Кіріспе

Исландия аймағы Рейкьянес түбегінің көп бөлігі Оңтүстік түбегі () – әкімшілік бірлік және Рейкьянесскаги (айтылуы ) немесе Рейкьянес түбегінің бөлігі, Исландияның оңтүстік-батысындағы аймақ. Ол Рейкьянес, Рейкьянесскагидің оңтүстік-батыс ұшының атымен аталған. Аймақтың халқы 27 829 (2020) адамды құрайды және бұл аралдың ең тығыз қоныстанған аймақтарының бірі. Әкімшілік орталығы – Кефлавик, ол 1995 жылы жақын орналасқан Ньярдвик және Хафнир қалаларымен бірігіп, 7000 тұрғыны бар Рейкьянесбер қаласын құрады; бұл Үлкен Рейкьявик аймағынан тыс ең ірі елді мекен. 2018 жылы аймақта 17 805 адам тұрды. Аймақта Исландияға кіретін басты қақпа – Кефлавик халықаралық әуежайы орналасқан. Гриндавик, Ньярдвик және Сандгерди сияқты балық аулау қалалары түбекте орналасқан. Түбек белсенді вулканизммен және кең лава алаптарымен сипатталады, бұл өсімдік жамылғышының өсуіне шектеу қояды. Түбектің оңтүстік жартысында, Клейфарватн көлі мен Крисувик геотермалды аймағының маңында көптеген ыстық су бұлақтары бар. Свартсенгиде геотермалдық электр станциясы бар. Электр станциясының жанында, станциядан төмен ағатын ыстық және минералды суды пайдаланатын, сәнді демалыс орталығы мен бассейн құрылған; ол «Көк лагуна» (Bláa Lónið) деп белгілі. Гриндавик маңындағы Álfagjá жарақаты аңғары (18 метр ені және 6 метр тереңдігі) арқылы өтетін Құрлықтар арасындағы көпір, туристерге Еуразия және Солтүстік Америка тектоникалық плиталарының шекарасы ретінде таныстырылады. Ол 2002 жылы салынды және бұрын Кристофер Колумбтан шамамен 500 жыл бұрын Еуропадан Америкаға саяхат жасаған исланд зерттеушісі Лейф Эриксонның құрметіне Лейф Бақытты көпір деп аталды. 800 жылға жуық үзілістен кейін 2020 жылдан бастап Рейкьянес түбегінің бұл бөлігінде вулканизм күшейді. 2021 жылдың 19 наурызында Фаградалсфьолл жанартауының атқылауы басталғаннан кейін National Geographic сарапшылары бұл «ондаған жылдарға созылатын вулканизмнің басталуы болуы мүмкін» деп болжады. Атқылау шағын болды, сондықтан бұл жанартау «халық қоныстанған жерлерге» қауіп төндірмейді деп болжауға болады. 2023 жылдың қарашасында Гриндвик маңында сейсмикалық белсенділіктің жаңа толқыны болды, бұл қаланың эвакуациясына және жақын арада болатын жанартау атқылауының қаупіне байланысты төтенше жағдай жариялауға әкелді, нәтижесінде 2023-2024 жылдарғы Сунднукур атқылаулары болды.

Рейкьянес жанартау белдеуі

Оңтүстік жартыарал Рейкьянес жанартау белдеуінің оңтүстік-батыс бөлігін қамтиды, мұнда Орта Атлант жотасының жалғасы және оның су астындағы Рейкьянес жотасы, Эльдей көшпелі жанартау жүйесімен бірге теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Рейкьянес жанартау белдеуінде 3-тен 6-ға дейін жанартау жүйесі бар (авторға байланысты, Рейкьянес, Сварценги, Фаградалсфьолл, Крысувик, Бреннистинсфьолл және Хенгилл жанартау жүйелерінің құрлықтағы жіктелуі бойынша 6 жүйе картаны қараңыз). Бұл Рейкьянес түбегіндегі тізбектелген эшелондық жарық жүйелері. Жартыаралдағы әрбір жанартау жүйесі негізінен солтүстік-шығыс – оңтүстік-батыс бағытындағы (жанартаулық және тектоникалық) жарықтар мен жарылымдардан тұрады және лава алаптары мен мұздықтан кейінгі базальтты кратерлер қатарлары сияқты басқа да ерекшеліктерге ие болуы мүмкін. Тек Хенгилл жанартау жүйесінде, ең шығысқа орналасқан жүйеде, қосымша орталық жанартау бар, бірақ ол Оңтүстік жартыаралдан тыс жерде жатыр. Рейкьянес түбегінде Голоцен дәуірінде болған жарылғыш жарылыстардың тефралық шөгінділері сақталған.