Жарон Зепел Лэньер: ғалым, музыкант және болашақты зерттеуші

Кіріспе

Американдық компьютер ғалымы, музыкант және жазушы

Джарон Зепель Ланьер (/dʒ/eɪ/r//n/, 3 мамыр 1960 жылы туған) – американдық компьютер ғалымы, көркем суретші, компьютер философиясы жазушысы, технолог, болашақтанушы және заманауи классикалық музыка композиторы. Виртуалды шындық саласын құраушылардың бірі саналатын Ланьер мен Томас Г. Циммерман 1985 жылы Atari компаниясынан кетіп, VPL Research, Inc. компаниясын құрды, ол VR көзілдіріктері мен сымды қолғаптарды сатудың алғашқы компаниясы болды. 1990 жылдардың соңында Ланьер Internet2 үшін қосымшалар жасаумен айналысты, ал 2000 жылдары Silicon Graphics және түрлі университеттерде қонақ ғалым болып жұмыс істеді. 2006 жылы Microsoft компаниясында жұмыс істей бастады, ал 2009 жылдан бері Microsoft Research-те пәнаралық ғалым ретінде қызмет етеді. Ланьер заманауи классикалық музыка жазады және сирек кездесетін музыкалық аспаптарды жинаушы (бір-екі мыңға жуық аспабы бар); оның акустикалық альбомы «Instruments of Change» (1994) Азия елдерінің желді және ішекті аспаптарын, мысалы, кхене ауыз мүшесін, сулинг флейтасын және ситарға ұқсас есрадж аспаптарын қамтиды. Ланьер Марио Григоровпен бірлесіп «Үшінші толқын» (2007) деректі фильмінің саундтрегін жазды. 2005 жылы Foreign Policy журналы Ланьерді 100 ең белгілі қоғамдық зиялылардың бірі деп таныды. 2010 жылы Ланьер TIME 100 тізіміне, ең ықпалды адамдардың қатарына енді. 2018 жылы Wired журналы Ланьерді соңғы 25 жылдағы технология тарихындағы ең ықпалды 25 адамның бірі деп атады.

Ерте өмір және білім

Нью-Йорк қаласында туған Джарон Зепель Ланьер Нью-Мексико штатындағы Месилла қаласында өсті. Ланьердің анасы мен әкесі еврей дінінде болған; анасы Венадан шыққан және нацистік концлагерьде аман қалған, ал әкесінің отбасы Украинадан погромдардан қашу үшін көшіп келген. Ол тоғыз жасында анасы автокөлік апатында қаза болды. Ол әкесімен бірге ұзақ уақыт шатырда тұрды, содан кейін өзі жобалауға көмектескен геодезиялық күмбез үйді салуға кіріспес бұрын, жеті жылдық жобаға қатысты. 13 жасында Ланьер Нью-Мексико мемлекеттік университетіне оқуға қабылдануға көндірді. NMSU-де ол магистратура деңгейіндегі курстарды оқыды; математикалық белгілерді зерттеу үшін Ұлттық ғылым қорынан грант алды, бұл оны компьютерлік бағдарламалауды үйренуге итерді. 1979-1980 жылдары Ланьердің NSF қаржылаған жобасы NMSU-де "оқуға арналған цифрлық графикалық симуляцияларға" бағытталған. Осы кезеңде Ланьер Нью-Йорктегі сурет мектебінде де оқыды, бірақ Нью-Мексикоға оралып, акушерге көмекші болып жұмыс істеді. Ол көмектескен нәрестенің әкесі оған сыйлық ретінде көлік берді, сосын Ланьер оны Санта-Круз қаласына дейін айдап әкелді.

Atari Labs, VPL Research (19831990)

Калифорнияда Ланье Atari Inc компаниясында жұмыс істеді, онда ол деректер қолғабын ойлап тапқан Томас Циммерманмен танысты. 1984 жылы Atari екі компанияға бөлінгеннен кейін Ланье жұмыссыз қалды. Бос уақыты оған жеке жобаларына, соның ішінде VPL, "постсимволикалық" визуалды бағдарламалау тіліне назар аударуға мүмкіндік берді. Циммерманмен бірге Ланье виртуалды шындық технологияларын коммерцияландыруға бағытталған VPL Research компаниясын құрды; компания біраз уақыт бойы дамыды, бірақ 1990 жылы банкротқа ұшырады.

