Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италия соғыстарының оныншы кезеңі (1551-1559)
Tenth phase of the Italian Wars (1551 1559)
1551–1559 жылдардағы Италия соғысы Франция королі Генрих II Италияның бір бөлігін қайтарып алу және Еуропа істерінде Габсбургтар емес, француздардың басымдығын қамтамасыз ету ниетімен Киелі Рим императоры Карл V-ке қарсы соғыс жариялағаннан бастау алды. Соғыс 1559 жылы Испания, Англия және Франция монархтары арасында Кэто-Камбрезис шарты жасалғаннан кейін аяқталды. Тарихшылар оқ-дәрі технологиясының, зеңбіректерден қорғану үшін жаңа бекініс үлгілерінің және әскерилердің кәсіби деңгейінің артуының маңыздылығын атап көрсетті.
The Italian War of 1551–1559 began when Henry II of France declared war against Holy Roman Emperor Charles V with the intent of recapturing parts of Italy and ensuring French, rather than Habsburg, domination of European affairs. The war ended following the signing of the Treaty of Cateau Cambrésis between the monarchs of Spain, England and France in 1559. Historians have emphasized the importance of gunpowder technology, new styles of fortification to resist cannon fire, and the increased professionalization of the soldiers.
Жерорта теңізіндегі науқандар
Генрих II Жерорта теңізінде Габсбургтерге қарсы ынтымақтастық үшін Сүлеймен Шаңқаумен келісім жасады. Бұл 1550 жылдың 8 қыркүйегінде Генуя адмиралы Андреа Дорианың Карл V есебінен Махдияны басып алуынан туындады. Одақ Генрих II-ге Рейнге қарай француздық жаулауларын ілгерілетуге мүмкіндік берді, ал француз-османдық флоты Оңтүстік Францияны қорғады. 1551 жылғы Триполи қамалы Еуропа аренасында 1551–1559 жылдар аралығындағы Италия соғысының бастапқы қадамы болды, ал Жерорта теңізінде Марсельдің француздық галеяларына Осман флотына қосылуға бұйрық берілді. 1552 жылы Генрих II Карл V-ке шабуыл жасағанда, Османдықтар Батыс Жерорта теңізіне 100 галея жіберді, оларға Габриэль де Луэц д'Арамон басқаратын үш француздық галеясы қосылды. Олар Оңтүстік Италиядағы Калабрия жағалауында шабуылдар жасап, Реджио қаласын басып алды. Понза аралының алдындағы Понза шайқасында флот Андреа Дорианың 40 галеясымен кездесіп, генуэздіктерді жеңіп, жеті галеяны тұтқынға алды. Бұл одақ 1553 жылы Корсикаға бірлескен шабуылға әкелді. Османдықтар Генрих II-нің өтініші бойынша 1558 жылы Балеар аралдарын басып алып, Жерорта теңізіндегі әртүрлі операциялар арқылы Габсбургтердің иеліктерін мазалады.
Henry II sealed a treaty with Suleiman the Magnificent in order to cooperate against the Habsburgs in the Mediterranean. This was triggered by the conquest of Mahdiya by the Genoese Admiral Andrea Doria on 8 September 1550, for the account of Charles V. The alliance allowed Henry II to push for French conquests towards the Rhine, while a Franco Ottoman fleet defended southern France. The 1551 Ottoman Siege of Tripoli was the first step of the all out Italian War of 1551–59 in the European theater, and in the Mediterranean the French galleys of Marseille were ordered to join the Ottoman fleet. In 1552, when Henry II attacked Charles V, the Ottomans sent 100 galleys to the Western Mediterranean, which were accompanied by three French galleys under Gabriel de Luetz d'Aramon in their raids along the coast of Calabria in Southern Italy, capturing the city of Reggio. In the Battle of Ponza in front of the island of Ponza, the fleet met with 40 galleys of Andrea Doria, and managed to vanquish the Genoese and capture seven galleys. This alliance would also lead to the combined Invasion of Corsica in 1553. The Ottomans continued harassing the Habsburg possessions with various operations in the Mediterranean, such as the Ottoman invasion of the Balearic islands in 1558, following a request by Henry II.
