Кіріспе
Канаданың Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жағдайы
Канаданың Екінші дүниежүзілік соғыстағы тарихы 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польшаға неміс басқыншылығымен басталды. Канада қарулы күштері соңында соғыс театрының дерлік барлық жерінде белсенді болды, бірақ көптеген шайқастар Италияда, Солтүстік-Батыс Еуропада және Солтүстік Атлантикада орын алды. Барлығы шамамен 1,1 миллион канадалық Канада армиясында, Канада Корольдік теңіз күштерінде, Канада Корольдік әуе күштерінде қызмет етті, 1941 жылғы халық санауы бойынша халық саны 11 506 655 адамды құрады, сонымен қатар империяның күштерінде шамамен 42 000 адам қаза тауып, тағы 55 000 адам жарақат алды. Соғыс кезінде Канада Сент-Лоуренс шайқасында және Британдық Колумбиядағы Ванкувер аралындағы Эстеван Пойнт маягына жасалған шабуылда тікелей шабуылға ұшырады. 1939-1950 жылдар аралығындағы қаржылық шығын 21,8 миллиард долларды құрады. Соғыс аяқталған кезде Канада әлемдегі төртінші ірі әуе күштеріне және үшінші ірі теңіз күштеріне ие болды. Канада сауда флоты Атлантика арқылы 25 000-нан астам рейс жасады, ал 130 000 одақтас ұшқышы Британдық Достастық Әуе Оқу Бағдарламасы бойынша Канадада оқытылды. 1944 жылдың 6 маусымында, D күні, Канаданың 3-ші жаяу әскер дивизиясы одақтас күштермен бірге Нормандиядағы "Жуно" жағажайына түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс Канадаға маңызды мәдени, саяси және экономикалық әсер етті, соның ішінде 1944 жылғы әскери қызметке шақыру дағдарысы франкофондар мен англофондар арасындағы бірлікке әсер етті. Соғыс Канада экономикасын нығайтып, оның әлемдік беделін арттырды.
Дайындықтар
Канада Британ империясының ең көне доминионы болғанымен, ол, көбінесе, соғысқа қатысуға құлшынбады. 11-12 миллион халқы бар Канада әскер құрамын айтарлықтай арттырды. Канада халқының шамамен 10% әскерге қатысты, олардың шағын бөлігі ғана міндетті түрде шақырылды. 1930 жылдардағы Ұлы депрессияның ұзақ күресінен кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың қиындықтары Канаданың қазіргі заманғы қалалық және өнеркәсіптік елге айналуын үдетті. Канада британдық Он жылдық ережені бұлжымай орындады, ол 1932 жылы Ұлыбритания одан бас тарғаннан кейін де қорғанысқа жұмсалатын қаражатты азайтты. Шамамен 20 жыл бойы назардан тыс қалған Канаданың қарулы күштері 1939 жылы аз, нашар жабдықталған және соғысқа дайын емес еді. 1936 жылы Кинг үкіметі шығындарды арттыруды бастады, бірақ бұл қадам халыққа ұнамады. Үкімет оны негізінен Канаданы қорғау үшін деп түсіндіруге мәжбүр болды, ал шетелдегі соғыс – «бұл елдің екінші деңгейдегі жауапкершілігі, бірақ, мүмкін, одан да көп күш-жігерді қажет ететін міндет». 1938 жылғы Судет дағдарысы жылдық шығындарды екі есеге арттырды. Дегенмен, 1939 жылдың наурызында Тұрақты әскерлік жасақта (немесе Тұрақты күш (PF), Канаданың толық уақытты армиясы) 4 169 офицер мен сарбазды, ал Тұрақты емес әскерлік жасақта (Канаданың резервтік күштері) 1938 жылдың соңында 51 418 адам болды, олардың көпшілігі 1918 жылғы қару-жарақпен қаруланған. 1939 жылдың наурызында Канада Корольдік теңіз күштерінде 309 офицер және 2967 теңізші, ал Канада Корольдік әуе күштерінде 360 офицер және 2797 әуеші болды. Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары Оскар Д. Скелтон үкіметтің соғыс саясатын жариялады. Оның негізгі қағидалары: Ұлыбритания және Франциямен кеңесу, сондай-ақ «Вашингтонмен бірдей маңызды, құпия кеңес жүргізу». Канаданың қорғанысына, әсіресе Тынық мұхитының жағалауына басымдық беру. Ньюфаундленд пен Батыс Индияға көмек көрсету мүмкіндігі. Корольдік әуе күштері бірінші болып шетелде қызмет етуі керек. Канада одақтастарына оқ-дәрі, шикізат және азық-түлікпен қамтамасыз ету арқылы «ең тиімді» көмек көрсете алады. Кинг кабинеті бұл саясатты 1939 жылдың 24 тамызында бекітті, ал қыркүйекте штаб басшыларының шетелдегі қызмет үшін екі армия дивизиясын құру туралы ұсынысын, ішінара шығындарға байланысты мақұлдамады. Оның «орташа» соғыс стратегиясы жақын арада екі сайлауда ұлттық және екі тілді қолдауға ие болды. Квебек премьер-министрі Морис Дюплессис соғысқа қарсы платформада сайлау шақырғанда, Аделар Годбудың либералдары 1939 жылдың 26 қазанында көпшілік дауысқа ие болды. Онтарио заң шығарушы жиналысы үкіметті соғысты «Канада халқы қалағандай» жүргізбегені үшін сынаған резолюцияны қабылдағанда, Кинг федералды парламентті таратып, 1940 жылдың 26 наурызында өткен сайлауда оның либералдары тарихтағы ең үлкен көпшілікті жеңді.
Consult with Britain and France, and "equally important, discreet consultation with Washington." Prioritize Canadian defence, especially the Pacific coast. Possibly aid Newfoundland and the West Indies. The RCAF should be the first to serve overseas. Canada can "most effective[ly]" serve its allies by providing munitions, raw materials, and food. King's cabinet approved this policy on 24 August 1939, and in September disapproved of the proposal by the Chiefs of Staff to create two army divisions for overseas service, in part because of cost. His "moderate" war strategy soon demonstrated its national and bilingual support in two elections. When Premier of Quebec Maurice Duplessis called an election on an antiwar platform, Adélard Godbout's Liberals won a majority on 26 October 1939. When the Legislative Assembly of Ontario passed a resolution criticizing the government for not fighting the war "in the vigorous manner the people of Canada desire to see," King dissolved the federal parliament, and at the resulting election on 26 March 1940, his Liberals won the largest majority in history.
