Қоғамдас және Лаврссия арасындағы ежелгі мұхит – Рейк мұхиты

Кіріспе

Реик мұхиты – Гондвана мен Лауруссияны (Laurentia Baltica Avalonia) бөліп тұрған ежелгі мұхит. Палеозой дәуірінің маңызды мұхиттарының бірі, оның тігістері қазір Мексикадан Түркияға дейін созылып жатыр, ал оның жабылуы Пангея суперконтинентінің қалыптасуына және Вариска–Аллегения–Оуачита тау жасалу процестеріне (орогендеріне) әкелді.

Этимология

Ерте кембрий кезеңінде Гондвана мен Лорантияның арасында орналасқан мұхит грек мифологиясындағы Атлас әкесі Япеттің атымен аталып, осыдан Атлант мұхитының аты шыққан. Япет мұхиты Атлант мұхитының алдағысы болды. Гондвана мен Лавруссия (Лаврентия–Балтика–Авалония) арасында ерте ордовик кезеңінен ерте карбонға дейін болған мұхит Япеттің қарындасы Реяның атымен Рейк мұхиты деп аталды.

Геодинамикалық эволюция

Палеозой дәуірінің басында, шамамен 540 миллион жыл бұрын, Жердегі құрлық массасының көп бөлігі Оңтүстік полюс маңында Гондвана палеоконтиненті ретінде шоғырланған болатын. Лаурентия және Балтика сияқты бірнеше кішкентай континенттер бұл ерекшелік құрады. Гондвана, Лаурентия және Балтика арасындағы Палеозой мұхиты Япет мұхиты деп аталды. Гондвананың солтүстік жиегі Эдиакар кезеңінде Кадомиялық орогенезбен үстемдік етті. Бұл орогенез Гондвананың астындағы мұхиттық қабықтың субдукцияланған жерінде кордильера типіндегі жанартаулық доғаны қалыптастырды. Орта мұхиттық жота көлбеу бұрышпен субдукцияланғанда, Гондвананың солтүстік жиегі бойында созылу алаптары пайда болды. Кембрийдің соңынан Ордовик дәуірінің басына дейін бұл созылу алаптары Гондвананың солтүстік жиегінде жарылысқа айналды. Бұл жарылыс өз кезегінде Авалония және Каролина сияқты кішкентай континенттік фрагменттерді Гондвананың негізгі құрлық массасынан бөліп, Ревк мұхитының ерте ордовик кезеңінде қалыптасуына әкелді. Авалония және Каролина Гондванадан солтүстікке қарай жылжығанда, Ревк мұхиты кеңейіп, Силур дәуірінде ең үлкен еніне жетті. Осы процесте Авалония және Каролина Лаурентиямен соқтығысқанда Япет мұхиты жабылып, Аппалачи орогенезі пайда болды. Ревк мұхитының жабылуы ерте девон кезеңінде басталды және Гондвана мен Лаурентияның соқтығысып Пангеяны құрауымен Миссисип кезеңінде аяқталды. Бұл жабылу Палеозойдың ең ірі соқтығысу орогенезіне әкелді: Гондвананың Батыс Африка жиегі мен Оңтүстік Балтика және Шығыс Лаурентия арасындағы Вариска және Аллеган орогенездері, сондай-ақ Гондвананың Амазонка жиегі мен Оңтүстік Лаурентия арасындағы Оуачита орогенезі. Ревк мұхитының жабылуы, сонымен қатар кеш Палеозой мұз дәуірінің бірдей уақытта басталуы, карбон және ерте перм кезеңдеріндегі биодиверсификация оқиғасын, теңіз тіршілігінің эволюциялық сәулеленуін тудырған болуы мүмкін, бұл фузулинидтер мен брахиоподтардың түрлік байлығының артуымен сипатталады.

At the beginning of the Paleozoic Era, about 540 million years ago, most of the continental mass on Earth was clustered around the south pole as the paleocontinent Gondwana. The exception was formed by a number of smaller continents, such as Laurentia and Baltica. The Paleozoic ocean between Gondwana, Laurentia and Baltica is called the Iapetus Ocean. The northern edge of Gondwana had been dominated by the Cadomian orogeny during the Ediacaran period. This orogeny formed a cordillera type volcanic arc where oceanic crust subducted below Gondwana. When a mid oceanic ridge subducted at an oblique angle, extensional basins developed along the northern margin of Gondwana. During the late Cambrian to Early Ordovician these extensional basins had evolved a rift running along the northern edge of Gondwana. The rift in its turn evolved into a mid oceanic ridge that separated small continental fragments such as Avalonia and Carolina from the main Gondwanan land mass, leading to the formation of the Rheic Ocean in the Early Ordovician. As Avalonia Carolina drifted north from Gondwana, the Rheic Ocean grew and reached its maximum width in the Silurian. In this process, the Iapetus Ocean closed as Avalonia Carolina collided with Laurentia and the Appalachian orogeny formed. The closure of the Rheic began in the Early Devonian and was completed in the Mississippian when Gondwana and Laurentia collided to form Pangaea. This closure resulted in the largest collisional orogen of the Palaeozoic: the Variscan and Alleghanian orogens between Gondwana's West African margin and southern Baltica and eastern Laurentia and the Ouachita orogeny between the Amazonian margin of Gondwana and southern Laurentia. It is believed that the closure of the Rheic, alongside the simultaneous onset of the Late Palaeozoic Ice Age, may have sparked the Carboniferous Earliest Permian Biodiversification Event, an evolutionary radiation of marine life dominated by increase in species richness of fusulinids and brachiopods.