Парма соғысы
Континенттік майданда соғыстың бастапқы кезеңі Парма мұрагерлік дағдарысымен сипатталды: жаңа сайланған Папа Юлий III Оттавио Фарнезеді Парма және Пьяченца герцогы етіп бекітті, ал Карл V-нің императорлық әскерлері Оттавионың әкесі өлтірілгеннен кейін 1547 жылы қаланы басып алды. Францияны императорға қарсы ең тиімді одақтас деп есептеген Оттавио Фарнезе Францияның Генрих II-імен 1551 жылдың 27 мамырында қорғаныс одағына қол қойды, бұл Парманы француз қорғауына алды. Карл мұны қабылдай алмады және Папаны Франция мен Пармаға қарсы одаққа итермеледі, нәтижесінде 1551 жылдың маусымында Парма соғысы басталды. Осы кезеңдегі басты шайқас – Мирандола қамалы (1551), онда француз-Фарнезе қорғаушылары Папалық-императорлық испан әскерлерінің шабуылдарын тойтарды. Соғысушы тараптар 1552 жылдың 29 сәуірінде екі жылдық келісімге келді, ал Карл V 10 мамырда оны бекітті, осылайша Парма соғысы аяқталды.
On the continental front, the opening phase of the war was marked by the Parmesan succession crisis: the newly elected Pope Julius III had confirmed Ottavio Farnese as the Duke of Parma and Piacenza, while Charles V's Imperial troops had occupied the city in 1547 after Ottavio's father's assassination. Seeing France as his best choice against the Emperor, Ottavio Farnese signed a defensive alliance with Henry II of France on 27 May 1551, placing Parma under French protection. Charles could not accept this, and pressured the Pope into an alliance against France and Parma, causing the War of Parma in June 1551. The main combat of this phase was the Siege of Mirandola (1551), during which the Franco Farnese defenders repulsed attacks by the Papal Imperial Spanish forces. The belligerents agreed to a two year truce on 29 April 1552, ratified by Charles V on 10 May, which ended the War of Parma.
Шмалкальдия соғысы және Сиена қоршауы
Осы арада Генрих II 1552 жылғы 15 қаңтарда Шамборд келісімін бекітіп, Карл V-ке қарсы неміс протестант княздарымен одақтасты. Екінші Шмалькалди соғысының алғашқы шабуылы Лотарингияда сәтті аяқталды, Генрих Метц, Туль және Верденнің үш епископтығын басып алып, Ренти шайқасында (1554 жылдың 12 тамызында) басқыншы Габсбург әскерін жеңіп, оларды бекітті. 1552 жылы Сиена Республикасындағы испанға қарсы көтеріліс Генрихке тағы бір одақтас әкелді; 17 шілдеде франко-сиендік әскер испан гарнизонын ығыстырып шығарды. Сиеналықтар испандықтардың қайта басып алуына қарсы республиканы қорғау үшін француз гарнизонын құлшын қарсы алды. 1553 жылы француз әскері Сиена Республикасын қолдап, Тосканаға жорық жасады. 1554 жылдың қаңтарында испандықтар Сиена қаласын қоршауға алды. Француз әскерлеріне императорлық-флоренциялық әскер шабуыл жасап, Жан Джакомо Медичи Марчано шайқасында жеңіліске ұшырады (1554 жылдың 2 тамызында). 18 айлық қоршаудан кейін 1555 жылдың 15 сәуірінде Сиена испандықтардың қолына көшті. Монтальчинодағы сүргінге кеткен сиендік адалдар басқарған «Repubblica di Siena riparata» 1559 жылдың 3 сәуіріне дейін өмір сүрді, бірақ Сиена Республикасының аумағы Козимо I де Медичи басқаруымен Флоренция герцогтігіне толық қосылды, ал 1569 жылы ол Тоскана Ұлы Герцогтығының бір бөлігіне айналды.
Meanwhile, Henry II allied with German Protestant princes against Charles V with the Treaty of Chambord on 15 January 1552. An early offensive into Lorraine, in the Second Schmalkaldic War, was successful, with Henry capturing the Three Bishoprics of Metz, Toul, and Verdun and securing them by defeating the invading Habsburg army at the Battle of Renty (12 August 1554). In 1552, an anti Spanish revolt in the Republic of Siena gave Henry another ally; on 17 July 1552, a Franco Sienese army managed to expel the Spanish garrison. The Sienese welcomed a French garrison to defend the Republic against Spanish recapture attempts. A French army invaded Tuscany in 1553 in support of the Sienese Republic. In January 1554, the Spanish started besieging the city of Siena. The French troops were attacked by an Imperial‐Florentine army and defeated at the Battle of Marciano by Gian Giacomo Medici (2 August 1554). After an 18 month long siege, Siena fell to Spanish forces on 15 April 1555. Although a Repubblica di Siena riparata in Montalcino run by exiled Sienese loyalists continued to exist until 3 April 1559, the territory of the Republic of Siena was fully annexed to the Duchy of Florence under Cosimo I de' Medici with the Treaty of Cateau Cambrésis (3 April 1559), and eventually became part of the Grand Duchy of Tuscany (1569).