Интернет2, қонақ ғалым (19972001)

1997 жылдан 2001 жылға дейін Ланье Интернет2 инженерлік кеңсесін қамтитын Advanced Network and Services бас ғалымы болды және Интернет2 үшін озық қолданбаларды зерттейтін зерттеу университеттерінің коалициясы – "Ұлттық теле-мастүлік бастамасы" бас ғалымы қызметін атқарды. Бастама үш жылдық даму кезеңінен кейін 2000 жылы теле-мастүліктің алғашқы прототиптерін көрсетті. 2001 жылдан 2004 жылға дейін ол Silicon Graphics Inc. компаниясында қонақ ғалым болып жұмыс істеді, онда телеболжам мен теле-мастүліктегі негізгі мәселелерді шешті. Сондай-ақ ол Колумбия университетінің Компьютерлік ғылымдар факультетінде қонақ ғалым (1997–2001), Нью-Йорк университетінің интерактивті телекоммуникациялар бағдарламасында қонақ суретші және Эволюция және ми халықаралық институтының негіздеуші мүшесі болды.

Жеке өмір

Жарон Ланье және оның әйелі Ленаның бір қызы бар.

"Манифестінің жартысы" (2000)

"Бір жарты манифест" кітабында Ланье Рэй Курцвейл сияқты авторлардың пікірлерін сынап, "кибернетикалық тотализм" деп аталатын перспективаға қарсы шығады, ол "компьютерлер материя мен өмірдің аса дамыған, интеллектуалды иелері болғанда туындайтын апат". Ланье адамдарды биологиялық компьютерлер деп қарастыруға болмайды, яғни оларды цифрлық компьютерлермен ешқандай мағынада салыстыруға болмайды, тіпті экономикалық тұрғыдан алғанда, адамдарды бірнеше онжылдық ішінде компьютерлермен оңай алмастыру мүмкін емес. Мур заңына сәйкес транзисторлар саны артса да, жалпы өнімділік өте баяу өседі. Ланье пікірінше, себебі бағдарламалық жасақтаманы жасаудағы адамның өнімділігі шамалы ғана артып, бағдарламалық жасақтама көлемді болып, бұрынғысынша қателіктерге толы болып қалады. "Түсінікті айтқанда, бағдарламалық қамтамасыз ету мұнына мүмкіндік бермейді. Код қазіргі процессорлық қуатқа жете алмайды, және ешқашан жете алмайды". Соңында ол кез келген теорияның (әсіресе идеологияның) ең үлкен кемшілігі оның жалған болуы емес, "өмір мен шындықты түсінудің жалғыз және толық жолы деп мәлімдегенде" туындайды деп ескертеді. Объекті түрде қажеттілік сезімі адамның парадигмадан шығу немесе оған қарсы күресу қабілетін басып тастайды және адамдарды жоқ ететін өзін-өзі орындалатын тағдырға әкеледі.

Символдықтан кейінгі байланыс (2006)

Ланьедің кейбір болжамдары оның "символдық емес қарым-қатынас" деп атаған нәрсесіне қатысты. 2006 жылғы сәуір айтындағы Discover журналындағы бағанында ол бақажандар (яғни, түрлі сегіз аяқтылар, кальмарлар және оларға жақын моллюскалар) туралы жазады, олардың көпшілігі денелерін өзгерте алады, соның ішінде терінің түсі мен текстурасын өзгертеді, сондай-ақ мүшелерімен күрделі пішіндерді имитациялай алады. Ланье осы мінез-құлықты, әсіресе екі сегіз аяқты арасындағы алмасуды, ойдың тікелей мінез-құлықтық білінуі деп санайды.

Болашақ кімнің қолында? (2013)

