Кіріспе

Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы теңіз демаркациялық сызығы – 2015 жылғы фильм.

Солтүстік шекара сызығы немесе Солтүстік лимит сызығы (NLL) – 북방한계선 (Оңтүстік Кореяда) – Сары (Батыс) теңізде Корея Халық Демократиялық Республикасының (КХДР) солтүстігі мен Корея Республикасының (ОК) оңтүстігі арасындағы даулы теңіз демаркациялық сызығы. Бұл әскери бақылау сызығы Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы де-факто теңіз шекарасы болып табылады.

Шығу тегі

1953 жылғы Солтүстік Корея мен Біріккен Ұлттар Ұйымы қол қойған қарулы келісім Корея соғысын аяқтады және Йонпьён және Баенгньён аралдары сияқты бес аралдың Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Оңтүстік Кореяның бақылауында қалатынын белгіледі. Дегенмен, тараптар теңіз шекарасы туралы келісе алмады, себебі Біріккен Ұлттар Ұйымы оны аумақтық сулардың негізінде белгілеуді қаласа, Солтүстік Корея оны пайдалануды ұсынды. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Солтүстік Корея келісімге келмеген соң, көпшілік пікір бойынша, Біріккен Ұлттар Ұйымы қарулы келісімге қол қойылғаннан бір ай өткен соң, 1953 жылдың 30 тамызында операциялық қажеттіліктер үшін осы шекараны белгіледі. Алайда, мұны растайтын бастапқы құжаттар табылмады. Бұл шекараның бастапқы мақсаты Оңтүстік Кореяның солтүстікке басып кіруіне, қарулы келісімге қауіп тудыруына жол бермеу болды. Бірақ, кейіннен оның қызметі Солтүстік Корея кемелерінің оңтүстікке қарай жылжуына кедеріс келтіруге ауысты. 1974 жылы жасалған және 2000 жылы жарияланған Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) зерттеу есебінде NLL-дің пайда болуы мен маңыздылығы зерттелді. Есепте NLL-ді 1965 жылдың 14 қаңтарында Кореядағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы берген бұйрық бойынша құрылғаны айтылды. Осы қолбасшы 1961 жылы басқа атаумен бұрынғы шекараны белгілеген болатын. ЦРУ 1960 жылға дейінгі шекара туралы ешқандай құжат таппады, бұл NLL-дің қарулы келісімнен кейін бірден құрылғаны туралы сенімге күмән тудырды. Бұл бұйрықтың жалғыз мақсаты Біріккен Ұлттар Ұйымының кемелеріне ерекше рұқсатсыз солтүстікке қарай жүзуге тыйым салу еді. Алайда, есепте кем дегенде екі жерде NLL Солтүстік Кореяның ешқандай дау-дамайсыз иелігіндегі суларға өтетіні көрсетілген. Солтүстік Кореяның NLL-ді мойындағанына ешқандай дәлел жоқ. NLL аумақтық сулар шегінің қалыпты құрамында құрылғанмен, 1970 жылдарға қарай халықаралық деңгейде аумақтық сулардың шегі өзгерді және NLL-ді сақтау Солтүстік Кореяның кейбір аймақтардағы маңызды аумақтық суларға (нақты немесе болашақта) қол жеткізуіне кедеріс келтірді. Солтүстік Кореяға NLL-дің бар екені туралы қашан хабарланғаны белгісіз. Көптеген дереккөздер бұл туралы дереу хабарланғанын көрсетеді, бірақ 1973 жылы Мемлекеттік хатшының орынбасары Кеннет Раш Сеулдегі АҚШ елшілігіне жолданған "Бірлескен мемлекеттік қорғаныс хабарында" "Біздің мәліметтеріміз бойынша NLL Солтүстік Кореяға ресми түрде ұсынылған емес" деді. Алайда, Оңтүстік Корея 1970 жылдарға дейін Солтүстік Кореяның осы шекараны теңіз демаркациялық сызығы ретінде жасырын мойындағанын айтады.