Папалық фронт пен Сент-Квентин
1556 жылғы 5 ақпанда Ваусельде Шарль V мен Францияның Генрих II патшасы арасында шартқа қол қойылды. 1556 жылы император Карл тақтан бас тарғаннан кейін Габсбург империясы Испанияның Филипп II мен Фердинанд I арасында бөлініп, соғыс Фландрияға қарай жылды. Бірақ бітім көп ұзамай бұзылды. Рим папасы Пауль IV оған наразы болып, Генрих II-ні Папалық мемлекетке қосылып, испандық Неапольді басып алуға шақырды. 1556 жылғы 1 қыркүйекте Филипп II Альба герцогының басшылығымен 12 000 сарбазбен Папалық мемлекетке шабуыл жасады. Альба мен оның қол астындағылары көптеген елді мекендерді басып алып, тонады, ал папа француз күштерінің келуін күтті. Солтүстіктен келген француз әскерлері 1557 жылғы тамызда Цивителла қамалында жеңіліске ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. Филипп, Савой герцогы Эммануэль Филибертпен бірігіп, француздарды Сент-Квентин шайқасында (1557, 10-27 тамыз) талқан етті. Испандықтар Римді қоршауға тырысып, Остиа портын басып алды, бірақ Папалық әскерлері күтпеген шабуылмен оларды кері тартты. Алайда француз әскерлері көмектесе алмағандықтан, Папалық әскерлері қоршалды да жеңілді, Альба герцогының басшылығындағы испан әскерлері Римге жақынға жетті. Римді тағы да тонаудан қорқып, Пауль IV Альба герцогының Папалық мемлекеттердің бейтараптығын жариялау талабына келісіп, Каве Палестрина бейбітіне (12 қыркүйек 1557 ж.) қол қойды. Император Карл V осы бейбіт келісімді Папаға тым жомарт деп сынады.
A treaty in Vaucelles was signed on 5 February 1556 between Charles V and Henry II of France. After Emperor Charles' abdication in 1556 split the Habsburg empire between Philip II of Spain and Ferdinand I, the focus of the war shifted to Flanders. However, the truce was broken shortly afterwards. Pope Paul IV was displeased and urged Henry II to join the Papal States in an invasion of Spanish Naples. On 1 September 1556, Philip II responded by pre emptively invading the Papal States with 12,000 men under the Duke of Alba. Alba and his subordinates seized and sacked numerous settlements while the pope waited for French reinforcements. French forces approaching from the north were defeated and forced to withdraw at the Siege of Civitella in August 1557. Philip, in conjunction with Emmanuel Philibert, Duke of Savoy, defeated the French in the Battle of St. Quentin (1557) (10–27 August). The Spanish attempted to blockade Rome by occupying the port of Ostia but were driven back by the Papal armies in a surprise attack. However, when French troops were unable to come to their aid, the Papal armies were left exposed and were defeated, with Spanish troops under the Duke of Alba arriving at the edge of Rome. Out of fear of another sack of Rome, Paul IV agreed to the Duke of Alba's demand for the Papal States to declare neutrality by signing the Peace of Cave Palestrina (12 September 1557). Emperor Charles V criticized the peace agreement as being overly generous to the Pope.
Ағылшын және гравилиндер
Томас Стаффорд бастаған, Францияның қолдауымен болған қысқаша көтеріліс Англия королевасы Мэри I-ге қарсы бағытталды, нәтижесінде 1557 жылдың сәуірінде Скарборо қамалы үш күнге қоршауға алынды. Мэри 1557 жылдың маусымында Францияға соғыс жариялады, ал тамызда ағылшын әскерлері Сент-Квентин шайқасында жеңіске жетуге көмектесті. Бірақ Англияның соғысқа қатысуы 1558 жылдың қаңтарында француздардың Кале қамалына әкелді, бұл ағылшындар үшін жеңіліс болды. Француз әскерлері Нидерландтағы испандық иеліктерін тонады және Тьонвиль қамалында (1558 жылдың сәуірінен маусымға дейін) жеңіске жетті. Дегенмен Генрих Грейвелин шайқасында (1558 жылдың 13 шілдесінде) ауыр жеңіліске ұшырады және Италияға деген кез келген талабынан бас тартып, бейбіт келісімге қол қоюға мәжбүр болды.
