Кіріспе

Австралиялық террорист Питер Джозеф "Джек" ван Тонгерен (, /v//æ//n/'/t//ɒ//ŋ//ə//r//ə//n/; 14 желтоқсан 1947 жылы туған) – Батыс Австралиядағы неонацистік топ Австралиялық Ұлтшылдар Қозғалысының (АҰҚ) бұрынғы жетекшісі, ақ нәсілшіл және ашық оңшыл топ, сондай-ақ Австралиялық Ұлтшыл Жұмысшылар Одағы (АҰЖ) деп аталатын ізбасар ұйым. Ол 1989 жылдан 2002 жылға дейін 13 жыл, бір ай және алты күн түрмеде отырды, себебі ұрлық және өрт қоюға қатысты, Батыс Австралиядағы азиялықтарға тиесілі кәсіпорындарды тонап, өртке салған. 1980-жылдардың соңында Ван Тонгереннің әкесінің жартылай явандық тегі бар екені анықталды. Бірақ, Ван Тонгерен 2002 жылы босатылғаннан кейін Азияға қарсы қызметін жалғастырды, бұл 2006 жылы оны тағы да айыптауға себеп болды.

Өмірбаян

Питер Джозеф ван Тонгерен 1947 жылы 14 желтоқсанда Нидерландта, голланд-явандық әкесі Руди мен австралиялық анасы Стелланың отбасында дүниеге келді. Кейін отбасы Австралияға көшті. Ол 1971 жылы Вьетнамдағы әскери қақтығыстарға қатысты. Әскери қызметтен кейін 1979-1983 жылдары Австралия бойынша саяхаттап, Оңтүстік Австралияның Құқықтар лигасы, Англосаксон Келт қоғамының Тасманиялық бөлімшесі (ASKS), Сиднейдегі National Action (NA) тобы және Лос-Анджелестегі неонацистік Америка жұмысшы партиясы сияқты түрлі оңшыл ұйымдармен байланыс жасады.

Австралиялық ұлтшылдар қозғалысы

Ван Тонгереннің NA-мен байланысы 1984 жылғы сайлауда тәуелсіз тізім бойынша сенатқа үміткер болуына әкелді, бірақ ол жеңіліске ұшырады, бар болғаны 861 дауыс (0.11%) жинады. Ол NA-ны бақылауға алуға тырысты, бірақ сәтсіз болған соң, Ван Тонгерен ұйымнан бөлініп, 1985 жылдың сәуірінде өзінің ұйымын – Австралиялық Ұлттық Қозғалысын (ANM) құрды. ANM Перт қаласында құрылды, бірақ көп ұзамай Австралияның басқа штаттарында да мүшелер жинады. Ван Тонгерен өзін ұйымның «жоғарғы басшысы» деп таныстырды, Джон ван Блиттерсуик екінші, Рассел Вилли үшінші және қазынашы қызметін атқарды; Кристофер Бартл, Уэйн ван Блиттерсуик, Джудит Лайонс және Марк Фергюсон да көрнекті мүшелер еді. 1988 жылға қарай ANM халықаралық неонацистік идеологияға бет бұрып, антисемитизм мен Холокостты жоққа шығаруды жария етті. Ақша жетіспеуіне байланысты ANM ұрлыққа көшті, бірнеше қойманы тонап, шамамен 800 000 долларлық тауар ұрлады. Олар сондай-ақ солшыл, расизмге қарсы күрескен белсендінің үйіне шабуыл жасап, оны ұрып-соқты. Полицияға түскен хабарлама оларды ANM ұрлаған заттары сақталған жерге жеткізіп, Ван Тонгереннің серіктестері Рассел Вилли мен Джон ван Блиттерсуикті қамауға алып шықты. Вилли құпия хабар берушіге айналып, топ басшылығының жазбаларын жинады, нәтижесінде 1989 жылдың тамызында олар қамауға алынды. Ұйымның екі мүшесі Дэвид Локтың полиция қызметкері болуіне күдіктеніп, оны Госнеллс ауданындағы саябаққа шақырып, темір құбырлармен ұрып, тамағын кесіп өлтірді. 1990 жылдың маусымында екі адамның өлтірілуіне байланысты Ван Тонгерен мен тағы бес ANM мүшесінің ісі сотқа берілді, бірақ сол кездегі медиалық жағдайға байланысты сот процесі тоқтатылды. 1990 жылдың тамызында өткен екінші сотта ANM-нің алты мүшесі кінәлі деп танылды, ал Ван Тонгерен 53 бап бойынша 18 жылға сотталды. Ван Тонгерен сот процесі басталғаннан бірнеше күн өткен соң жариялаған аштық ереуіне байланысты қашықтықтан сотталды. Дэвид Локты өлтірген екі адам өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Вилли кейіннен 1993 жылы ANM туралы «Nazi Supergrass» атты деректі фильмнің түсіріліміне қатысты. Ван Тонгереннің сөзіне сүйенсек, Вилли тек өзінің қылмыстық мүдделерін ілгерілету үшін ANM-ге қосылған және ақ ұлтшылдыққа қызығушылық танытпаған.