Оның "Кімнің қолында болашақ?" атты кітабында (2013), Ланье орта таптың онлайн экономикадан көбінесе шеттетіліп бара жатқанын айтады. Пайдаланушыларды тегін қызметтер алу үшін өздері туралы құнды ақпарат беруге көндіре отырып, компаниялар деректердің үлкен көлемін дерлік ешқандай құн төлемей жинақтай алады. Ланье осы компанияларды "Сирена серверлері" деп атайды, бұл Одиссейдің сиреналарына сілтеме жасайды. Деректер қорына әр адамның үлесі үшін жалақы төлеудің орнына, Сирена серверлері байлықты деректер орталықтарын басқаратын аздаған адамдардың қолында шоғырландырады. Мысалы, ол Google-дің аударма алгоритмін келтіреді, ол адамдар онлайн жүктеген бұрынғы аудармаларды біріктіріп, пайдаланушыға ең жақсы нәтижені ұсынады. Бұл аудармалардың авторлары өз еңбегі үшін ешқандай төлем алмайды, ал Google жарнаманың көрінуін арттырып, қуатты Сирена сервері ретінде пайда табады. Тағы бір мысал келтерсек, Ланье 1988 жылы Кодак компаниясы 140 000 адамды жұмыспен қамтығанын айтады, ол цифрлық бейнелеу саласында жетекші болған кезде. 2012 жылы Кодак банкротқа ұшырады, себебі Instagram сияқты тегін фотосурет бөлісу сайттары сол кезде бар болғаны 13 адамды жұмыспен қамтыды. Бұл мәселелерді шешу үшін Ланье Тед Нельсонның "Xanadu" жобасына негізделген вебке баламалы құрылымды ұсынады. Ол кез келген ақпараттың бастауын көрсететін екі жақты байланыс жүйесін ұсынады, бұл вебке жарияланған түпнұсқа материалдары үшін адамдарға микротөлемдер арқылы сыйақы төлейтін экономиканы құрайды.

"Барлық жаңалықтың таңғы жарығы" (2017)

"Жаңаның таң шапағы: шындық пен виртуалды шындықпен кездесулер" (2017) кітабында Ланье 1960-шы жылдардағы Нью-Мексикодағы балалық шағы, технологиямен өмір бойы байланысы және Кремний алқабына қадам басу жолы туралы толғанады. Жеке естеліктер мен виртуалды шындық туралы ой-толғамдардың қосындысы ретінде Ланье VR-дің тарихи контексттегі мүмкіндіктерін көрсетеді және оның болашаққа қарайғы функцияларын болжайды. Ланье VR-дің басқа технологиялармен салыстырғанда адамды қызықтырып, шабыттандыру қабілеті жоғары екенін жазады ("Телевизор мен бейне ойындар адамдарды зомбидей маусыратып тастайды, ал VR белсенді және біраз уақыттан соң шаршату сезімін тудырады"). Оның пікірінше, VR-дің ескі, қарапайым құралдары адамның қабылдау процесін ашуға одан да тиімдірек болған, себебі "VR-дың ең кереметіне толық сенбеу жатады. Сиқыр шоуын тамашалау сияқты". Ланье VR-дің виртуалды әлемге емес, шындыққа назар аударуға көмектесетінін айтады, VR-дің ең керемет әсері демо көрсетілімі аяқталғаннан кейін туатынын түсіндіреді (оның зертханасы наушниктен шыққан қонақтарға жиі гүлдер сыйлаған, олар оларды алғаш рет көріп отырғандай сезінген). Ланье қазіргі VR-дің ойын-сауықтан асып түскен, бай тәжірибесін атап көрсетеді: ол соғыстан кейінгі стресс синдромымен күресіп жатқан ардагерлерді емдеуге, дәрігерлерге күрделі операциялар жасауға, параличпен ауыратын адамдарға ұшу сезімін сыйлауға және соңғы екі онжылдықта жасалған көлік құралдарының прототипін жасауға қолданылған. Кітап бойы Ланье VR-дің 51 анықтамасын келтіріп, оның көптеген артықшылықтары мен кемшіліктерін ашады.

Әлеуметтік желідегі аккаунттарыңызды қазірден-ақ өшірудің он дәлелі (2018)

Ланиер әлеуметтік желілердің ықпалына алаңдаушылық білдіреді, және оның әлеуметтік желілерге қатысты көптеген сын-пікірлері америкалық саясат пен мәдениетті бақылап отырушыларға жақсы таныс болар. Ақиқатында, талас Twitter және Facebook сияқты платформалар өз пайдаланушыларын қабақтап, эмпатияны азайтып, тайпалық сезімдерді күшейтеді дегенге келгенде. Ланиер әлеуметтік желілерге тәуелділік адамдардың руханилыққа қабілетін төмендетіп, әлеуметтік желі пайдаланушыларын платформалардың автоматтандырылған бір бөлігіне айналдырады деп қорқады.