A brief French backed revolt led by Thomas Stafford against queen Mary I of England resulted in a three day siege of Scarborough Castle in April 1557. Mary declared war on France in June 1557 and English troops assisted in the victory at St. Quentin in August. But England's entry into the war provoked the French Siege of Calais in January 1558, which was a defeat for the English. French armies plundered Spanish possessions in the Low Countries and emerged victorious in the Siege of Thionville (April–June 1558). Nonetheless, Henry lost gravely at the Battle of Gravelines (13 July 1558) and was forced to accept a peace agreement in which he renounced any further claims to Italy.
Әскери технология
Оман (1937) шешуші шайқассыз аяқталған, көбінесе нәтижесіз науқандардың басты себебі тиімсіз басшылық пен шабуылға ұмтылыс жоқтығы болғанын айтады. Ол жалдамалы әскерлердің тым жиі қолданылып, сенімсіздік танытқанын атап көрсетеді. Хейл жаңадан, зеңбірек оқтарын тарату үшін бұрыштармен салынған бастиондық бекіністердің қорғаныс қабілетін баса көрсетеді. Әдетте, жаяу әскерді қорқытып бағындыру үшін соққы тактикасын қолданған атты әскерлер одан бас тартып, шабуылшылардың кезегімен тапаншамен шабуылдау тактикасына көшкен. Хейл ескірген, көпшілікке арналған құрылымдардың қолданылуын атап өтеді және мұны консерватизмнің ұзаққа созылуымен байланыстырады. Жалпы алғанда, Хейл тактикалық біліктіліктің жаңа деңгейіне назар аударады.
Oman (1937) argues that the inconclusive campaigns which generally lack a decisive engagement were largely due to ineffective leadership and lack of offensive spirit. He notes that mercenary troops were used too often and proved unreliable. Hale emphasizes the defensive strength of bastion forts newly designed at angles to dissipate cannon fire. Cavalry, which had traditionally used shock tactics to overawe the infantry, largely abandoned it and relied on pistol attacks by successive ranks of attackers. Hale notes the use of old fashioned mass formations, which he attributes to lingering conservatism. Overall, Hale emphasizes new levels of tactical proficiency.
Қаржылық
1552 жылы Карл V 4 миллион дукаттан астам қарыз алды, оның ішінде Мец науқанының өзі 2,5 миллион дукатқа бағаланды. 1552 және 1553 жылдары Үндістаннан түскен қазынаның жалпы сомасы екі миллион дукаттан асты. 1554 жылға қарай, жылдық ақша тапшылығы 4,3 миллион дукаттан асады деп есептелді, тіпті келесі алты жылдық салық түсімдері кепілге қойылып, түскен қаражат алдын ала жұмсалғаннан кейін де. Осы кезде несие корольдік қазынаға 43 пайыздық үстемемен түсті (оның көп бөлігін Фуггер және Велсер банктік үйлері қаржыландырды). 1557 жылы патшалық Индиядан түскен төлемдерді қабылдаудан бас тартты, себебі бұл қаражат соғыс шығындарын төлеуге керек болды (тамыз 1557 жылы Сент-Квентин шайқасындағы шабуыл мен испандық жеңіске жұмсалды). Соғыс кезінде француз қаржысы негізінен taille салығының көтерілуімен, сондай-ақ gabelle және кедендік алымдар сияқты тікелей емес салықтар есебінен қаржыландырылды. Француз монархиясы соғыс кезінде 10-16 пайыздық мөлшерлемемен қаржыгерлерден ірі сомада қарыз алды. Taille салығы 1551 жылы шамамен алты миллион ливрге бағаланды. 1550 жылдары Испанияның әскери күші шамамен 150 000 сарбазды құрады, ал Францияның әскери күші шамамен 50 000 сарбазды құрады. Екі шарт та Империялық-француз соғыстарының аяқталуын, демек Габсбург-Валуа қақтығысының толық аяқталуын белгіледі, бұл Фердинанд I, Рим императорының келісімімен жүзеге асты. Като-Камбрезис шарты Аугсбургте өткен неміс князьдерінің мәжілісінде ұсынылды, француз-императорлық келіссөздер наурыздың 21-і, сәуірдің 12-сі және 26-сы күндері өтті. Конференцияға сонымен қатар бірқатар итальян мемлекеттері де қатысты.
