Кіріспе
Англиялық саясаткер және жазушы Томас Уэтели (1726 – 26 мамыр 1772), ағылшын саясаткері және жазушысы, Парламент мүшесі (1761–1768) болды. Ол сауда кеңесінің комиссары, лорд Гренвиллдің қазынашылық хатшысы және лорд Норттың мемлекеттік хатшысы (1771–1772) қызметтерін атқарды. Парламент депутаты ретінде ол 1765 жылғы мөртаңбалық актінің негімелігі туралы хат жариялады, бұл оған Америка революциясына әкелген оқиғаларда орын берді. Ол, ең алдымен, "Заманауи бағдарламаға қатысты ескерулер" (London, 1770) еңбегімен танымал. Бұл ағылшын пейзаж бақша стиліне арналған ең маңызды және табысты замандас кітабы, ол келесі жылы неміс және француз тілдеріне аударылды.
Thomas Whately (1726 – 26 May 1772), an English politician and writer, was a Member of Parliament (1761–1768) who served as Commissioner on the Board of Trade, as Secretary to the Treasury under Lord Grenville, and as Under secretary of State under Lord North (1771–1772). As an MP he published a letter on the reasonableness of the Stamp Act, 1765, which earned him a place in the events that led to the American Revolution. He is probably best remembered for his Observations on Modern Gardening, illustrated by descriptions (London, 1770), the most important and successful contemporary book on the English Landscape Garden style, translated into German and French by the following year.
Өмір
Ол Суррейдің Эпсом қаласынан шыққан Томас Уэтелидің үлкен ұлы болды және 1745 жылы Кембридждегі Клэр колледжінде білім алды. 1742 жылы заң оқу үшін Орта ғибадатханаға кірді және 1751 жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол Суррейдің Нонсуч Паркіндегі дін қызметкері Джозеф Уэтелидің ағасы болды, сонымен қатар Ричард Уэтелидің әкесі еді. Ол көп жылдар бойы Джордж Гренвиллдің сенімді адамы болды, оған саяси ақпараттарды жеткізді. Ол сондай-ақ Лорд Темплмен, Лорд Джордж Саквиллмен және Джеймс Харриспен хат алмасты. Уэтели 1761 жылдан 1768 жылға дейін Уилтширдегі Ладгершалл округінен парламентке сайланды, ал 1768 жылдан өмірінің соңына дейін Норфолк округіндегі Касл Райзингтің өкілі болды. 1764 жылдың 5 сәуірінен 1765 жылдың шілдесінде қызметтен босатылғанға дейін Джордж Гренвилл үкіметінде қазынашылық хатшысы қызметін атқарды, содан кейін оппозицияға өтті.
Whately sat in parliament from 1761 to 1768 for the borough of Ludgershall in Wiltshire, and from 1768 until his death he represented the borough of Castle Rising in Norfolk. From 5 April 1764 until its dismissal in July 1765 he held the post of secretary to the treasury in George Grenville's administration, before going into opposition.