Соғыс жариялау
1914 жылдың тамызында Ұлыбритания Германияға соғыс жариялаған кезде Канада тек ішкі істерді толық бақылайтын Ұлыбритания империясының доминионы болды және сол себепті Бірінші дүниежүзілік соғысқа автоматты түрде қосылды. Соғыстан кейін Канада үкіметі елді және француз бен ағылшын канадалықтарды бөліп тастаған 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысының қайталануын болдырмақшы болды. "Парламент шешеді" деп мәлімдеген премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг 1922 жылы Чанак дағдарысына қатысудан жалтарды, өйткені Канада Парламенті сессияда болмады. 1931 жылғы Вестминстер статуты Канадаға сыртқы саясатта тәуелсіздік берді. 1939 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғысқа қадам басқанда, кейбір сарапшылар Канаданың Ұлыбританияның соғыс жариялауына әлі де байланысты екенін айтты, себебі ол олардың ортақ монархының атынан жарияланған еді, бірақ премьер-министр Кинг тағы да "Парламент шешеді" деді. 1936 жылы Кинг Парламентке "Біздің ел халықаралық жағдайларға алаңдатарлықтай дәрежеде тартылып барады" деп мәлімдеді. Үкімет де, халық та Еуропа соғысына қатысуға құлшынбады, себебінің бірі – 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысы еді. 1939 жылдың наурыз айында король де, оппозиция жетекшісі Роберт Джеймс Манион да шетелге әскери қызметке шақыруға қарсылық білдірді. Дегенмен, Кинг 1923 жылғы көзқарасын өзгертпеді: Канада Америка Құрама Штаттары қатысса да, қатыспаса да, Империяның соғысына қатысады. 1939 жылдың тамызына қарай оның кабинеті, оның ішінде француз канадалықтары, Мюнхен дағдарысы кезінде болмағандай, соғысқа бірікті, бірақ кабинет мүшелері де, ел де өздерінің қолдауын Канаданың қатысуы "шектелген" болады деген үміттеріне негіздеді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польшаға шабуыл жасамас бұрын Канаданың соғысқа қатысуды таңдайтыны анық болды. Ұлыбритания 1939 жылдың 3 қыркүйегінде соғыс жариялағаннан кейін төрт күн өткен соң Парламент арнайы сессияға шақырылды. Кинг пен Манион Канаданың Ұлыбританиядан кейін қолдау білдірді, бірақ бірден соғыс жарияламады, себебі Канаданың өз бастамасымен қосылып жатқанын және соғысқа баруға міндетті емес екенін көрсету қажет еді. 1914 жылғы соғыс күтпегеннен келгенінен айырмасы, үкімет бағаны реттеу, рациондау және цензура бойынша шараларды дайындады, ал 1914 жылғы Соғыс шаралары заңы қайта қолданылды. Екі күндік пікірталас барысында 9 қыркүйекте 1939 жылы Өкілдер палатасы Корольдің үкіметке соғыс жариялауға өкілеттік беретін Тақтан сөйлеуге жауап ретіндегі Жолдауды мақұлдады. Квебек заң шығарушыларының шағын тобы заң жобасына түзетулер енгізуге тырысты, ал CCF партиясының жетекшісі Дж. С. Вудсворт оның партиясының бір бөлігі қарсы екенін мәлімдеді. Вудсворт заң жобасына қарсы дауыс берген жалғыз Парламент мүшесі болды. Сенат та сол күні заңды қабылдады. Кабинет сол түні соғыс жариялау туралы жарлық жобасын дайындады, оған генерал-губернатор лорд Твидсмуир 10 қыркүйекте қол қойды. 10 қыркүйекте король Георг VI Канаданың Германияға қарсы соғыс жариялауын бекітті. Кейіннен Канада Италияға (1940 жылдың 11 маусымы), Жапонияға (1941 жылдың 7 желтоқсаны) және басқа Ось державаларына соғыс жариялады, Вестминстер статуты Канадаға осы егемендік билікті берген қағиданы бекітіп, нығайтты.
Жұмылдыру және орналастыру
Соғыс басталғанда Канаданың Еуропадағы соғысқа қатысу міндеттемесі үкімет тарапынан бір дивизиямен және ішкі қорғаныс үшін резервте бір дивизиямен шектелді. Дегенмен, соғыс аяқталған кезде Канада қарулы күштерінің саны соғысқа дейінгі кезеңдегі мобилизациялық «жоспарларда» көзделгеннен әлдеқайда асып кетті. Соғыс барысында армияға 730 000, әуе күштеріне 260 000 және теңіз күштеріне 115 000 адам шақырылды. Сонымен қатар, мыңдаған канадалықтар Корольдік әуе күшінде қызмет етті. Канада армиясының шамамен жартысы және әуе күштерінің үштен екі бөлігі елден шықпады, ал Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ күштерінің үштен екі бөлігі шетелде орналасты. Соғыс аяқталғанға дейін 1,1 миллион ер және әйел Канада үшін әскери қызметте болды. Теңіз күштері 1939 жылы бірнеше кемеден 400-ден астам кемеге дейін өсті, оның ішінде үш авианосец және екі крейсер болды. Бұл теңіз күш-жігері соғыс бойы Атлантика мұхитындағы кеме қатынасы жолдарын ашық ұстауға көмектесті. Бұл, ішінара, Маккензи Кингтің «шектелген жауапкершілік» саясатын және Канаданың өнеркәсіптік соғыс күшінің еңбек талаптарын көрсетті, бірақ соғыстың объективті жағдайларын да бейнеледі. Франция жеңіліп, оккупацияланғаннан кейін, 1944 жылдың маусым айында Нормандияға шабуыл жасалғанға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданына теңдес Екінші дүниежүзілік соғыс болған жоқ. Канада 348 әскер жібергенімен, Солтүстік Африка және Жерорта теңізіндегі әскери күштердің қажеттілігі салыстырмалы түрде аз болды және британдықтар мен басқа да Британ империясы/Достастық күштерімен оңай қанағаттандырылды. Соғысқа жауап беру бастапқыда шектеулі болғанымен, ресурстар тез жұмылдырылды. HX 1 конвойі ұлт соғыс жариялағаннан кейін алты күн өткен соң Галифакстан шықты. 1940 жылдың 1 қаңтарында 1-ші канадалық жаяу әскер дивизиясы Ұлыбританияға келді. 1940 жылдың 13 маусымында Гастингс және Принс Эдвард полкінің 1-ші батальоны Бельгиядағы Британ экспедициялық күшінің оңтүстік қанатын қорғау үшін Францияға жіберілді. Батальон келген кезде британдықтар мен одақтастар Дюнкеркте қоршалып қалды, Париж құлдырады, және 200 км ішкі жерге енгеннен кейін батальон Брестке, содан кейін Ұлыбританияға қайтты. 1942 жылдың тамызындағы Диппе шабуылынан басқа, канадалық армия Еуропа операциялар театрында 1943 жылдың жазында Сицилияға шабуылға дейін маңызды қақтығыстарға қатыспады. Сицилия кампаниясы канадалықтарға соғысқа қатысуға мүмкіндік берді және кейіннен Римге бірінші болып кірді. Канада Перл-Харборға шабуыл жасалғанға дейін соғысқа белсенді қатысқан Америка құрама штаттарының жалғыз елі болды. Канаданың соғысқа қолдау көрсетуі үгіт-насихат науқаны арқылы жұмылдырылды, соның ішінде «Егер күн» акциясы, Виннипегке нацистердің шабуылды сахналауы 3 миллионнан астам соғыс облигациясын жинады.
