Кіріспе
Сүйекке бекітілген есту аппараты (BAHA) – сүйек арқылы дыбыс беруге негізделген есту аппаратының бір түрі. Ол ең алдымен өткізгіштік есту қабілетінің төмендеуі, бір жақты есту қабілетінің жоғалтуы, бір жақты соңғы деңгейдегі есту қабілетінің жоғалтуы және «құлаққа» немесе «құлақтың артына» тағылатын есту аппараттарын кие алмайтын аралас есту қабілетінің төмендеуінен зардап шегетін адамдарға арналған. Олар дәстүрлі есту аппараттарынан қымбатқа түседі, ал орнатылуы инвазивті хирургиялық араласуды қажет етеді, бұл асқынуларға әкелуі мүмкін. Дыбыс сапасы да нашарлайды, себебі бас сүйегінің үстіндегі жұмсақ тіндерде дыбыс энергиясының көп бөлігі жоғалады, әсіресе шулы ортада сөйлеуді түсіну үшін маңызды жоғары жиіліктерде.
Медициналық қолдану
Сүйекке бекітілген есту аппараттары сыртқы есту арнасы мен ортаңғы құлақты айналып өтіп, сүйек арқылы тікелей өткізгіш арқылы дыбысты ішкі құлаққа жеткізу үшін хирургиялық жолмен енгізілген тіреуді пайдаланады. Титан протезі хирургиялық жолмен бас сүйегіне кішігірім тірекпен теріден тыс орналастырылады. Дыбыс процессоры осы тірекке орнатылады және дыбыс тербелісін титан имплантасына жібереді. Имплант бас сүйегі мен ішкі құлақты тербетеді, бұл ішкі құлақтың жүйке талшықтарын ынталандырады, естіуге мүмкіндік береді. Операция көбінесе жергілікті анестезиямен және стационарсыз ем ретінде жүргізіледі. Пациенттер үшін маңызды ақпарат – егер олар қандай да бір себеппен BAHA шешіміне қанағаттанбаса, имплантты алып тастау оңай. Ешбір басқа құлақ хирургиялық процедурасы осылай қайтымды болмайды. Сыртқы немесе ортаңғы құлақты айналып өту арқылы BAHA шулы жағдайларда есту қабілетін арттырады және дыбыстарды анықтауға көмектеседі. Сөйлеуді жақсырақ түсінумен қатар, бұл әдіс дәстүрлі есту аппараттарымен салыстырғанда, аз бұрмаланумен және кері байланыссыз табиғи дыбыс береді. Құлақ арнасы ыңғайлы болу үшін ашық қалдырылады, сонымен қатар созылмалы құлақ инфекциялары немесе аллергия тудыратын проблемаларды азайтуға көмектеседі. Бір жақты сенсорлы-жүйкелік саңыраулықпен ауыратын пациенттерде BAHA дыбысты бас сүйегі арқылы саңырау жағынан есту қабілеті бар жаққа жібереді. Бұл дыбыс беру 360° дыбыс сезімін қамтамасыз етеді. BAHA сөйлеудің қалыпты дамуына көмектесуі мүмкін.
Құлақ ауруы
Бұл жиі кездесетін жағдай көбінесе құлақ арнасынан үздіксіз немесе ара-тұра сұйықтық ағуымен байланысты. Мұндай пациенттерде есту қабілеті төмендеуі мүмкін және оларға есту аппараты қажет болуы мүмкін. Құлақ арнасының кіреберісіне қалып салынатын дәстүрлі ауа өткізгіш есту аппараты сұйықтық ағуына байланысты тиімсіз болуы мүмкін, тіпті оны күшейте де алуы мүмкін. Егер есту қабілетінің төмендеуі айқын болса, ауа өткізгіш есту аппараты құлақ пердесі мен ортаңғы құлақ сүйектерінің дисфункциясын жеңуде қиындық тудыруы мүмкін. Ортаңғы құлақты айналып өтетін сүйек өткізгіш есту құрылғысы осы пациенттер үшін тиімді ем болуы мүмкін. Сүйек арқылы дыбыстың жақсы таралуы, аз әлсіреуі және бұрмалануы мүмкін.
Бір жақты естімеушілік
Бір жақты есту қабілетінің нашарлауы бар адам, тіпті екінші құлағы қалыпты болған жағдайда да, әсіресе шулы ортада немесе бірнеше адам бір уақытта сөйлеген кезде естуде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Бір жақты саңыраулықтың бір қиындығы – есту қабілеті сақталған құлақтың есту қабілетінің нашарлауы. Дәстүрлі құлақ хирургиясы хирургиялық араласудың нәтижесінде есту қабілетінің жоғалту қаупін көтереді. Құлақ хирургтары жалғыз есту құлағына операция жасауға көбінесе тартыншақтық танытады. BAHA хирургиясы осы қауіптен сақтайды және тиімді ем болуы мүмкін. Операция жасау алдында басқа бекітілетін BAHA жүйесімен ұзақ сынақтан өту, емделушінің күтілімдерін шындыққа жақындатады. Сынақ кезінде үміткерлердің 50 пайызы операция жасауға келісім білдірді.
Сыртқы құлақ арнасының проблемалары
Сыртқы құлақ жолының қабыну немесе экземаға байланысты тітіркенуі, дәстүрлі ауа арқылы дыбыс жеткізгіш аппараттармен емдеуге жарамсыз жағдай болуы мүмкін. Тікелей сүйек арқылы дыбыс жеткізуге көшкені жөн.
