Кіріспе

Morgenavisen Jyllands Posten (; ағылшынша: The Morning Newspaper "The Jutland Post"), әдетте Jyllands Posten немесе JP деп қысқартылады, бұл Данияның күнделікті кең парақты газет. Ол Орхус-С, Ютландияда орналасқан және апта сайын шамамен 120 000 дана таралады. Газеттің негізін қалаған Jyllands Postens Fond оны тәуелсіз (оңшыл орта) газет деп атайды. Газет 1938 жылға дейін Консервативті халық партиясын ресми түрде қолдады.

Тарих

Газет 1871 жылы құрылған және сол жылдың 2 қазанында алғашқы данасын шығарған. Алғашында Jyllandsposten (бір сөзбен) деп аталды, ал 1945 жылы үтірлі таңба қолданылды. Қазіргі атауы 1969 жылы енгізілді. Ол өзін "Данияның күлкілі газеттері" деп атайды. Jyllandsposten тез арада Ютландияның ең заманауи газеттерінің біріне айналды және күн сайын сағат 21: 00 мен түн ортасы аралығында үкіметтік телеграф сымдарына айрықша қол жеткізуді қамтамасыз етті. Бұл Jyllandsposten-ке өз бәсекелестерінің көбіне қарағанда бір күн бұрын жаңалықтар жариялауға мүмкіндік берді. Бірте-бірте газеттің көлемі ұлғайып, беттері де көбейе түсті. Алғашқы сандары төрт беттен тұратын. 1889 жылы ол дәстүрлі готика жазуын латын жазуына алмастырды. Готикалық жазу 1875 жылғы даниялық орфографиялық реформамен жойылған, бірақ әлі де кеңінен қолданыста болды. Саяси тұрғыдан газет 1915 жылы Консервативті халық партиясына айналған Højre ("Тіл") партиясын қолдады. Газет коммерциялық мүдделерді жақтап, социализмге қатаң қарсы болды. Сонымен қатар, ол бизнес монополияларын сынға алды. Халықаралық істерде ол жалпы алғанда Ұлыбританияны қолдады және Германияны сынға алды, оны 1872 жылғы басылымнан үзінді келтіре отырып, "Данияға шабуыл жасағысы келген" жалғыз ел деп қарастырды. Бұл ұлтшылдық сезімдер 1864 жылы Шлезвигтің екінші соғысынан кейін Германияның оңтүстік Ютландияның үлкен бөліктерін аннексиялауына реакция болды. Баспа бетінде газет Германиядағы даниялық азшылықты қолдап, Даневиркеде орналасқан жаңа шекараны жақтады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Jyllands Posten үкіметтің бейтараптық саясатына қарамастан Германияға қарсы сөз жүзіндегі шабуылдарын жалғастырды. 1918 жылы газетті Германияда жариялауға тыйым салынды. 1933 жылы газет Дания Германияның үлгісіне еліктеп, шағын партиялық саясатты авторитарлық режимнің тұрақтылығымен алмастыруды ұсынды. Газет Германияның Веймар республикасын тұрақсыздығының жоқтығынан сәтсіздікке ұшыраған деп есептеді және Адольф Гитлер билікке келгеніне және демократиялық институттардың жабылуына жанашырлық танытты. 1933 жылдың наурыз айында газетте: "Веймар республикасының қабірінде тек құрғақ көз жастар ғана жылады" деп жазылған. 1933 жылдың 17 мамырындағы редакциялық мақалада халықтық демократиялық билік, біз білетіндей, экономиканың қолайлы кезінде жақсы уақытта қол жетімді болатын сән-салтанат деп жазылған. 1938 жылы 15 қарашада редакциялық бөлімде Кристалл түнін былай деп түсіндірді: "Еуропадағы еврей мәселесін ондаған жылдар бойы зерттеген адам еврейлерге деген жеккөрушілікті белгілі бір дәрежеде түсінеді, тіпті егер біз ұлттық социалистік дүниетанымындағы нәсілдік теорияларды елемейтін болсақ та, олар өте маңызды [ ] Біз білетіндей, ондаған мың еврей еврей бизнес-акулаларын, еврей порнографиялық спекулянттарын және еврей террористерін айыптайды. Бірақ, әлі де, бұл жоққа шығаруға болмайды, немістердің көптеген басқа континенттік халықтар сияқты еврейлерге қатысты тәжірибесі олардың қуғын-сүргінінің белгілі бір негізін құрайды. Германияға өздерінің еврейлерден бас тартуға құқығы бар екенін мойындау керек". 1938 жылы бірінші беттің тақырыбы еврейлерді қудалауды сынға алған Муссолиниге арналған ашық хат болды, оны белгілі діни қызметкер және драматург Каж Мунк жазды, ол өзі бұрын Муссолини мен Гитлерге жанашырлық танытқан.