Алғашқы науқандар
Канадамен үнемі кеңескенімен, Ұлыбритания соғыстың алғашқы тоғыз айында екі елдің де соғыс жоспарларын негізінен басқарып отырды. Ешбір ел Канаданың қорғанысын жете жарастырмады; Канаданың жаттығулары, өндірісі және жабдықтары Еуропадағы шайқасқа баса назар аударды. Оның негізгі рөлі – азық-түлік, шикізат жеткізу және бүкіл Империядағы ұшқыштарды оқыту болды. Британдықтар 1939 жылғы 26 қыркүйекте ұсынған Британдық одақтастық әуе оқу жоспарына сәйкес, бірінші дүниежүзілік соғыстағыдай, жүздеген мыңдаған әскерді теңізден тыс жерге жібермеді. Мүмкін, Ұлыбритания Канаданың теңізден тыс әскерлерін жібергісі келмеген шығар. Канада үкіметі келісті, себебі бұл рекетке қажеттілік тудыруы мүмкін және ол 1917 жылғы дағдарысқа себеп болған француз канадалықтарымен проблеманың қайталануын қаламайды. Қоғамдық пікір Кингтің 1939 жылдың соңында 1-ші Канадалық жаяу әскер дивизиясын жіберуіне себеп болды, мүмкін британдықтардың қалауына қарсы, бірақ егер әуе жаттығу ұсынысы он күн бұрын келген болса, сол жылы Канада әскерлері Солтүстік Америкадан кетпес еді. Канада Ұлыбританиямен толық ынтымақтасып, шағын Канаданың Корольдік әуе күштері (RCAF) адамдарының 90% -ын Британдық одақтастық әуе оқу жоспарына арнады; соғыс басталған кезде жыл сайын 125 ұшқыш оқытып келген күш қазір жоспар бойынша әр төрт апта сайын 1460 ұшқыш дайындады, бұл тарихтағы ең үлкен әуе күштері оқу бағдарламасы. 1940 жылдың қазанынан 1945 жылдың наурызына дейін Канаданың әуе базаларында 131,553 әуе күштері қызметкері, соның ішінде 49,808 ұшқыш оқытылды. BCAT түлектерінің жартысынан көбі RCAF және Royal Air Force (RAF) -да қызмет еткен канадалықтар болды. Еуропадағы RAF Бомбалау командасының алты тобының бірі Канадалық болды. 1937 жылы екі ел Канадада жасалатын әскери техниканың британдық үлгілерді қолдануы туралы келісімге келді. Бұл әскерлері әрқашан Ұлыбританиямен соғысатынын болжаған, сондықтан екі күш жабдықты бөлісуі керек, сонымен қатар Канада Атлантиканың арғы жағындағы көздерден компоненттерге тәуелді болды. Канадалық өндіріс әдістері мен құрал-саймандары британдық емес, американдық дизайнды қолданды, сондықтан жоспарды іске асыру Канадалық фабрикаларда толық өзгерістерді білдірмек. Соғыс басталғаннан кейін британдық компаниялар канадалықтардан өз жобаларын қабылдамады және Ұлыбритания канадалық әскери техниканы өндіруге қызығушылық танытпады. (Канада 1940 жылдың басында 1-ші Канада дивизиясына берілген британдық жабдықтарды оның зауыттарымен алмастыруды ұсынғанда, Ұлыбритания Канаданың полк белгілерін беруі мүмкін деп жауап берді.) Британия Канадаға сатып алуда АҚШ-қа қарағанда басымдық берді, бірақ 1939 жылы Канаданың әскери өндіріс қуаты өте аз болды, ал Британияда Канада доллары жетіспеді. 1940 жылы 12 маусымда Кингтің үкіметі мен Канадалық өндірушілер қауымдастығы британдық және француз үкіметтеріне "кіші тәжірибелік тапсырыстарын" тоқтатуды және "олардың оқ-дәрі мен керек-жарақтың шұғыл қажеттілігін" ең ерте уақытта білдіруді сұрады, өйткені "Канадалық өсімдіктер жеткізу көзі ретінде әлдеқайда көп мөлшерде пайдаланылуы мүмкін". Бұл жағдай 1940 жылы 24 мамырда Франция үшін шайқас кезінде, Ұлыбритания Канадаға енді жабдық бере алмайтынын айтқан кезде өзгерді. 48 сағаттан кейін Британия Канададан жабдық сұрады. 28 мамырда жеті канадалық эсминец ағылшын арнасына жөнелтілді және елдің Атлантика жағалауын қорғауға тек екі француз су асты кемесі қалды. Канада да 50 - 60 миллион оқ-дәрі мен 75000 Росс мылтығын жіберді, бұл өзін жетіспеушілікке ұшыратты. Ұшуды оқыту жоспарының алғашқы түлектері болашақ студенттердің оқытушылары болуды көздеді, бірақ олар Британияға қауіп төнгендіктен дереу Еуропаға жіберілді. Британдық жабдықтарды жеткізудің аяқталуы оқу жоспарына қауіп төндірді, ал Кинг АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельттен Солтүстік Американы қорғауға көмектесетінін айтып, ұшақтар мен қозғалтқыштар сұрауға мәжбүр болды. Франция құлдырауының таяп қалғанынан кейін Британия Канадаға Солтүстік Америкадағы стратегиялық орындарға, Атлантика мен Кариб теңізіне қосымша әскерлер жеткізуді ұсынды. 1939 жылдан бастап Канаданың жойғыш кемесіне қоса, Канада 1940 жылдың мамыр айынан бастап Вест-Индияны қорғауға көмектесу үшін Бермуда, Ямайка, Багам аралдары мен Британдық Гвианада соғыста қызмет еткен бірнеше компаниямен әскерлерін ұсынды. Канадалық күштер Франция шайқасында шағын рөл атқарды, 1-ші Канадалық жаяу әскер бригадасы екінші британдық экспедициялық күшінің (BEF) құрамында Брестке орналастырылды. Бригада 14 маусымда Ле-Манға қарай жылжыды, содан кейін 18 маусымда Брест пен Сен-Малодан Ұлыбританияға қайтарылды.