Жасанды интеллект жоқ (2023)

2023 жылдың сәуірінде Ланье «Нью-Йоркер» журналында жасанды интеллект (А.I.) туралы әдеттегідей емес пікір білдірді, оның атауы мен көпшілік мәдениетте көрсетілгендей ақылды емес екенін айтты. Ланье эссесін мына сөздермен аяқтады: «Адамдарды ойлаңыз. Адамдар – биттердің тудырған мәселелерге жауап».

Уикипедия туралы пікірлер

Саймон Хэттенстоун Ланьермен сөйлескенде: text= Wikipedia-ны менің достарым өте жақсы адамдар басқарады. Бірақ мәселе мынада – ол бір ғана энциклопедия сияқты. Біздің кейбіреулеріміз қағазда шыққан «Британ энциклопедиясы» мен «Американ энциклопедиясы» екеуі де әртүрлі көзқарастарды ұсынған кезді еске түсірерміз. Мүмікін ең толық энциклопедия болу идеясы ғажап.

Музыка

Музыкант ретінде Ланье 1970-ші жылдардың соңынан бері қазіргі заманғы классикалық музыка әлемінде белсенді. Ол пианист және батыс емес музыкалық аспаптардың, әсіресе Азияның үрмелі және саптық аспаптарының маманы. Ол әлемдегі ең ірі және әртүрлі сирек аспаптар жинағының иесі. Ланьеде BACH иігі бар – қалыпты иігіден өзгеше, ол аспаптың бірнеше сымында полифониялық ойнауға мүмкіндік беретін дөңгелек иігі. Ланье Филип Гласс, Орнетт Коулман, Джордж Клинтон, Вернон Рид, Терри Райли, Дункан Шейк, Паулин Оливерос және Стэнли Джордан сияқты сан алуан артистермен бірге өнер көрсеткен. Оның жазу жобаларына Шон Леннонмен жасаған акустикалық техно дуэті және флейташы Роберт Дикпен дуэттер альбомы кіреді. Ланье камералық және оркестрлік музыка жазады. Қазіргі тапсырыстардың арасында Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында тұсаукесері өтетін опера және 2010 жылдың қазан айында Флорида штатының Винтер Парк қаласында Бах фестивалі қоғамының оркестрі мен хоры орындайтын «Амелияға арналған симфония» бар. Жақындағы тапсырыстарға 2006 жылдың сәуір айында Сан-Францискодағы Ерба Буэна өнер орталығында тұсаукесері өткен «Зілзала!» балеті, 2006 жылдың сәуір айында Сан-Францискодағы ODC-де тұсаукесері өткен TroMetrik ансамблі үшін «Кішкентай жылтырлар», 2006 жылы Торонтода тұсаукесері өткен ArrayMusic камералық ансамблі үшін «Жаңартпақ» кіреді. Сонымен қатар, 2000 жылы Вроцлав қаласының 1000 жылдығына арналған оркестр және виртуалды әлемдерге арналған концерттік ұзындықтағы шығармалар («Вроцлав үшін канондар», «Хаенончерто», «Жұмыртқа» және т.б.), Ұлттық өнер кеңесі мен Америка композиторлар форумы тапсырысымен жазылған «Навигатор ағашы» үш концерті және 1998 жылы Санкт-Пол камералық оркестрі тапсырысымен жазылған «Көлеңке/Дауыл» симфониясы да бар. «Continental Harmony» PBS арнаулы бағдарламасы «Навигатор ағашының» дамуы мен тұсаукесерін көрсетеді және CINE Golden Eagle жүлдесін жеңіп алды. 1994 жылы Ланье POINT Music/Philips/PolyGram Records лейблінде заманауи классикалық музыка альбомын «Өзгеріс құралдары» деп шығарды. Альбомды Стивен Хилл «The Crane Flies West 2» (Hearts of Space 357 сериясы) бағдарламасында Азия музыкалық дәстүрлерін батыстық зерттеу ретінде сипаттады. Қазір Ланье Марк Дойчпен бірлесіп «Технология және адам жанының болашағы» кітабы мен «Денсаулықтың дәлелі» музыкалық альбомының үстінде жұмыс істеп жатыр. Ланье Азия аспаптарымен жұмысының үлкен бөлігін 1999 жылғы «Үш маусым» фильмінің саундтрегінде естіруге болады, бұл Санденс кинофестивалінде көрермендер мен жюри жүлдесін алған тұңғыш фильм. Ол Марио Григоровпен бірге «Үшінші толқын» фильміне музыка жазды, ол 2007 жылы Санденс фестивалінде көрсетілді. Ол Терри Райлимен бірлесіп «Шалақ, Бірінші» операсының үстінде жұмыс істеп жатыр. Ланье сонымен қатар өзінің Chromatophoria тобымен музыкалық сахналық қойылымдарда виртуалды шындықты қолданудың алғашқыларын жасады, ол Монтрё джаз фестивалі сияқты орындарда әлемдік тур жасады. Ол виртуалды аспаптарда ойнайды және виртуалды әлемдегі оқиғаларды басқару үшін нақты аспаптарды пайдаланады. 2010 жылдың қазан айында Ланье Роллинс колледжімен және Джон В. Синклер Бах фестивалі хоры мен оркестрімен «Амелияға арналған симфонияның» әлемдік тұсаукесері үшін ынтымақтастық жасады. Ланье Пол Д. Миллердің (DJ Spooky) өңдеген «Sound Unbound: Sampling Digital Music and Culture» (MIT Press, 2008) жинағына соңғы сөз жазды. 1999 жылдың 9 мамырында Ланье «Пираттық – сіздің досыңыз» деген мақаласын «Нью-Йорк Таймс» газетінде жариялады, онда ол жазба компанияларының пираттықтан әлдеқайда қауіпті екенін айтты. Бастапқы мақала қазір қолжетімді емес, бірақ сол күні жарық көрген «Пираттықпен одақтас болу» деген үзіндісі бар. Бастапқы мақала сондай-ақ сол күні жарық көрген «Нью-Йорк Таймс» газетінің Нейл Штраустың мақаласында келтірілген. 2007 жылдың 20 қарашасында ол «Нью-Йорк Таймс» газетінде «Менің контентім үшін маған төлеңіздер» деген mea culpa жалғасын жариялады. 2023 жылдың 31 тамызында Лайнер Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы Ұлы американдық музыка залында сахнада пианист ретінде қонақ ретінде өнер көрсетті, Джон Зорнның 70 жылдық мерейтойына Билл Фриселл, Лори Андерсон, Дейв Ломбардо және Зорнмен бірге импровизациялады.