1940 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Екінші дүниежүзілік соғыста, цензура мен қағазды бөлуге қарамастан, таралымы екі есеге жуық болды. Ал басылымдар саны 24000-ден 46000-ға дейін өсті. Данияның азаттыққа шығуы туралы хабарлаған басылымның 102 000 данасы сатылған. Газеттің бірқатар қызметкерлері Данияның неміс оккупациясына қарсы Данияның қарсылық қозғалысына қатысты. Jyllands Posten редакциялық бағыты коммунизмге қарсы болды. Jyllands Posten 1956 жылы және 1973 және 1977 жылдар аралығында бірқатар ереуілдерге ұшырады. 1977 жылы газет жұмыс күшін үнемдейтін жаңа жабдықтарды енгізуге қарсы үш апталық ереуілден кейін Дания жұмыс берушілер одағынан шықты. 1971 жылы газет оны басқаратын акционерлік қоғамды сатып алды, содан бері ол қордың меншігінде. 1980 жылдары газет шетел тілшілерінің санын біртіндеп арттырып, ақырында әлем бойынша 20-дан астам журналистке ие болды. 1982 жылы Jyllands Posten-тің жексенбілік басылымы Даниядағы ең ірі жексенбілік газетке айналды. Газет Данияның ең ірі 10 қаласында кеңселер құрды. 1990 жылдар Ютландияда таралымын кеңейтуге ұмтылған Berlingske Tidende-мен күреспен ерекшеленді. Бұл жағдайға жауап ретінде Jyllands Posten газетінің арнайы нұсқасын Копенгагеннен шығара бастады. 1994 жылы апталық басылым 153,000 данамен Даниядағы ең ірі күнделікті таңғы газетке айналды. 1996 жылдың қаңтар айында интернет-басылым ашылды, ол Данияның екінші онлайн-орталығы (Инженерден кейін) және ең көп қаралатын даниялық интернет-жариялары. 2001 жылы бірқатар журналистер Jyllands Posten-ден шығып, шведтік медиа компаниясымен бірлесіп, MetroXpress тегін таратылатын күнделікті газетін іске қосты. 2003 жылы Jyllands Posten газеті Politiken және Ekstra Bladet газеттерінің бәсекелес баспасымен бірікті.

Меншік

2003 жылдың 1 қаңтарынан бастап Morgenavisen Jyllands Posten JP/Politikens Hus A/S-ке тиесілі және оны шығаратын компания болып табылады. JP/Politikens Hus тең үлесті Jyllands Posten Holding A/S және A/S Politiken Holding, сәйкесінше Jyllands Posten және Politiken холдинг компанияларына тиесілі. Jyllands Posten Holding компаниясының жалғыз акционері Jyllands Postens Fond жеке меншік қоры болып табылады. 1971 жылы құрылған қордың миссиясы Jyllands Posten-тің саяси және редакциялық тәуелсіздігін қолдау болып табылады.

Комикстер

Jyllands Posten-де күн сайын шығатын комикстер Ziggy және Fred Basset (даниялықша Фредди деп аталады); Даниялық комикс Poeten og Lillemor бұрын көрсетілді, бірақ оның жасаушысы Йорген Могенсеннің өлімінен кейін біраз уақыттан кейін тоқтатылды.

Веб-сайт

1996 жылдан бастап Jyllands Posten сонымен қатар Internetavisen Jyllands Posten (www. Jp. деп аталады. dk) Веб-сайтта ағылшын тіліндегі жаңалықтар бөлімі бар, оны The Copenhagen Post ұсынады, ал Computerworld-тің даниялық нұсқасы технологияға қатысты мазмұнның көп бөлігін ұсынады. Ағымдағы жылдардағы газеттің PDF нұсқалары жазылушыларға қолжетімді. Бизнес жаңалықтары үшін жеке портал, Erhverv På Nettet (epn. dk ), 2006 жылдың қазан айында іске қосылды; негізгі веб-сайт қазір epn-ге сілтеме жасайды. "ДК" - "Бизнес жаңалықтар" және "ЭПН". dk жалпы жаңалықтар үшін Jyllands Posten басты сайтына (сонымен қатар Ekstra Bladet) қайтып барыңыз.

