Кіріспе
Холестеатома – ортаңғы құлақта және/немесе мастоидтық процесте кератиндейтін қабатты эпителийден тұратын, бұзылып, кеңейіп өсетін ұлпа. Холестеатома атауынан көрінетіндей, қатерлі емес, бірақ эрозиялық және кеңею қасиеттеріне байланысты маңызды проблемалар тудыруы мүмкін. Бұл ортаңғы құлақтың сүйекшелерінің (оссикулалардың) бұзылуына, сондай-ақ бас сүйегінің негізі арқылы миға өсуіне алып келуі мүмкін. Олар көбінесе іріңдейді және құлақтың созылмалы түрде ірің бөлуіне себеп болуы мүмкін. Емдеу көбінесе хирургиялық жолмен алып тастаудан тұрады. Бұл аурудың бастапқы кезеңдерінде жүйке зақымдануына, тепе-теңдіктің бұзылуына, бас айналуына және қарық болуына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, ол өндіретін ферменттер арқылы құлақтың жоғарғы бөлігін мидан оқшаулайтын жұқа сүйек құрылымын зақымдап, оны ыдыратуы мүмкін, соның салдарынан мидың қабығы жұқпаға ұшырап, ауыр асқынуларға (сирек жағдайда ми абсцесі мен сепсистен өлімге дейін) әкелуі мүмкін. Жұқпалы және туа пайда болған екі түрі де мидан бетке созылатын, ішкі және ортаңғы құлақ арқылы өтіп, мастоид сүйегінің алдыңғы бөлігінен шығып, құлақтың алдыңғы жағына көтеріліп, беттің жоғарғы және төменгі бөліктеріне дейін жететін беттік жүйкеге әсер етуі мүмкін.
Сатып алынған холестеатома
Көбінесе кератин ортаңғы құлақ кеңістігіне дейін созылатын барабаншалық мембрананың қуысына жиналады. Барабаншалық мембрананың осы қалыптан тыс бүктелуі немесе "қайта тартылуы" төмендегідей жолдардың бірі арқылы пайда болады:
Джаклер теориясы: Миграциялық қарама-қарсы беттердің өзара әрекеттесуінен туындаған тартым күшімен шырышты қабық байланысы холестеатоманың қалыптасуына алып келеді. Виттмак теориясы: Барабаншалық мембрананың жоғары бөлігінен (attic) немесе парс тенсаның бір бөлігінен қайта тартылу қалталары түрінде құлаңғышы қабығының инвагинациясы холестеатоманың пайда болуына себеп болады. Руеди теориясы: Терінің көбелек қабатының базальды жасушалары инфекцияның ықпалымен көбейіп, кератиндейтін қабатты эпителийді құрайды. Хаберман теориясы: Сыртқы құлақ жолының (meatus) немесе барабанның сыртқы бетінің эпителийі бұрыннан бар перфорация арқылы ортаңғы құлаққа өсіп, холестеатоманы құрайды. Холестеатома ортаңғы құлақ шырышты қабығының метаплазиясы немесе жарақат салдарынан имплантация нәтижесінде де пайда болуы мүмкін.
Jackler's theory: Mucosal coupling with traction generated by interaction of migrating opposing surfaces leading to formation of cholesteatoma. Wittmaack's theory: Invagination of tympanic membrane from the attic or part of pars tensa in the form of retraction pockets lead to the formation of cholesteatoma. Ruedi's theory: The basal cells of germinal layer of skin proliferate under the influence of infection and lay down keratinising squamous epithelium. Habermann's theory: The epithelium from the meatus or outer drum surface grows into the middle ear through a pre existing perforation and form cholesteatoma. Cholesteatoma may also arise as a result of metaplasia of the middle ear mucosa or implantation following trauma.
Диагностика
Холестеатоманы дәрігер құлақты қарап тексеру арқылы анықтайды. КТ-да пациенттің клиникалық көрінісінің басқа, көбінесе ауыррақ себептерін жоққа шығаруға болады. Дәрігер қажет деп тапса, КТ-ның орнына иондаушы емес сәулеленуді пайдаланатын суреттеу әдістері (МРТ) қолданылуы мүмкін.
Емдеу
Холестеатома – бұл созылмалы ауру. Егер жалпы наркозды көтере алатын науқасқа холестеатома диагнозы қойылса, стандартты емдеу – хирургиялық жолмен осы өскінді алып тастау болып табылады. Холестеатома операциясының қиындығы – холестеатоманы толық және қайталанбас түрде жою, сонымен бірге уақытша сүйекте орналасқан құрылымдардың қалыпты функцияларын сақтау немесе қалпына келтіру болып табылады. Холестеатома операциясының жалпы мақсаты екі бөліктен тұрады: негізгі патологияға қарсы күрес және уақытша сүйектің қалыпты функцияларын сақтау. Бұл мақсаттар өзара қарама-қайшы келеді, сондықтан холестеатома операциясын жүргізу өте қиын. Кейде хирургиялық мақсаттардың арасында қайшылық туындайды. Холестеатома сияқты прогрессивті ауруды толықтай жою – хирургтың басты міндеті. Есту қабілетін сақтау осы басты мақсатқа қарағанда екінші орында тұрады. Егер ауру оңай алынса және қалдық аурудың қаупі болмаса, онда естіңдік сүйектерді сақтау мүмкін. Егер ауруды жою қиын болса және қалдық аурудың қаупі жоғары болса, онда холестеатоманы толық жою үшін зардап шеккен естіңдік сүйектерді алып тастау қажет және орынды деп есептеледі. Басқаша айтқанда, холестеатоманы емдеу мақсаттары иерархиялық түрде құрылған. Басты мақсат – холестеатоманы толық жою. Есту қабілетін сақтау сияқты қалған мақсаттар, холестеатоманы толық жою қажеттілігіне бағынады. Осы мақсаттардың иерархиясы холестеатоманы емдеудің әртүрлі стратегияларын әзірлеуге алып келді.
Инфекциялар
Соңғы зерттеулер ортаңғы құлақтың кератинизацияланатын қабықшалы эпителиі адам папиллома вирусының инфекциясына ұшырауы мүмкін екенін көрсетеді. Шындығында, холестеатома тіндерінде онкогенді HPV16-ға жататын ДНК табылды, бұл кератинизацияланатын қабықшалы эпителийдің HPV инфекциясы үшін сезімтал тіндердің бірі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Холестеатома барлық жастағы адамдарда кездеседі – нәрестелерден бастап қарттарға дейін. Ең көп кездесетін жас екінші он жылдық.