As a musician, Lanier has been active in the world of contemporary classical music, sometimes known as "new classical", since the late 1970s. He is a pianist and a specialist in many non western musical instruments, especially the wind and string instruments of Asia. He maintains one of the largest and most varied collections of actively played rare instruments in the world. Lanier owns a BACH. Bow, a convex curved bow which, unlike the ordinary bow, renders possible polyphonic playing on the various strings of a string instrument. Lanier has performed with artists as diverse as Philip Glass, Ornette Coleman, George Clinton, Vernon Reid, Terry Riley, Duncan Sheik, Pauline Oliveros, and Stanley Jordan. Recording projects include his acoustic techno duet with Sean Lennon and an album of duets with flutist Robert Dick. Lanier also writes chamber and orchestral music. Current commissions include an opera that will premiere in Busan, South Korea, and a symphony, Symphony for Amelia, premiered by the Bach Festival Society Orchestra and Choir in Winter Park, Florida, in October 2010. Recent commissions include "Earthquake!" a ballet that premiered at the Yerba Buena Center for the Arts in San Francisco in April 2006; "Little Shimmers" for the TroMetrik ensemble, which premiered at ODC in San Francisco in April 2006; "Daredevil" for the ArrayMusic chamber ensemble, which premiered in Toronto in 2006; A concert length sequence of works for orchestra and virtual worlds (including "Canons for Wroclaw", "Khaenoncerto", "The Egg", and others) celebrating the 1000th birthday of the city of Wroclaw, Poland, premiered in 2000; A triple concerto, "The Navigator Tree", commissioned by the National Endowment for the Arts and the American Composers Forum, premiered in 2000; and "Mirror/Storm", a symphony commissioned by the St. Paul Chamber Orchestra, which premiered in 1998. Continental Harmony was a PBS special that documented the development and premiere of "The Navigator Tree" won a CINE Golden Eagle Award. In 1994, he released the contemporary classical music album Instruments of Change on POINT Music/Philips/PolyGram Records. The album has been described by Stephen Hill, on "The Crane Flies West 2" (episode 357) of Hearts of Space, as a Western exploration of Asian musical traditions. Lanier is currently working on a book, Technology and the Future of the Human Soul, and a music album, Proof of Consciousness, in collaboration with Mark Deutsch. Lanier's work with Asian instruments can be heard extensively on the soundtrack of Three Seasons (1999), which was the first film ever to win both the Audience and Grand Jury awards at the Sundance Film Festival. He and Mario Grigorov scored a film entitled The Third Wave, which premiered at Sundance in 2007. He is working with Terry Riley on a collaborative opera to be entitled Bastard, the First. Lanier has also pioneered the use of Virtual Reality in musical stage performance with his band Chromatophoria, which has toured around the world as a headline act in venues such as the Montreux Jazz Festival. He plays virtual instruments and uses real instruments to guide events in virtual worlds. In October 2010, Lanier collaborated with Rollins College and John V. Sinclair's Bach Festival Choir and Orchestra for his Worldwide Premiere of "Symphony for Amelia". Lanier contributed the afterword to Sound Unbound: Sampling Digital Music and Culture (MIT Press, 2008) edited by Paul D. Miller, a. k. a. DJ Spooky. On May 9, 1999, Lanier authored a New York Times opinion piece entitled "Piracy is Your Friend" in which he argued that the record labels were a much bigger threat to artists than piracy. The original article is no longer available, but an excerpt entitled "Making an Ally of Piracy" exists with the same date. The original article is quoted in a separate New York Times article by Neil Strauss, also with the same date. On November 20, 2007, he published a mea culpa sequel entitled "Pay Me for My Content", again in The New York Times. On August 31st, 2023, Lainer made a guest appearance as a pianist onstage at the Great American Music Hall in San Francisco, California, improvising at John Zorn's 70th Birthday celebration along with Bill Frisell, Laurie Anderson, Dave Lombardo, and Zorn.