Біріккен Корольдікті қорғау
1940 жылдың маусым айында Францияның құлауынан бастап, 1941 жылдың маусым айында Германияның КСРО-ға басып кіруіне дейін Канада Ұлыбританияны шұғыл қажетті азық-түлік, қару-жарақ және соғыс материалдарымен теңіз конвойлары және әуе көпірлері арқылы, сондай-ақ Ұлыбритания шайқасы мен Блицте шайқасқан ұшқыштар мен ұшақтармен қамтамасыз етті. Ұлыбритания шайқасы кезінде 88-ден 112-ге дейін канадалық ұшқыштар RAF қатарында қызмет етті, олардың көпшілігі өз бастамасымен Ұлыбританияға келді. Саяси қажеттіліктен "толығымен канадалық" эскадрилья, No. 242 эскадрилья RAF, соғыстың басында Британдық Достастықтың Әуе оқу жоспары бойынша құрылды және эскадрилья Франция шайқасында қызмет етті. Кейіннен оларға No. 1 эскадрилья RCAF 1940 жылдың маусым айында Ұлыбритания үшін шайқаста қосылды және олар тамыз айында шайқастың "қыздырған" жерінде болды. 1940 жылдың қазан айындағы шайқастың соңында 23 канадалық ұшқыш қаза тапты. RCAF эскадрильялары мен британдық RAF қатарында ұшқан жеке канадалық ұшқыштар Ұлыбритания шайқасында Spitfire және Hurricane истребительдерінде ерекше көзге түсті. 1943 жылдың 1 қаңтарына дейін Ұлыбританияда No. 6 тобын құруға жеткілікті RCAF бомбалаушылары мен экипаждары болды, ол RAF Бомбалау командованиесінің сегіз бомбалаушы тобының бірі болды. Егер 1941 жылы жоспарланған неміс басқыншылығы Ұлыбританияға орын алған болса, кейін I Канада корпусы деп аталған құраманың бөлімшелері ағылшын арнасы мен Лондон арасында оларды қарсы алу үшін орналастырылды. Франция капитуляциялағаннан кейін Ұлыбритания Канадаға Солтүстік Американы немістердің басып алуы мүмкін емес екенін және канадалықтардың осыған сәйкес жоспар жасауы керектігін айтты. 1940 жылдың маусымынан бастап Канада өзін қорғауды Ұлыбританияға көмектесумен бірдей маңызды деп санады, мүмкін, тіпті сәл маңыздырақ. Канада әскерлері Солтүстік Америкадағы Германияға ең жақын нүкте – Канаданың шығыс жағалауындағы Ньюфаундленд колониясын қорғауға жіберілді. Британ аралдарымен құрлық байланысын жоғалтудан қорқып, Канададан Исландияны басып алуды сұрады, ол 1940 жылдың маусымынан 1941 жылдың көктеміне дейін, алғашқы британдық шабуылдан кейін осылай істеді. Канада сонымен қатар американдық әдістер мен құралдарды пайдалана отырып, әскери жабдықтар өндірді. Құн енді мәселе емес еді; 24 маусымда Кинг үкіметі Канада тарихындағы алғашқы 1 миллиард долларлық бюджетті ұсынды. Оның ішінде 1939-1940 қаржы жылындағы 126 миллион долларға қарағанда 700 миллион доллар соғыс шығындары болды; алайда, соғыс жалпы экономиканы Канада тарихындағы ең күшті етті. Оппозицияның қолдауымен Ұлттық ресурстарды жұмылдыру туралы заң бүкіл Канада бойынша әскери міндеттілікті бастады. 1917 жылғы дағдарысты тудырған мәселені болдырмау үшін, әскери қызметке шақырылған канадалықтарды шетелде соғысуға жіберуге болмайды, егер олар өз еркімен келмесе. Дегенмен, көптеген адамдар әскери міндеттіліктің кез келген түріне қатаң қарсы болды; Монреаль қаласының мэрі Камильен Худе 1940 жылдың тамызында әскерге шақыруға қарсы сөйлеген кезде тұтқындалып, интернациялық лагерьге жіберілді. АҚШ үкіметі де Германияның Еуропада жеңіске жеткені Солтүстік Америкаға қандай салдар әкеледі деп қорқып отырды. Монро доктринасының арқасында американдық әскерилер Канадаға қарсы кез келген шетелдік шабуылды АҚШ-қа шабуыл жасаумен тең санады. Рузвельт әкімшілігінің Еуропаға көмек көрсетуін сынаған американдық оқшаулаушылар Канадаға көмек көрсетуді сынамады, 1940 жылдың жазында американдықтардың 81 пайызы қорғауға қолдау көрсетті. 19 маусымда әскери одақ құруды жақтаған оқшаулаушы Чикаго Трибьюн Канаданы таң қалдырды және қуантты. Кинг арқылы АҚШ Ұлыбританиядан Корольдік теңіз флотын империяның айналасына таратуын сұрады, сонда немістер оны бақылай алмайды. 1940 жылдың 16 тамызында Кинг Рузвельтпен Нью-Йорк штатының Огденсбург шекаралық қаласында кездесті. Огденсбург келісімі арқылы олар екі елдің бірлескен қорғанысын жоспарлайтын және соғыстан кейін де жалғасатын Қорғаныс жөніндегі тұрақты бірлескен кеңесті құруға келісті. 1940 жылдың күзінде британдықтардың жеңілуі соншалықты ықтимал болды, егер Германия Еуропада жеңіске жетсе, бірлескен кеңес Канада әскерінің басқаруын АҚШ-қа беруге келісті. 1941 жылдың көктемінде әскери жағдай жақсарған кезде Канада АҚШ соғысқа кірсе және қашан болса да өз әскерлерін басқаруды Америкадан қабылдамады.