Жарақаттың бұзылуы
Денде ақаулары бар пациенттерде реконструктивті хирургия жасау әрқашан мүмкін емес. Трейчер-Коллинз синдромы бар науқастарда сүйек ақаулары және беттік жүйкенің қалыптан ауытқуы бар маңызды ақаулар болуы мүмкін. Осы құрылымдар, сондай-ақ ішкі құлақ операция кезінде қауіпке ұшырауы мүмкін. Даун синдромы бар науқастарда құлақ арнасы тарыңқы болуы және ортаңғы құлақтың бұзылуына алып келуі мүмкін, бұл есту қабілетінің нашарлауына себеп болады. Осы балаларда байқалатын танымдық дамудың кейбір бөлігі нашар естуіне байланысты болуы мүмкін. Операцияны жүргізу үшін бас сүйегінің қалыңдығы кемінде 2,5 мм болуы керек. Кейбір синдромдары бар балалардың дене бітімі әлсіз, сүйектері жұқа немесе анатомиясы ерекше болуы мүмкін. Ал кейбір балалардың бас сүйегі ертерек жаста қалыңдауы мүмкін, сондықтан операция жасауға болатын нақты жасты анықтау қиын. АҚШ-та Тағам және дәрі-дәрмек басқармасы бес және одан үлкен жастағы балаларға BAHA имплантациясын ғана мақұлдайды. Сәбилер мен кішкентай балалар үшін операцияға дейін дыбыс процессорын басқа байлап немесе жұмсақ лентаға бекітіп тағуға болады, ол сәбидің бас сүйегіне жабысады.
Хирургиялық процедура
Құлақтың артындағы сүйек U пішіндес немесе тік сызықша арқылы, немесе арнайы жасалған BAHA дерматомының көмегімен ашылады. Сүйектің қалыңдығына байланысты 3 немесе 4 мм тереңдікте тесік бұрғыланады. Тесік кеңейтіліп, имплант тіреуішпен бірге, сүйекке хирургиялық зақымды азайту үшін жан-жақты салқындатумен енгізіледі. Бір кезеңді процедурада, тіреуіш пен бұранда бірдей уақытта орналастырылады. Балаларға немесе тіреуіштің имплантацияға дейін зақымдануы мүмкін пациенттерге екі кезеңді процедура жасалуы мүмкін, онда алдымен тіреуіш орналастырылады, ал шамамен 6 айдан кейін, имплантациядан кейін бұранда бекітіледі. Балаларда, негізгі имплант зақымданған жағдайда, қосымша имплант ретінде «ұйықтайтын» имплант орнатылуы мүмкін. Кейбір хирургтар тері астындағы жұмсақ тіндерді азайтуды жүзеге асырады. Бұл, имплант пен тері арасындағы қозғалысты азайту және ену орнындағы қабынуды болдырмау үшін жасалады. Мұндай жұмсақ тіндерді азайту шартты және кейбір хирургтар оны мүлдем жасамайды немесе минималды түрде орындайды. Себебі, кез келген хирургиялық араласу жараланған тіндердің пайда болуына әкеледі, ол инфекцияның ошағы болуы мүмкін. Хирургиялық процедураның даму кезеңінде байқалған инфекциялар, имплант пен бұранда арасындағы тығыз жабылудың болмауынан туындауы мүмкін, бұл бактериялардың кеңістікке енуіне мүмкіндік береді. Жаңа гелийге өткізбейтін тығыз жабылу тиімді болуы мүмкін және биожұқақтардың қалыптасуын болдырмайды. Бұл хирургқа қажет болған жағдайда ұзын бұрандаларды пайдалануға да мүмкіндік береді. 3-6 аптадан кейін немесе одан да ертерек, аудиолог пациенттің есту қабілетіне сәйкес есту аппаратын орнатып, реттейді. Орнату компьютердегі арнайы бағдарлама арқылы жасалады. Алғашқы хирургиялық процедураны Теллстрем және авторлар тобы 2001 жылы егжей-тегжейлі сипаттады.
Қолдану
Теріге тесік салған жерді күтіп-баптау және тазалау қажет, себебі тіреуіштің айналасында қабыну қаупі бар. Күнделікті тазалау талап етіледі.
Кішкентай балалар
Есту қалыпты сөйлеу дамуы үшін маңызды. Балалардың бас сүйегі ересектерге қарағанда көбінесе өте жұқа және жұмсақ болады. Сондықтан операция көбінесе төрт-бес жасқа дейін кейінге жылдырылады. Осы уақыт аралығында екі жақты атрезиясы бар балаға БАХА құрылғысын қосуға арналған таспа басына орнатылуы мүмкін. Мұны бір айлық шаладан бастап жасауға болады. Осындай жастағы нәрестелер бұған жақсы төтеп бере алады. Сүйек арқылы дыбыс өткізетін басқа да есту аппараттары бар, мысалы, имплантаттар және хирургиялық араласпайтын құрылғылар.
Шығындар
АҚШ-та Баха құрылғысының құны шамамен 4000 доллар тұрады. Нидерландыда бұл құрылғының құны 3000 евро шамасында (2008 жылы). Хирург пен аудиологтан алынатын титан имплантатының, операцияның және кейінгі күтімнің құнын да ескеру қажет.