Мәртебе

Солтүстік Корея бұл шекараны ресми түрде мойындамайды. Солтүстік Корея және Оңтүстік Корея әскери-теңіз күштері Солтүстік шекара сызығының (NLL) маңындағы аймақты үнемі патрульдейді. Солтүстік Корея бұл сызықты мойындамағандықтан, оның балық аулау кемелері сол сызыққа жақын немесе одан да асып жұмыс істейді, оларды Солтүстік Кореяның әскери кемелері сүйемелдейді. 2018 жылғы 27 сәуірде Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея Корея түбегінің тыныштығы, гүлденуі және бірігуі туралы Панмунжом декларациясын қабылдады, онда Солтүстік шекара сызығының маңындағы аймақтар кездейсоқ әскери қақтығыстарды болдырмау және балық аулаудың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында теңіз бейбіт аймағына айналдырылуы туралы келісімге келді.

Солтүстік Кореяның ұстанымы

1953 жылы БҰҰ мен Солтүстік Корея арасындағы қару тоқтату келісімінде демилитаризацияланған аймақтың теңіз арқылы кеңейтілуі туралы келісімге қол жеткізілмеді. 1955 жылы КХДР жағалаудан бастап аумақтық суларын жариялады. Осыған дейін, Солтүстік Корея 1973 жылға дейін NLL-дің мәртебесін ашық түрде даулаған жоқ немесе оны белсенді түрде бұзған жоқ. Біріншіден, әскери келісім комиссиясының 346-шы отырысында Солтүстік Кореяның келіссөзшілері сызықтың мәртебесін сұраққа тартып, оның бар екендігі туралы хабардар болмағанын мәлімдеді, бұл факті АҚШ-тың құпиясы ашылған дипломатиялық хаттарымен расталды. Сонымен қатар, Солтүстік Корея NLL бойымен Оңтүстік Кореяның талап еткен аралдардың айналасында әскери шекара аймағын құруға тырысты, бірақ бұл әрекеттері қабылданбады. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Солтүстік Корея Хеджуда – өзінің оңтүстіктегі терең сулы портында арнайы экономикалық аймақ пен халықаралық порт құруды жоспарлады, бұл сауда мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған болатын. Алайда, NLL күшінде болғандықтан, Хеджуға қатынау үшін кемелердің Солтүстік Корея жағалауымен, көбінесе жағалауға жақын қашықтықта жүзуі қажет болды. Бұл Хеджудың ірі халықаралық порт ретінде дамуына кедергі келтірді. 1999 жылдың қыркүйегінен бастап Солтүстік Корея «Батыс теңізіндегі әскери демаркациялық сызық» (сондай-ақ «Корейлер арасындағы әскери демаркациялық сызық» деп те аталады) деп аталатын, оңтүстікке қарай орналасқан сызықты талап етті. Бұл теңіз демаркациялық сызығы құрлық шекарасынан солтүстік және оңтүстік материктерден тең қашықтықта орналасқан, БҰҰ бақылауындағы солтүстік-батыс аралдарына арналған каналдармен жалғастырылған және халықаралық құқық нормаларына сәйкес екендігі мәлімделді. 2002 жылғы Корея Орталық Ақпарат агенттігінің хабарламасына сәйкес, NLL Корея қару тоқтату келісімін және БҰҰ Теңіз конвенциясында белгіленген 12 теңіздік шақырымдық аумақтық суларды бұзады. Хабарламада Солтүстік шекара сызығы қарулы қақтығыстардың түпкі себебі екендігі, ал АҚШ пен Оңтүстік Корея осы сызықты сақтап, әскери жанжалды қоздыруға тырысады деп айтылады. Алдыңғы хабарламада 1973 жылдың желтоқсаны мен 1989 жылдың шілдесінде өткен әскери келісім комиссиясының отырыстарында Солтүстік Корея Батыс теңізінде нақты әскери демаркациялық сызық белгіленбесе, болашақта қақтығыстар орын алуы мүмкін екенін, және АҚШ-ты осы мәселені келіссөздер арқылы шешуге шақырғаны жазылған. 2009 жылдың 21 желтоқсанында Солтүстік Корея Оңтүстік Кореямен даулы суларда NLL-ден оңтүстікке қарай «бейбіт уақыттағы оқ ату аймағын» құрды. Сонымен қатар, Солтүстік Корея көптеген жылдар бойы NLL аймағында балық аулау құқығын Қытайдың балық аулау компанияларына сатқан, бұл Оңтүстік Корея тарапынан заңсыз балық аулау деп қарастырылады.