Ньюфаундленд
Соғыс жарияланғанда, Ұлыбритания Канададан Британдық Солтүстік Американы қорғауды күтті. 1939 жылы Л. Эмерсон Ньюфаундлендтің қорғаныс комиссары болып тағайындалды. Ньюфаундленд доминионы 1949 жылға дейін Канада конфедерациясына қосылмады (Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң). 1907 жылдан 1949 жылға дейін Ньюфаундленд Британ империясының құрамында өзін-өзі басқаратын доминион мәртебесіне ие болды. Алайда, 1934 жылдан 1949 жылға дейін Ньюфаундленд тек атақты ғана доминион болды, себебі 1934 жылы конституцияны тоқтата тұруға дауыс бергеннен кейін, ол тікелей Ұлыбританиядан басқарылды. Уинстон Черчилль Эмерсонға Канадамен ынтымақтастық орнатуды және «достық шабуылға» сәйкес келуді бұйырды, сондай-ақ Маккензи Кингке, Канада монархы ретінде корольдің Ньюфаундлендті басып алуын ұсынуға шақырды. 1942 жылдың наурызына қарай комиссар Эмерсон Ньюфаундлендтегі Ұшақтарды анықтау корпусы сияқты ресми ұйымдарды қайта құрылымдап, оларды Канаданың Ұшақтарды анықтау корпусы сияқты канадалық бөлімшелерге біріктірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ньюфаундлендте бірнеше канадалық полк орналасты: ең танымал полк – Канаданың Корольдік мылтық әскері, олар Британдық Гонконгқа жіберілмес бұрын Кейп-Спиарда орналасқан; 1941 жылдың шілдесінде Принц-Эдуард аралының жоғары таулы полкі оларды алмастыру үшін келді; 1941 және 1942 жылдары Линкольн және Велланд полкі Гандер әуежайына, содан кейін Сент-Джонсқа тағайындалды. Канада армиясы неміс теңіз шабуылын болдырмау үшін Кейп-Спиарда бірнеше үлкен қару-жарақтары бар бетон бекініс салды. Басқа бекіністер Сент-Джонс портына қарап тұрды; оңтүстік жақтағы төбелерге журналдар мен бункерлер ойылып, порттың аузына торпедалық торлар орнатылды. Белл аралында сауда флотын су асты қайықтарынан қорғау үшін зеңбіректер орнатылды, ал Гус шығанағын қорғау үшін Риголеттеде қару-жарақтар орнатылды. Британ армиясы Ньюфаундлендте шетелде қызмет ету үшін екі бөлім жинады: 59-шы далалық артиллерия және 166-шы далалық артиллерия. 59-шы полк Солтүстік Еуропада, ал 166-шы полк Италия мен Солтүстік Африкада қызмет етті. Корольдік Ньюфаундленд полкі де шақырылды, бірақ ешқашан шетелге жіберілмеді. № 125 (Ньюфаундленд) эскадрильясы Англия мен Уэльсте қызмет етті және D күніне қолдау көрсетті: эскадрилья 1945 жылдың 20 қарашасында таратылды. Сонымен қатар, Ньюфаундленд Шотландияға Ньюфаундленд теңіз орман шаруашылығы бөлімі түрінде үш мыңнан астам білікті орманшыларды жіберді. NOFU соғыс күш-жігеріне көмектесіп, өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін ағашпен қамтамасыз етті. 1939 жылдан 1945 жылға дейін Ньюфаундлендке тағайындалған барлық канадалық сарбаздар шетелде қызмет еткендері үшін Канадалық ерікті қызмет медаліне күміс сызықтары бар медаль алды. Канада, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия және Австралия өздерінің ерікті қызмет медальдарын шығарғандықтан, Ньюфаундленд үкіметі 1978 жылы өз ерікті қызмет медальдарын шығарды. Ньюфаундленд ерікті соғыс қызметі медалі тек Ньюфаундленд тұрғындарына берілді, олар Достастық күштерінде шетелде қызмет еткен, бірақ ерікті қызмет медаліне ие болмаған. Медаль қоладан жасалған: оның беткі жағында тәж және карибу бейнеленген, ал артқы жағында Британия мен екі арыстан бейнеленген.
Сент-Пьер және Микелон
Франция құлағаннан кейін, Ньюфаундленд жағалауында орналасқан Сент-Пьер және Микелон француз теңізден тыс аймағы Виши Франциясына адалдық серт берді. Канада үкіметі Оскін елдерінің Сент-Пьер және Микелонды операциялар базасы ретінде пайдалану мүмкіндігін қарастырды. Колонияның Канада мен Ньюфаундлендке жақын орналасуы неміс суасты қайықтарына одақтас конвойларын тонау және шабуылдарын үйлестіру үшін қолайлы мүмкіндік берер еді. Бұл жағдай аралдардың сымсыз байланыс және трансатлантикалық кабельдер арқылы Франциямен байланыса алатындығымен күшейді. Ньюфаундленд және Ұлыбритания үкіметтері Канадамен кеңесіп, аралдарға шабуыл жасауды қарастырды. Бірақ Канаданың соғыс кабинеті АҚШ-ты ренжітуден қауіптеніп, әрекет етуден бас тартты. 1941 жылдың 24 желтоқсанында Азат француз флотилиясы 230 теңізшіні аралдарға түсірді. Сент-Пьер және Микелон әкімшісі Гилберт де Бурнат қарсылық көрсетпеді. Кейін аралда өткен референдумда еркін француз әкімшілігін мақұлдауға көпшілік дауыс берді.
