a substantial reduction after controlling for the proper covariates, being much smaller than typical sociological correlates. It was −0.19 between IQ scores and the number of juvenile offenses in a large Danish sample; with social class controlled for, the correlation dropped to −0.17. A correlation of 0.20 means that the explained variance accounts for 4% of the total variance. The causal links between psychometric ability and social outcomes may be indirect. Children with poor scholastic performance may feel alienated. Consequently, they may be more likely to engage in delinquent behavior, compared to other children who do well. In his book The g Factor (1998), Arthur Jensen cited data which showed that, regardless of race, people with IQs between 70 and 90 have higher crime rates than people with IQs below or above this range, with the peak range being between 80 and 90. The 2009 Handbook of Crime Correlates stated that reviews have found that around eight IQ points, or 0.5 SD, separate criminals from the general population, especially for persistent serious offenders. It has been suggested that this simply reflects that "only dumb ones get caught" but there is similarly a negative relation between IQ and self reported offending. That children with conduct disorder have lower IQ than their peers "strongly argues" for the theory. A study of the relationship between US county level IQ and US county level crime rates found that higher average IQs were very weakly associated with lower levels of property crime, burglary, larceny rate, motor vehicle theft, violent crime, robbery, and aggravated assault. These results were "not confounded by a measure of concentrated disadvantage that captures the effects of race, poverty, and other social disadvantages of the county." However, this study is limited in that it extrapolated Add Health estimates to the respondent's counties, and as the dataset was not designed to be representative on the state or county level, it may not be generalizable. It has also been shown that the effect of IQ is heavily dependent on socioeconomic status and that it cannot be easily controlled away, with many methodological considerations being at play. Indeed, there is evidence that the small relationship is mediated by well being, substance abuse, and other confounding factors that prohibit simple causal interpretation. A recent meta analysis has shown that the relationship is only observed in higher risk populations such as those in poverty without direct effect, but without any causal interpretation. A nationally representative longitudinal study has shown that this relationship is entirely mediated by school performance.

Денсаулық және өлім-жітім

Шотландияда жүргізілген көптеген зерттеулер бала кезінде жоғары IQ көрсеткіштерінің өмір бойындағы өлім-шаруашылық деңгейінің төмендеуімен байланысты екенін көрсетті.

Жарыс

"Жыныс" ұғымы әлеуметтік құрылым болғанымен, нәсіл мен интеллект арасындағы мүмкін қарым-қатынас туралы пікірталастар, сондай-ақ нәсілдік топтар бойынша интеллекттегі генетикалық айырмашылықтар туралы талаптар, нәсілдің қазіргі заманғы түсінігі алғаш енгізілгеннен бері ғылыми және академиялық зерттеулерде кездеседі. Бұл мәселе бойынша көптеген зерттеулер жүргізілгеніне қарамастан, әртүрлі халық топтарының орташа IQ көрсеткіштерінің генетикалық айырмашылықтарға байланысты екенін көрсететін ғылыми дәлел табылмады. Көбейіп келе жатқан дәлелдер, нәсілдік IQ айырмашылығына генетикалық емес, ортаның әсері себеп екенін көрсетеді. 1996 жылы Америка Психологиялық Ассоциациясының қолдауымен өткізілген интеллект жөніндегі комиссиясы нәсілдер арасында IQ көрсеткіштерінің айтарлықтай екенін анықтады. Алайда, Уильям Диккенс пен Джеймс Флинннің (2006) жүйелі талдауы 1972 және 2002 жылдар аралығында афроамерикандықтар мен ақ американдықтар арасындағы айырмашылықтың күрт қысқарғанын көрсетті, бұл олардың сөзімен айтқанда, "афроамерикандықтар мен ақ американдықтар арасындағы IQ айырмашылығының тұрақтылығы – миф" екенін көрсетеді. Нәсілдік айырмашылықтардың себептерін анықтау мәселесі, мысалы Алан С. Кауфман мен Натан Броди тарапынан "табиғат пен тәрбие" классикалық мәселесі ретінде кеңінен талқыланды. Статистик Берни Девлин сияқты зерттеушілер, афроамерикандықтар мен ақ американдықтар арасындағы айырмашылықтың генетикалық себептерге байланысты екенін тұжырымдауға жеткілікті мәліметтер жоқ екенін айтты. Диккенс пен Флинн өздерінің нәтижелері генетикалық тектің мүмкіндігін жоққа шығарады деп мәлімдеді, сонымен қатар байқалған айырмашылықтарға "ортаның әсері жауапты" екенін қорытындылады. Соңғы кезде генетик және нейробиолог Кевин Митчелл популяциялық генетиканың негізгі принциптеріне сүйене отырып, "ірі, ежелгі популяциялар арасындағы интеллекттегі жүйелі генетикалық айырмашылықтардың" "негізінен және терең сенімсіздік тудыратынын" дәлелдеді. Стереотиптік қауіптің әсері нәсілдік топтар арасындағы IQ тестілеу нәтижелеріндегі айырмашылықтарды түсіндіру ретінде ұсынылды, сондай-ақ мәдени айырмашылықтар мен білім алу мүмкіндігіне қатысты мәселелер де қарастырылды.