In 1552 Charles V had borrowed over 4 million ducats, with the Metz campaign alone costing 2.5 million ducats. Shipments of treasure from the Indies totalled over two million ducats between 1552 and 1553. By 1554, the cash deficit for the year was calculated to be over 4.3 million ducats, even after all tax receipts for the six ensuing years had been pledged and the proceeds spent in advance. Credit at this point began costing the crown 43 percent interest (largely financed by the Fugger and Welser banking families). By 1557 the crown was refusing payment from the Indies since even this was required for payment of the war effort (used in the offensive and Spanish victory at the battle of St. Quentin in August 1557). French finances during the war were mainly financed by the increase in the taille tax, as well as indirect taxes like the gabelle and customs fees. The French monarchy also resorted to heavy borrowings during the war from financiers at rates of 10–16 percent interest. The taille was estimated in collection for 1551 at around six million livres. During the 1550s, Spain had an estimated military manpower of around 150,000 soldiers, whereas France had an estimated manpower of 50,000. The two treaties also defined the conclusion of the Imperial French wars and therefore the end of the Habsburg Valois conflict as a whole, with the approval of Ferdinand I, Holy Roman Emperor. efn|1=The Treaty of Cateau Cambrésis was also presented at a Diet of German princes in Augsburg, with Imperial French talks occurring on March 21, April 12, and April 26. Some Italian states also attended the conference.
Салдары
Савой герцогы Эммануэль Филиберт Франция королі Генрих II-нің қарындасы, Берри герцогинясы Маргаретқа үйленді. Испанияның Филипп II Франция королі Генрих II-нің қызы Елизаветаға үйленді. 1 шілдеде бейбітшілікті тойлау үшін өткізілген турнирде король Генрих, жарыс барысында болған апатта жарақат алды. Француз сарайының шотланд гвардиясының капитаны Габриэль Монтгомеридің сынған найзасынан ұшқын шашып, оның көзін тесіп, миына еніп кетті. Ол 10 шілдеде 1559 жылы, он күннен кейін қайтыс болды. Оның 15 жастағы ұлы Франциск II 1560 жылы желтоқсанда қайтыс болғаннан кейін, оның орнына 10 жастағы інісі Карл таққа отырды. Нәтижесінде туған саяси тұрақсыздық, және мыңдаған, көбінесе жалақы алмай жүрген әскерлердің кенеттен таратылуы, 1562 жылы Францияның келесі отыз жылға созылған Діни соғыстарының басталуына әкелді. Соғыс аяқталғаннан кейін Италия, оңтүстікте испан Габсбургтарының вице-корольдіктерімен және солтүстікте австриялық Габсбургтардың феодалдық иеліктерімен бөлінді. Императорлық мемлекеттерге Тосканада Медичи, Миланда испан Габсбургтары, Моденада Эстенци және Пьемонтта Савой үйі басшылық етті. Неаполь, Сицилия және Сардиния корольдіктері испан Габсбургтарының тікелей басқаруында болды. Бұл жағдай 18 ғасырдың Еуропалық мұрагерлік соғыстарына дейін сақталды, сол кезде солтүстік Италия Габсбург-Лореннің австриялық үйіне, ал оңтүстік Италия испан Бурбондарына өтті. Папалық, орталық Италияда, Триденттік кеңеспен басталып, келісім шарттарымен қайта жаңартылған Католик реформациясы кезінде маңызды мәдени және саяси ықпалын сақтап қалды.
Emmanuel Philibert, Duke of Savoy married Margaret of France, Duchess of Berry, the sister of Henry II of France. Philip II of Spain married Elisabeth, the daughter of Henry II of France. During a tournament held to celebrate the peace on 1 July, king Henry was injured in a jousting accident when a sliver from the shattered lance of Gabriel Montgomery, captain of the Scottish Guard at the French Court, pierced his eye and entered his brain. He died ten days later on 10 July 1559. His 15 year old son Francis II succeeded him before he too died in December 1560 and was replaced by his 10 year old brother Charles. The resulting political instability, combined with the sudden demobilisation of thousands of largely unpaid troops, led to the outbreak of the French Wars of Religion in 1562 that would consume France for the next thirty years. At the end of the conflict, Italy was divided between viceroyalties of the Spanish Habsburgs in the south and the formal fiefs of the Austrian Habsburgs in the north. The imperial states were ruled by the Medici in Tuscany, the Spanish Habsburgs in Milan, the Estensi in Modena, and the House of Savoy in Piedmont. The Kingdoms of Naples, Sicily and Sardinia were under direct rule of the Spanish Habsburgs. The situation continued until the European wars of succession of the 18th century, when northern Italy passed to the Austrian house of Habsburg Lorraine, and southern Italy passed to the Spanish Bourbons. The Papacy, in central Italy, maintained major cultural and political influence during the Catholic Reformation that was initiated by the conclusion of the Tridentine Council, which was resumed by the treaty's terms.