Гонконг шайқасы
1941 жылдың күзінде британ үкіметі Канада үкіметінің Гонконгтағы британдық, үнді және гонконгтық гарнизонды күшейту үшін екі жаяу әскер батальоны мен бригада штабын (1975 адам) жіберу туралы ұсынысын қабылдады. Ол "C күші" деп аталды және 1941 жылдың қараша айының ортасында Гонконгқа келді, бірақ барлық қажетті жабдықтары болмады. Олар бастапқыда аралдың оңтүстік жағына, жаудың теңізден шабуылдауына қарсы тұру үшін орналастырылды. 8 желтоқсанда, Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауынан кейін, жапондықтар Гонконгқа қарсы шабуыл бастады, олардың күші одақтас гарнизонынан 4 есе артық болды. Канадалық сарбаздар қарсы шабуылға шақырылып, 11 желтоқсанда алғашқы шайқасына қатысты. Қаһарлы шайқастардан кейін одақтас күштер 1941 жылдың 25 желтоқсанында капитуляциялады. "C күші" шайқаста 290 адамды жоғалтты, ал тағы 267 адамы жапондық әскери тұтқын лагерьлерінде қайтыс болды.
Алеут аралдарына қарсы іс-қимыл
Перл-Харборға шабуылдан кейін және Америка соғысқа қатысқаннан соң, жапон әскерлері Алеут аралдарына басып кірді. Канадалық әуе күштері жапондықтарға қарсы су асты қайықтарына қарсы патрульдік рейстер жасады, ал құрлықтағы Канада әскерлері жапондықтарға қарсы американдық әскерлермен бірге орналастырылды. Көрсетілген жағдайларға байланысты, Канада әскерлері Алеут кампаниясы барысында, Kiska аралына шабуыл жасау кезінде бір рет ғана шайқасқа жіберілді. Алайда, сол кезде жапондықтар өз күштерін жайылтып үлгерген еді.
Италиялық науқан
Канадалықтар теңізде, әуеде және одақтас құрамаларға шағын топтарда, сондай-ақ дербес түрде қызмет еткенімен, Италия науқаны Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері толық құрамдағы канадалық дивизиялардың алғашқы, кең ауқымды жауынгерлік қатысуы болды. 1943 жылы канадалық сарбаздар Сицилияға одақтастардың шабуылына, одан кейін Италияға одақтастардың шабуылына түсті және ұзақ итальяндық науқанда күресті. Италиядағы одақтастардың науқаны барысында 25 000-нан астам канадалық сарбаз соғыста қаза тапты. 1-ші канадалық дивизия және 1-ші канадалық бронетанктік бригада 1943 жылдың 10 шілдесінде «Хаски» операциясында Сицилияға одақтастардың шабуылына қатысты, сондай-ақ 1943 жылдың 3 қыркүйегінде Италияға одақтастардың шабуылының бөлігі болған «Бейтаун» операциясына қатысты. Канаданың Сицилия және Италия науқандарына қатысуы, үкімет Ұлыбританияда әрекетсіз отырған Бірінші канадалық армияны таратуға шешім қабылдағаннан кейін мүмкін болды. Канадалық әскерлердің соғысқа кірісуіне байланысты қоғамдық қысым, күтілетін Солтүстік-Батыс Еуропаға шабуылдан бұрын әрекет етуге мәжбүр етті. Ұзақ және қиын итальяндық науқан кезінде Италия құрлығында шайқас жалғасты, одан кейін канадалық әскерлер 1945 жылдың ақпан-наурыз айларында «Алтын жапырақ» операциясы аясында Батыс майданға қайта орналастырылды. Осы кезде Канаданың Италиядағы үлесі 1-ші канадалық корпусының штабын, 1-ші дивизияны, 5-ші канадалық (бронетанктік) дивизияны және тәуелсіз бронетанктік бригаданы қамтыды. Италиядағы ерекше шайқастар: Моро өзенінің науқаны (1943 жылдың 4 желтоқсаны – 1944 жылдың 4 қаңтары), Ортана шайқасы (1943 жылдың 20-28 желтоқсаны) және Гитлер желісін бұзуға арналған шайқастар, содан кейін Готика желісіндегі шайқастар. Италиядағы канадалық армия сарбаздарына үш «Виктория кресі» ордені табысталды: Корольдік 22-ші полкінің капитаны Пол Трике, «Сифорт-Хайлендерс» полкінің қара сержант Смоки Смит және «Вестминстер» полкінің майоры Джон Махони (моторландырылған).
Франция азат етілді
1944 жылдың 6 маусымында 3-Канадалық дивизия Нормандияға қону кезінде Джуно жағасына түсіп, алғашқы шабуыл сағатында ауыр қаза тапты. D күнінің соңына қарай канадалықтар Францияға британдық немесе американдық әскерлерге қарағанда тереңірек еніп, Омаха жағалауынан басқа жағалаулардағыдан күшті қарсылықты жеңді. Нормандия кампаниясының алғашқы айында канадалық, британдық және поляк әскерлеріне театрдағы ең күшті және жақсы даярланған неміс әскерлері қарсы тұрды, оның ішінде 1-ші СС танк дивизиясы «Лейбштандарте СС Адольф Гитлер», 12-ші СС танк дивизиясы «Гитлерюгенд» және «Панцер Лехр» дивизиясы. 6-11 маусым аралығында қаза тапқан әр жетінші канадалық сарбаз, Нормандия қырғындары деп аталған жазалаулар сериясында, тапсырғаннан кейін өлтірілді. Канадалықтар маңызды қала Канға және одан кейін Фалезге қарай жол ашу үшін бірнеше қиын операциялар жүргізді, бұл Парижді азат етуге жасалған одақтастардың әрекетінің бір бөлігі болды. Бірінші Канада армиясы АҚШ күштерімен біріккенде және Фалез қалтасын жапқанда, Нормандиядағы неміс армиясының талқандалуы дерлік толыққанды болды. Солтүстік-Батыс Еуропадағы канадалықтар үш «Виктория крестін» алды; Оңтүстік Альберта полкінің майоры Дэвид Карри Сент-Ламбердегі ерлігі үшін «Виктория крестімен» марапатталды, Эссекс шотландтық капитаны Фредерик Тилстон және Канада Королевасының жеке мылтық полкінің сержанты Обри Козенс 1945 жылы Рейнландтағы шайқастағы қызметтері үшін марапатталды, соңғысы қаза болғаннан кейін марапатталды. D күні 50 000 канадалық қатысты.