While the concept of "race" is a social construct, discussions of a purported relationship between race and intelligence, as well as claims of genetic differences in intelligence along racial lines, have appeared in both popular science and academic research since the modern concept of race was first introduced. Despite the tremendous amount of research done on the topic, no scientific evidence has emerged that the average IQ scores of different population groups can be attributed to genetic differences between those groups. Growing evidence indicates that environmental factors, not genetic ones, explain the racial IQ gap. A 1996 task force investigation on intelligence sponsored by the American Psychological Association concluded that there were significant variations in IQ across races. However, a systematic analysis by William Dickens and James Flynn (2006) showed the gap between black and white Americans to have closed dramatically during the period between 1972 and 2002, suggesting that, in their words, the "constancy of the Black–White IQ gap is a myth". The problem of determining the causes underlying racial variation has been discussed at length as a classic question of "nature versus nurture", for instance by Alan S. Kaufman and Nathan Brody. Researchers such as statistician Bernie Devlin have argued that there are insufficient data to conclude that the black–white gap is due to genetic influences. Dickens and Flynn argued more positively that their results refute the possibility of a genetic origin, concluding that "the environment has been responsible" for observed differences. More recently, geneticist and neuroscientist Kevin Mitchell has argued, on the basis of basic principles of population genetics, that "systematic genetic differences in intelligence between large, ancient populations" are "inherently and deeply implausible". The effects of stereotype threat have been proposed as an explanation for differences in IQ test performance between racial groups, as have issues related to cultural difference and access to education.

Жыныстық қатынас

G немесе жалпы интеллект тұжырымының пайда болуымен бірге көптеген зерттеушілер жалпы интеллект бойынша жыныстар арасында маңызды айырмашылықтар жоқтығын анықтады, бірақ нақты интеллект түрлеріндегі қабілеттер әртүрлі болады. Бұл айырмашылықтар, атап көрсеткендей, "ерлер мен әйелдер жалпы интеллект деңгейі жағынан шамамен тең болса да" сақталады. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік-экономикалық факторларды ескергенде, кейбір когнитивтік тесттерде ерлердің басымдығы азаяды. Математикаға қатысты тесттерде ерлер мен әйелдер арасындағы айырмашылықтар күмәнді, ал математикадағы орташа жыныстық айырмашылықтарды зерттеген мета-талдау ұлдар мен қыздардың нәтижелері шамамен бірдей екенін көрсетті. Қазіргі таңдағы көптеген IQ тесттері, оның ішінде WAIS және WISC R сияқты кең таралған тесттер, әйелдер мен ерлер арасында жалпы есеп бойынша айырмашылықтарды болдырмау үшін жасалған.

Мемлекеттік саясат

АҚШ-та әскери қызмет, білім беру, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар, өлім жазасы және жұмысқа орналасу саласындағы кейбір мемлекеттік саясаттар мен заңдар жеке адамның IQ көрсеткішін өз шешімдеріне қосады. Алайда, 1971 жылы «Griggs v. Duke Power Co.» ісінде, нәсілдік азшылықтарға кері әсер ететін жұмысқа орналастыру тәжірибесін азайту мақсатында АҚШ Жоғарғы Соты жұмысқа орналастыруда IQ тестілерін қолдануға тыйым салды, егер олар жұмыс талдауы арқылы жұмыс өнімділігімен байланыстырылмаса. Халықаралық деңгейде, тамақтануды жақсарту және нейротоксиндерге тыйым салу сияқты кейбір мемлекеттік саясаттардың мақсаттарының бірі – интеллектті көтеру немесе оның төмендеуіне жол бермеу болып табылады. Интеллектуалдық қабілетінің шектеулігі диагнозы IQ тестілеу нәтижелеріне сүйенеді. Шекаралық интеллектуалдық деңгей – бұл орташа когнитивтік қабілеттен төмен (IQ 71–85) көрсеткіштің болуы, бірақ интеллектуалдық қабілетінің шектеулігі бар адамдарға қарағанда (70 немесе одан төмен) жоғарырақ саналады. Ұлыбританияда 1945 жылдан бері баланың он бір жасқа толғанда қандай мектепке бару керектігін анықтау үшін интеллект тестісі қосылған «он бір плюс» емтиханы қолданылып келеді. Бірақ, жалпы білім беретін мектептер кеңінен енгізілгеннен кейін оның қолданылуы азайды.

Жіктеу

IQ жіктелуі – IQ тесттерін жасайтын компаниялардың IQ нәтижелерін "көреген", "орташа" сияқты атаулармен әртүрлі топтарға бөлуге қолданатын тәжірибе. Тарихи тұрғыдан алғанда, IQ жіктелуінен бұрын адамдардың жалпы қабілеттерін мінез-құлықты бақылаудың басқа түрлері арқылы жіктеуге талпыныстар жасалған. Осы мінез-құлықты бақылаудың басқа түрлері IQ тесттеріне негізделген жіктелімдерді растау үшін де маңызды болып табылады.

Жоғары IQ қоғамдары

Әлеуметтік ұйымдар бар, олардың кейбіреулері халықаралық, және олар IQ тесті немесе оған балама тестте 98-ші перцентильден (орташа көрсеткіштен екі стандарттық ауытқу жоғары) жоғары немесе оған тең балл алған адамдарды ғана қабылдайды. Менса Интернешнл осы сияқты ұйымдардың ең танымал мысалы болар. Ең ірі 99,9-шы перцентильдік (орташа көрсеткіштен үш стандарттық ауытқу жоғары) қоғам – Үш есе тоғыздық қоғам.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Бұл тәжірибелік нұсқаулық Л. Г. Вайс, Дж. Г. Харрис, А. Прифитера, Т. Курвилль, Э. Рольфхус, Д. Х. Саклофске, Дж. А. Холднак, Д. Коулсон, С. Э. Райфорд, Д. М. Шварц, П. Энтвистл, В. Л. Швеан және Т. Окленд жазған тарауларды қамтиды.