Түрмеден босату

Ван Тонгерен 2002 жылдың қыркүйегінде Карнет түрме фермасынан босатылғаннан кейін өкініш білдірмеді. Оның алғашқы ресми мәлімдемесінде Батыс Австралияның премьер-министрі Джефф Галлоп пен Бас прокурор Джим МакГинтиді Азиялық азшылықтың ықпалына бой ұсынуда айыптады. Сондай-ақ ол өзін террорист деп танымады. Біраз уақыттан кейін ол ANM ұйымының ізбасары – Австралиялық ұлтшыл жұмысшылар одағын құрды және сайлауға қатысуға ниеттенгенін мәлімдеді. Батыс Австралия заңдарына сәйкес штаттық парламентке сайлауға қатысуға тыйым салынған Ван Тонгерен федералды парламенттегі мандатқа үміткер болуға құқылы болды. Бұл оқиға Бас прокурордың Федералдық үкіметке сотталған қылмыскерлердің сайлауға қатысу шарттарын қатаңдатуға шақыруына себеп болды.

Расистік шабуылдардың қайталануы

2004 жылдың ақпан айында Перттегі үш қытай мейрамханасына таңертеңгі сағаттарда өрт шабуылдары жасалды. Басқа синагогтар мен азиялықтарға тиесілі дүкендерге плакаттар жабыстырылып, оларға свастикалар салынды. Ван Тонгерен жауапкершіліктен бас тартып, бұл шабуылдардың "азиялық топтар мен африкалық қылмыскерлерге" қарсы наразылық білдірген ашулы австралиялықтардың ісі болуы керек деп мәлімдеді. Кейін Ван Тонгерен өзінің "ANM оқиғасы" атты кітабына назар аудару үшін шабуылдарды ұйымдастырғаны хабарланды. Батыс Австралия полициясы шабуылға жауап ретінде "Атлант операциясын" бастады, нәтижесінде шабуылға қатысқан бес адам тұтқындалды. Полиция сондай-ақ Джим МакГинти мен оның отбасына, екі полицейге және этникалық қауымдастықтың басшысына зиян келтіру жоспары анықталды және Ван Тонгереннің үйіне тінтіру жүргізілді. Бұл қауіптерге байланысты Джим МакГинти Аделаидадағы кездесулерін тоқтатып, Пертке оралды. 2004 жылдың тамызында Ван Тонгеренді ұстауға бір апталық іздестіру операциясы полицияға ол RSL клубында екені туралы ақпарат түскеннен кейін аяқталды. Ван Тонгерен өзінің кінәсіз екенін және полиция оны атып тастаудан қорқып жасырынып жүргенін мәлімдеді. Осы тұтқындаулардан кейін Перт қаласының орталық аймағындағы нәсілшілдік граффитилер тоқтатылды. 2006 жылдың ақпан айында сотқа дейін босатылған Ван Тонгерен полицияға бармады және бұрынғы ANM мүшесі Мэтью Биллингпен бірге қашып кеткені болжалды. 2006 жылдың 23 наурызында ABC Телевизия студиясының қызметкерлері Ван Тонгереннен келген деген хат алды. Онда оған тағылған айыптардың Батыс Австралия үкіметі жасаған құлақтандырғандық екені және Ван Тонгерен жасырынып жүрген жерінен оралуы үшін Бас прокурор Джим МакГинти оларды қайтарып алуы керек екені жазылған. Бір айдан кейін Ван Тонгерен мен оның бірге айыпталушысы Мэтью Биллинг Перттің оңтүстік-шығысындағы Боддингтон ауданында табылған және тұтқындалды. Екеуі де 2004 жылғы өрт сөндіру жоспары бойынша тағы да сот алдында жауап берді. 2 қарашадағы сот отырысы кезінде Ван Тонгерен құлап, ауруханаға жеткізілді, кейіннен оқиға орнынан мүгедектер коляскасында шықты. Ван Тонгерен Батыс Австралиядан кету шартымен түрмеден босатылды. Қазіргі уақытта ол шығыс штаттарында тұрады. 2007 жылы ANM/ANWU таратылғаны хабарланды. 2023 жылдың 30 қыркүйегінде Перт тұрғыны, этникалық қытай Криспиан Чан, 1980 жылдары ANM оның отбасылық мейрамханасын бомбалағанын, Австралия радио хабар тарату корпорациясына Ван Тонгеренді іздеуге тырысқанын және оның Оңтүстік Австралияда тұрғанын білгенін, бірақ Ван Тонгереннің серігі оны қорқытқанын жариялады. Өзінің мақаласында Чан Ван Тонгеренді екеуінің ортақ азиялық тегі және Ван Тонгереннің өзі жас кезінде азиялық нәсілшілдік пен зорлық-зомбылыққа ұшырағаны туралы Стелла Ван Тонгереннің 1990 жылы жазған ұлының балалық шағы туралы мақаласын сілтеме жасай отырып, өзімен салыстырды.