Қазіргі заманғы бағбандыққа қатысты пікірлер
Бағбандар арасында Уэсли көбінесе Нонсуч паркіндегі сарайда тұрған кезінде жазылған «Заманауи бағбандық туралы байқаулар» (Лондон, 1770) атты еңбегінің авторы ретінде еске алынады. Джордж Мейсонның «Бағбандық дизайны туралы эссесі» жарық көрген шақта, Уэслидің «Байқаулары» Гораций Уолполдың «Заманауи бағбандық туралы қысқа эссесі» (1782) және Хамфри Рептонның жазбаларынан бұрын, натуралистік талғаммен ағылшын ландшафтық бағбандығының теориясы мен тәжірибесі туралы ең толық еңбек болды. Сальватор Розаның немесе Клод Лорреннің идеалданған пейзаждарының үлгісіндегі көркем ландшафт стилі 1720 жылдары Чарльз Бриджменнің бастамасымен, Уильям Кенттің жетілдіруімен және ақырында Ланселот «Кабилитет» Браунның басымдығымен қалыптасты, бірақ олардың ешқайсысы өз ойларын жарияламады. 1783 жылы АҚШ-тың болашақ үшінші президенті Томас Джефферсонның Монтичеллодағы кітапханасында Уэслидің кітабы болды. Еуропада Франция елшісі қызметін атқарган жылдары ол Англияға да сапар шекті. Өзінің бақша дизайны үшін тәжірибелік білім алуға құлшынып, 1786 жылдың сәуір айында Джефферсон өзінің жақын досы және болашақ АҚШ-тың екінші президенті Джон Адамспен бірге ағылшын бақтарын аралауға шықты. Уэслидің трактаты оны әр қадамда жетеледі, ал Джефферсонның дер кезінде жасаған мәлімдемесі Уэслидің сипаттамаларының дәлдігі мен сенімділігін куәландырады: «Уэслидің бағбандық туралы кітабында сипатталған Англиядағы бірнеше бақтарға жасаған саяхатым туралы жазбалар. Оның стильдік сипаттамалары кемелді әсемдік пен классикалық дұрыстықтың үлгісі болғанымен, олардың дәлдігі де ерекше. Мен әрқашан кітабын қолымда ұстап бақтарды аралап, ол сипаттаған нақты жерлерді мұқият тексердім, оларды оңай таныдым және оның керемет қиялы шындықтан адаспағанын таң қалдырды». Уэслидің еңбегі бірнеше рет қайта басылды. Неміс және француз тілдеріне аудармалары 1771 жылға дейін жарық көрді.
Memorandums made on a tour to some of the gardens in England described by Whateley in his book on gardening. While his descriptions in point of style are models of perfect elegance and classical correctness, they are as remarkeable for their exactness. I always walked over the gardens with his book in my hand, examined with attention the particular spots he described, found them so justly characterised by him as to be easily recognised, and saw with wonder, that his fine imagination had never been able to seduce him from the truth. Whately's work went through several editions. Translations in German and French appeared as early as 1771.
Шекспирдің кейіпкерлері туралы түсініктемелер
Уэйтлидің Шекспирдің кейіпкерлеріне арналған ескертпелері оның қайтыс болуымен аяқталмай қалды және 1785 жылы оның інісі, пастор Джозеф Уэйтли, оны қайтыс болғаннан кейін жариялады. Уэйтлидің Шекспирдің бірнеше маңызды кейіпкерлерін талдауында психология мен мотивация принциптері, сондай-ақ Уэйтлидің өзінің ерте романтикалық көзқарастары қолданылған.
Хатчинсон хаттары
Уэтели қайтыс болғаннан кейін, Массачусетс губернаторы Томас Хатчинсон, губернатор-лейтенант Эндрю Оливер және басқа британдық отаршылдық агенттер оған жіберген хаттар Бенджамин Франклинге құпия түрде берілді. Бұл хаттар кейін Бостонда жарияланып, үлкен дау-жанжал туғызды және оның ағасы Уильям Уэтелиді дуэльге шақыруға себеп болды. "Бұл хаттар ресми болмаса да, толығымен мемлекеттік істерге қатысты және мемлекеттік шараларға әсер ету мақсатында жазылған. Олар колониялардағы жағдай туралы бұрмаланған мәліметтермен толтырылған, шындықтан алыс және ниеттерімен коварлы болған. Наразылық пен қозғалыстар халық арасындағы жікшілдік рухқа байланысты деп айтылды, оны бірнеше ашкөз көшбасшылар қоздырған. Сондай-ақ, бұл рухты бағындыруға және Парламент актілеріне бағынуға әскери күштерді пайдалану және қабылданған мәжбүрлеу шараларын жалғастыру арқылы қол жеткізілетіні айтылды".
Басқа да маңызды фактілер
Хатчинсонның ықпалымен, сол кездегі әрекеттегі губернатор ретінде, Массачусетс штатының Уэтели қаласы 1771 жылы Хатфилдтен бөлінген кезде оның құрметіне аталды.