Төменгі елдер
Канаданың ең маңызды үлестерінің бірі – Шельда шайқасы, генерал Генри Дункан Грэм Крерардың қолбасшылығындағы Бірінші Канада армиясының құрамында, генерал-лейтенант Гай Симондс басқарған II Канада корпусының қатысуымен. Корпусқа 2-ші Канадалық жаяу әскер дивизиясы, 3-ші Канадалық жаяу әскер дивизиясы және 4-ші Канадалық (бронетанктік) дивизия кірді. II Канада корпусы, номиналды түрде Канада құрамында болғанымен, құрамында поляк 1-ші бронетанкті дивизиясы, 1-ші бельгиялық жаяу әскер бригадасы және Нидерланды моторизацияланған жаяу әскер бригадасы бар еді. Британдық 51-ші жаяу әскер дивизиясы корпусқа қосылды. Британдықтар Антверпенді азат еткенімен, қаланың портын немістер Шельда сағасынан ығыстырылғанша пайдалану мүмкін болмады. 1944 жылдың күзінде бірнеше апта бойы ауыр шайқастардың нәтижесінде канадалықтар осы аймақта немістерді жеңіске жеткізді. Содан кейін канадалықтар шығысқа бет бұрып, Нидерландыны азат етуде маңызды рөл атқарды. 1944–1945 жылдары Бірінші Канада армиясы Нидерландының көп бөлігін неміс оккупациясынан азат етуге жауапты болды. Осы операциялар барысында Канада 7 600 әскерін жоғалтты. Бұл күн 5 мамырда аталып өтеді, ол неміс бас қолбасшысы Иоганнес Бласковицтің, 1-ші Канада корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Чарльз Фолкскеге тапсыруын еске түсіреді. Корпус 1945 жылдың ақпанында «Алтын талшық» операциясы аясында Италия майданынан қайтып келді. Канада әскерлерінің келген уақыты Нидерланды үшін қиын кезеңмен сәйкес келді: «аштық қысы». Канадалық әскерлер балаларға азық-түлік, ал бейбіт тұрғындарға жамылғылар берді. «Манна операциясы» аясында бомбалаушылар Германияның рұқсатымен, егер 200 метрден жоғары ұшпаса, Германия басып алған Роттердам, Амстердам және Гаага қалаларындағы аш азаматтарға азық-түлік пакеттерін тастады. Нидерланд королікі отбасы Нидерланды азат етілгенге дейін Оттаваға көшіп келді, ал ханшайым Маргриет осы Канададағы жер аударылу кезінде дүниеге келді. Нидерланд ханшайымы Джулиана, сол кездегі патшайым Вильгельминаның жалғыз баласы және таққа мұрагері, соғыс кезінде екі қызы Беатрикс пен Иренмен бірге Канадада пана тапты. Ханшайым Джулиана Канадада болған кезде оның үшінші баласының тууына дайындық жүргізілді. Осы ханшайым баласының голланд азаматтығын қамтамасыз ету үшін Канада Парламенті Оттава қалалық ауруханасындағы ханшайым Джулиананың жатын бөлмесін «аумақтық емес» деп жариялаған арнайы заң қабылдады. 1943 жылдың 19 қаңтарында ханшайым Маргриет дүниеге келді. Ханшайым Маргриет туғаннан кейін бір күні Бейбітшілік мұнарасында Голландия туы көтерілді. Бұл Канада Парламент ғимаратының үстінде шетел туының желбіреген жалғыз жағдайы болды. 1945 жылы Нидерланд халқы Канаданың Нидерландыны азат етудегі рөлі үшін 100 000 таңдаулы лала гүлдерін соғыстан кейінгі сыйлық ретінде жіберді. Бұл лала гүлдері Парламент төбесінде және Королева Елизавета даңғылы бойында отырғызылды. Ханшайым Джулиана сыйлыққа көрсетілген мәнге қатты риза болды және 1946 жылы Оттавадағы қонақжайлылыққа деген алғысын білдіру үшін 20 000 лала гүлдерін жеке сыйлық ретінде жіберуге шешім қабылдады. Бұл сыйлық өмір бойына сақталатын мұраның бір бөлігі болды. Содан бері лала гүлдері Оттавада тыныштық, еркіндік және халықаралық достықтың символы ретінде гүлдеп өсті. Жыл сайын Канаданың астанасы голланд королікі отбасынан 10 000 гүл алды, олар Канаданың лала гүлдер фестивалінде тойланады. 1995 жылы Нидерланды Парламент төбесіне қосымша 5 000 гүл, әр провинциялық және аумақтық астанаға 1 000 гүл және Сент-Анн де-Бельвю, Квебек, (Канададағы жалғыз қалған федералдық аурухана, Ветерандар істері Канадамен басқарылады) үшін 1 000 гүл сыйлады.
Атлантика шайқасы
Атлантика шайқасы Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ұзаққа созылған шайқасы болды. Ұлыбритания Германияға соғыс жариялағаннан кейін, Канада дереу одан кейін еріп, 1939 жылдың 10 қыркүйегінде соғысқа кірді, себебі олар Ұлыбританияны қолдауға мүдделі болды. Канаданың қауіпсіздігі осы соғыстағы британдықтардың табысына байланысты болды, және ұлттық қауіпсіздікті сақтаумен қатар, саяси тұрғыдан алғанда, кейбір адамдар Канаданың одақтастарына көмектесуі міндет деп санайтын. Мысалы, Канаданың премьер-министрі Маккензи Кинг Канаданың "Ұлыбританияны қолдау" – "өздігінен түсінікті ұлттық міндеті" екеніне толық сенген. Канадаға Атлантикадағы екі стратегиялық маңызды нүктені қамту жауапкершілігі берілді. Біріншісі Гренландия жағалауында орналасқан "Атлантиканың орталық бөлігі" деп аталады. Бұл бөлік – жабдықтау желісінде өте қауіпті және бақылауы қиын нүкте болды. Исландияны жанармай құю пункты ретінде пайдаланумен және Канаданың батыста орналасуымен, бұл олқылық тарылды. "Жер бетіндегі олқылықты 1943 жылы Канада Корольдік теңіз күштері жапты. Ньюфаундлендтің эскорттық күші 5 канадалық корветпен және екі британдық эсминецпен [канадалық теңізшілермен толықталған] басталды, содан кейін қолжетімді болғанда басқа канадалық теңізшілермен толықталған британдық эсминецтер қосылды". Канадаға берілген екінші міндет – "Оверлорд" операциясы (Нормандияға түсу) кезінде Англия жоғалауын бақылау болды. "6 маусымда 50 RCN эскорттық кемесі Солтүстік Атлантикадан және Канада суларынан шабуылдық міндеттерге қайта бағытталды". "Канадалықтар Атлантика конвойлерінің мәселесін шешті" – британдық адмирал сэр Перси Нобл.