Иммиграция

Jyllands Posten басқа дат газеттеріне қарағанда тұрақты түрде иммигранттарға жақтас немесе қарсы ұстаным танытпайды. Алайда, бірнеше даулы оқиғалардан кейін ол мигранттарға қарсы деп сынға түсті. 2002 жылы Данияның баспасөз кеңесі газетті қылмыс жасады деп айыпталған үш сомали туралы хабарлаған кезде оның нәсіл туралы ережелерін бұзғаны үшін сынға алды. Тиісті ереже: "Туыс қатынастар, кәсіп, нәсіл, ұлты, діні немесе ұйыммен байланысы туралы сөздерді, егер бұл іспен тікелей байланысты болмаса, болдырмау керек", - деп Jyllands Posten Данияда тұратын палестиналық босқындар тарапынан баспана алаяғы туралы мақала жариялады. Бұл 2001 жылы 20 қарашада Андерс Фог Расмуссеннің сайлаудағы жеңісіне ықпал етті, оның саяси партиясы иммиграцияны азайту үшін науқан жүргізді. Бұл мақаланың негізсіз екендігі анықталды және ол 2001 жылдың 12 желтоқсанында бас редактор Ульрик Хаагерупты жұмыстан босатуға әкелді (Politiken, Berlingske Tidende, Information, B. T., 13 желтоқсан 2001). Алайда Jyllands Posten Haagerup-ты жұмыстан шығару оның аталған мақалаларға жауапкершілігіне қатысы жоқ деп мәлімдеді (2001 жылдың 16 желтоқсанындағы редакциялық мақала). Weekendavisen газетінің айтуынша, Хаагеруптың жұмыстан шығарылуының нақты себебі - жұмыспен қамту стратегиясы туралы келіспеушілік (2001 жылдың 21 желтоқсаны). Еуропалық комиссия қаржылай қолдау көрсететін үкіметтік емес ұйымдардың бірі - Еуропалық нәсілшілдікке қарсы желісінің (ENAR) 2004 жылғы Дания туралы баяндамасында Данияның БАҚ-тары босқындар, көбінесе ислам иммигранттары келтіретін проблемаларға уақыттарын тым көп жұмсап, сол иммигранттар көтерілетін проблемаларды жиі елемейтіндігі туралы қорытынды жасалды. ENAR-дің есебі бойынша, JP-дің иммигранттар туралы 382 мақаласының 212-сі жағымсыз болды, бұл басқа дат газеттерімен салыстырғанда ұқсас. ENAR есебі Jyllands Posten сияқты газеттерді Дания саясатында иммигранттарға қарсы оңшылдардың көтерілуіне кінәлайды. 2005 жылы Jyllands Posten-те жұмыс істейтін журналист журналистердің әртүрлілігі мен кемсітушілікке қарсы іс-әрекеті үшін өткізілген жалпы еуропалық байқауда екінші орынды иеленді. Орла Боргтың "Интеграциялық құжат" атты бірнеше мақаладан тұратын жинағы екінші орынға ие болды.

Израиль жақтасы

2008 жылдың 5 қаңтарында газеттің редакциялық мақаласында газеттің көзқарасы жарияланды, онда олар Газадағы Израиль соғысына толықтай қолдау білдірді. Газет оқырмандарына халықаралық қоғамда маңызды адамдардың Израильдің Газаға шабуыл жасағанын айыптамағанына қуанышты екенін айтады. Газет соғыстың ешқандай қиындық тудырмағанын және Израильдің шабуылдары үшін Хамас пен палестиналықтарды кінәлайтынын айтады. Газетте Израильдің азаматтық тұрғындарды өлтіруден аулақ болуы керектігі айтылып, "Әлі де соғыс соғыс. Соғыста бейбіт тұрғындар өледі".