Мүшеліктер

Ланье көптеген кеңесші органдарда қызмет етті, соның ішінде Оңтүстік Калифорния университетінің Кеңесшілер кеңесі, Медициналық медиа жүйелері (Дартмут колледжімен байланысты медициналық визуализацияны дамытқан компания), Microdisplay корпорациясы және NY3D (автостерео дисплейлерді әзірлеушілер). 1997 жылы ол "Ұлттық теле-енгізу бастамасының" негізін қалаушы мүшесі болды, бұл бастама компьютерлік технологияны пайдаланып, үлкен қашықтықтағы адамдарға олар физикалық жағынан бірге отырғандай сезім беруге бағытталған. Ланье – Monitor Group-тың бөлігі болып табылатын Global Business Network мүшесі.

БАҚ-та

Ол бірнеше деректі фильмдерде түскен, соның ішінде 1990 жылғы "Cyberpunk" деректі фильмінде, 1992 жылғы Дания теледидарының "Computerbilleder – udfordring til virkeligheden" (ағылшын тілінде: "Computer Pictures – A Challenge to Reality") деректі фильмінде, 1995 жылғы "Synthetic Pleasures" деректі фильмінде. Ланьер 2002 жылғы "Minority Report" фильмінің қосымша командасының мүшесі ретінде көрсетілген. Ланьер "The Colbert Report", "Charlie Rose" және "The Tavis Smiley Show" бағдарламаларына қатысқан. Ол 2018 жылдың 19 маусымында ABC телеарнасының "The View" бағдарламасында өзінің "Дәл қазір әлеуметтік желідегі аккаунттарыңызды жоюдың он аргументі" кітабын насихаттап, бағдарламаның соңғы жеті минутында пайда болды. Ол 2020 жылдың 18 сәуірінде жарық көрген Radiolab подкастының "The Cataclysm Sentence" атты эпизодында қонақ болды. Ланьер Эндрю Янгтың "Yang Speaks" подкастында "Деректеріңіз кімге тиесілі? Жарон Ланьер жауап береді" тақырыбымен сұхбаттасты. Ланьер 2021 жылдың 6 қыркүйегінде Лекс Фридман подкастында жасанды интеллект, әлеуметтік желілер, виртуалды шындық және адамзаттың болашағы туралы ойларын бөлісті. Ол Висконсин штатындағы Конкордия университетінде және Университет Темпл Біріккен методистік шіркеуінде сөз сөйледі және презентациялар жасады.