Кіріспе

Нақты дыбыс немесе сыртқы күштің қате түйсігі
Есту иллюзиялары – нақты дыбыс немесе сыртқы күштің қате түйсігі. Бұл қате түйсіктер көз иллюзиясына ұқсас: тыңдаушы стимулда жоқ дыбыстарды немесе олардың жасалу жолы ескерілгенде мүмкін емес дыбыстарды естиді. Адамдар күрделі стимулдарды өңдеуге туа біткен қабілетіне қарамастан, иллюзияларға бейім. Ақпаратты бағалау кезінде адамдардың жасаған дұрыс емес бағаларына көбінесе нақтылауға бейімділік жауапты деп саналады, себебі адамдар әдетте өздерінің көзқарастарына сәйкес келетін ақпаратты түсіндіреді және есінде сақтайды. Осы қате түсініктердің ішінде, иллюзиялар деп аталатындардың қатарында есту иллюзиялары бар. Ми бір мезгілде бірнеше сезімдерді қолданып ақпаратты өңдейді, кеңістіктік ақпарат естуге қарағанда көруде көбірек егжей-тегжейлі және дәл өңделеді. Есту иллюзиялары адамның құлағы мен миының, тірі қалу құралдары ретінде, идеалды дыбыс қабылдағыштарынан ерекшеленетін аймақтарын көрсетеді; бұл адамның жоқ нәрсені естіп, оған реакция жасай алатынын көрсетеді. Есту қабілеті бұрмаланғанда, миы айналадағы ортаны қате түсініп, әлемді бұрмалайды.

Себептер

Көптеген есту иллюзиялары, әсіресе музыка мен сөйлеуде, өте ықтимал дыбыс үлгілерін естуден туындайды, тіпті олар дұрыс естілмесе де. Бұл біз естіген көптеген дыбыстар туралы біліміміз бен тәжірибеміздің әсерінен болады. Әр түрлі кеңістіктен келетін дыбыстардың эхосын естуді болдырмау үшін, адамның есту жүйесі дыбыстарды бір көзден шыққандай байланыстырады. Дегенмен, бұл адамдардың есту иллюзияларына алдануына кедергі келтірмейді. Сөздерде кездесетін дыбыстар "ішкі дыбыстар" деп аталады, және осы дыбыстар кейбір есту иллюзияларының себебі болып табылады. Адамның сөзді қабылдауына сөйлеушінің аузының қозғалысын көру әсер етеді, тіпті естілетін дыбыс өзгермесе де. Мысалы, егер біреу "алыс" және "бар" дейтін екі адамға қараса, олар еститін сөз кімге қарап тұрғанына байланысты болады. Егер осы дыбыстар циклмен ойнатылса, тыңдаушы бір дыбыстың ішінде әртүрлі сөздерді ести алады. Миы зақымданған адамдар есту иллюзияларына көбірек бейім болады және олар үшін бұл жиірек кездеседі.

Музыка саласында

Композиторлар тыңдаушының естіген дауыстың жалпы әсерін өзгерту үшін музыканың кеңістіктік элементтерін ұзақ жылдар бойы пайдаланып келеді. Дыбыс жасаудың ең көп таралған әдістерінің бірі – комбинациялық дыбыстарды қолдану. Комбинациялық дыбыстар – бұл дыбыс толқындары ретінде физикалық жағынан бар емес, бірақ олар адамның өзінің нейромеханикалық процестері арқылы туындайтын иллюзиялар. Пурвинстің сөзіне сүйенсек, есту иллюзияларын келесі композиторлар тиімді қолданған: Бетховен («Леонора» увертюрасы), Берг («Воззек»), Кренек («Spiritus Intelligentiae, Sanctus»), Лигети («Этюдтер»), скрипка концерті, флейта, гобой және оркестрге арналған екі концерті), Хонеггер («Пацифик 231») және Стахнке («Partota 12»).