Мұхаммед мультфильмдері

2005 жылы қыркүйекте Ислам мен Мұхаммедті бейнелейтін 12 карикатура жариялағаннан кейін газет халықаралық назарға ие болды; олардың бірі Мұхаммедті шапанына бомба киіп көрсетті. Бұл Данияда тұратын мұсылмандардың наразылығын туғызды, 2006 жылдың басында мұсылман әлемінде наразылық акциялары болды. Газетті сөз бостандығын теріс пайдалануда деп мұсылмандық топтар мен бірқатар этникалық даниялық зиялылар айыптап отырды. Мұхаммед карикатуралары туралы дау Ливия, Сауд Арабиясы және Сирия елшілерін Даниядан кері қайтаруға, сондай-ақ бірқатар ислам елдерінің тұтынушыларына даниялық өнімдерді бойкотқа әкелді. Газет мұсылмандарды ренжіткені үшін кешірім сұрады, бірақ карикатураларды басып шығаруға құқығы бар екенін айтты. 2003 жылдың сәуір айында газеттің сол редакторы Кристоффер Зиелердің Исаның суреттерін жібергенін қабылдамады. Мұхаммед карикатураларын редактор тікелей сұрап алған. Данияда орналасқан Пайғамбарды құрметтеу жөніндегі Еуропалық комитеттің өкілі Ахмед Акарь мұны екіжақты стандарт ретінде қарастырды. 2008 жылдың ақпан айында карикатурашылардың біреуін өлтіруге сөз байласты деп айыпталған үш адам ұсталғаннан кейін, Jyllands Posten және 16 басқа дат газеттері "сөз бостандығына деген берік сенімін көрсету үшін" аталған карикатураны қайта жариялады. Пакистандық америкалық террорист Дэвид Хедли (туған аты Дауд Саид Гилани), 48 және Тахуавур Хуссейн Рана, 48 жасқа, АҚШ-тың Чикагодағы федералды билігі 2009 жылдың 27 қазанында ашылған шағымда Копенгагендегі газет қызметкерлеріне қарсы жоспар құрғаны үшін айыптап отырды. Хедли Данияға барып, террорлық шабуыл жасау үшін Jyllands Posten ғимараты мен жақын маңдағы мәжілісхананы барлауда деп айыпталды. 2010 жылдың 10 қыркүйегінде Копенгагендегі Jørgensen қонақ үйінде болған шағын жарылысты полиция Jyllands Posten-ке жіберілетін хат-бомбамен болған оқиға деп сипаттады. 2010 жылдың қыркүйегінде сол жылдың басында Норвегияда тұтқындалған 37 жастағы ирак күрдінің белгісіз террорлық шабуылдарды жоспарлауда күдікті екендігі танылды. 2010 жылдың желтоқсан айында шабуыл жасаумен тікелей айналысқан бес адам тұтқындалды. Бұл тұтқындау швед және даниялық құпия қызметтерімен тығыз бақылауда болғандықтан және сәтті ынтымақтастық барысында жүргізілген жасырын тергеу нәтижесінде жүзеге асты. Тұтқындалғандардың арасында Стокгольмде тұратын 37 жастағы швед азаматы, 44 жастағы тунистік, 29 жастағы ливандық және Копенгагенде тұратын 26 жастағы ирактық баспана іздеуші бар. Олар Jyllands Posten Copenhagen газетінде " мүмкіндігінше көп адамды өлтіруді " жоспарлаған.

Қытайда COVID-19 індеті

2020 жылдың қаңтар айында Қытайда COVID 19 пандемиясы кезінде газет әдеттегі сары жұлдыздардың орнына сары вирусқа ұқсас суреттермен Қытай туын бейнелейтін карикатураны жариялаған кезде халықаралық назар аударды. Мұхаммед карикатураларынан айырмашылығы, Қытай туының иллюстрациясы сатира бөлімінде жарияланбады, ол провокация ретінде де қарастырылмаған, бірақ Қытайдағы індет туралы мақаламен бірге жарияланды. Қытайдың Даниядағы елшілігі газеттен ресми түрде кешірім сұраған. Дания премьер-министрі Метте Фредериксен Данияда сөз бостандығы бар деп мәлімдеп, Дания үкіметі атынан кешірім сұрауға қарсылық білдірді. Басқа даниялық газеттер, кейбіреулері иллюстрацияны әдепсіз деп санаса да, Jyllands Posten-ті қолдап, даниялық газеттердің демократиялық емес елдің қорқытуына негізделмеген, даниялық заң бойынша жұмыс істейтінін атап өтті және Қытай елшілігінің әрекеттері болмаса, аз адам иллюстрацияны көрген болар еді деп атап өтті. Jyllands Posten-ті кешірім сұрауға мәжбүрлеудің әрекеті Скандинавиядағы бірнеше бұрынғы жағдайларға ұқсас болды, онда қытай билігі жергілікті БАҚ-ты, әсіресе Синьцзяндағы қайта тәрбиелеу лагерлері мен кітап шығарушы және жазушы Гуй Минхайды түрмеге қамау сияқты қытайлық сезімтал мәселелерге назар аударғандарды жамандауға тырысты. Бұл суреттің Jyllands Posten басылымында жарияланғанымен бір уақытта Бельгия, Нидерланды және Мексикада ұқсас суреттер жарияланды, бірақ олар Қытай билігінің тарапынан бірдей жауапқа ие болмады.

Көркем әдебиеттегі сілтемелер

Танымал Орхус авторы Таге Скоу Хансеннің "Kritikerprisen" сыйлығының иегері Den hårde frugt (1977) романында солшыл террористер тобы Jyllands Posten үйін жарылғысы келеді. Негізгі кейіпкер, Хольгер Миккелсен, Скоу Хансеннің басқа романдарында танымал заңгер, Германияның Данияны басып алуы кезінде қарсылық қозғалысында өзінің өткенімен бетпе-бет келеді. Флеминг Кристиан Нильсеннің "Стазиланд" романы (2001) Jyllands Posten-тің сатирикалық роман-а-клеф есебі деп танылады. Баспасөз үйі былай дейді: "Газет өзінің демократия мен еркіндікті мадақтау міндетін қарастырады, бірақ олар жай ғана сөздерді жасыруға арналған, оның хабаршылары жырқыраған тоталитаризмнің құрбаны болып табылады ма?"