Оңтүстік-Шығыс Азия және Тынық мұхиты
Канадалық әскери-теңіз және арнайы күштер Тынық мұхиты мен Оңтүстік-Шығыс Азияда әртүрлі міндеттерде қатысты. «Уганда» мен басқа крейсерлер, сондай-ақ қарулы сауда крейсері «Принс Роберт» британдық Тынық мұхиты флотына қарастырылды. «Уганда» сол кезде театрға (соғыс өңіріне) жеткен болатын. HMCS Ontario Филиппин, Гонконг және Жапониядағы соғыстан кейінгі операцияларды қолдау үшін келді. Дегенмен, «Уганда» британдық Тынық мұхиты флотында қызмет еткен кезінде жапондықтарға қарсы тікелей күреске қатысқан жалғыз Канада Корольдік теңіз күштерінің кемесі болды. Түрлі канадалық арнайы күштер де Оңтүстік-Шығыс Азияда қызмет етті, оның ішінде Бурмадағы өзендер арқылы шабуылдарды бастауға міндеттелген теңізшілерден құралған «Теңіз барлау бөлімі» де болды. HMCS «Уганда» кемесіндегі жағдай, АҚШ теңіз күштерінің кемелерімен салыстырғанда, қатаң тәртіп пен жеке канадалық ерекшелікті көрсету мүмкін болмауы, экипаж арасындағы моральдің төмендеуіне және наразылыққа себеп болды. Бұл жағдайды түзету мақсатында және Канада үкіметінің тек еріктілер шетелде қызмет ететін жаңа саясатын ескере отырып, кеме командирі капитан Эдмонд Ролло Маингуи экипаж мүшелерін (ресми күннен бұрын) шетелде қызмет етуге дайын еместігін тіркеуге шақырды. 907 экипаж мүшесінің 605-і 1945 жылдың 7 мамырында осы тілектерін білдірді. Бұл шешім құқықтық салдарға ие болды және Канадаға, содан кейін британ үкіметіне жеткізілді. Британдықтардың ашулы реакциясына жауап ретінде канадалықтар ауыстырылғанға дейін өз позицияларын сақтауға келісті. Бұл 1945 жылдың 27 шілдесінде болды, сол күні кеме британдық Тынық мұхиты флотына қосылды, ал «Уганда» Эскимальтқа бағыт алды және Жапонияның капитуляция күнінде жетті. 1942 жылдың 20 маусымында Япондық I-26 теңіз шақырушысы Ванкувер аралындағы Эстеван Пойнт маягына шабуыл жасаған кезде Канаданың құрлық бөлігі де шабуылға ұшырады. Жапондық отты шарлары да Канадаға жіберілді, олардың кейбіреулері Британдық Колумбияға және басқа батыс провинцияларға жетті. Жапондық Фу Го шар бомбалары 1944–45 жылдардың қысында жіберілді, бірақ ешқандай канадалық осы құрылғылардан зардап көрген жоқ. Жапон армиясы жарылыс әсерінен бөлек, өртке қауқыпты тудыратын өрт сөндіруші бомбалардың өртке себеп болатынын үміттенеді. Шарлардың қыста, яғни қасиетті ағынның ең күшті кезінде ұшырылуы керек болғандықтан, қар жамылған жер өрттердің таралуына кедерес жасады. Дегенмен, соғыс кезінде Манитобаның шығысына дейін 57 құрылғы табылды. Көптеген басқалары 2014 жылға дейін ашылды. Германия 1943 жылы Лабрадордың солтүстігіндегі қарапайым жағалауға автоматтандырылған ауа райы стансасын орналастырды, оны «Курт ауа райы стансасы» деп атады. Ол 1977 жылға дейін неміс екені анықталмады, өйткені ол «канадтық» деп белгіленген, сондықтан кездейсоқ келушілер оны хабарламады.
Ауыл шаруашылығы, тау-кен және өнеркәсіп
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Канада Ұлы депрессиядан шығуға тырысып жатқандықтан, елдің өнеркәсіптері мен шаруаларына ерекше мән берілді. Канада жұмысшыларға зор қажеттілік сезінді. Соғыс жылдарында Канаданың өнеркәсіптері одақтас елдерге шамамен 10 миллиард долларлық (қазіргі шақта 100 миллиард долларға жуық) соғыс материалдары мен басқа да жабдықтарды өндірді. Елдегі ерлер шетелге кеткендіктен, әйелдер жұмыс орнында белсенді рөл атқара бастады. Үкімет тарапынан қатаң жалақы және баға шектеулері салынғандықтан, жұмысшылардың құқықтары толыққанды қамтамасыз етілмеді. 11,3 миллион халқы бар Канадада соғыс өнеркәсібінде шамамен 1 миллион, ал ауыл шаруашылығында, байланыс және азық-түлік өңдеу салаларында 2 миллион адам жұмыс істеді. Гарднердің сөйлегенінен кейін шаруалар басқа бағытқа бет бұрды және 1944 жылға қарай Канада 7,4 миллион шошқа өндірді. Канаданың соғысқа қосқан үлесі әлем елдері тарапынан мойындалды. Канаданың кен және металлургия өнеркәсібі де соғысқа елеулі үлес қосты – соғыс кезінде одақтастардың алюминийінің жартысы және никелінің 90 пайызы Канададан жеткізілді. Солтүстік-Батыс аумақтарындағы Порт-Радиум кенінен алтын және радий өндірісінің қосалқы өнімі ретінде уран өндірген канадалық Eldorado Gold Mines Ltd. компаниясы Манхэттен жобасына қатысу үшін Канада үкіметімен бірлесіп жұмыс істеді. Атап айтқанда, Эльдорадоның Порт-Хоуптағы зауыты Порт-Радиум және Бельгия Конгосынан алынған кенді өңдеп, Хиросимаға тасталған Little Boy бомбасында қолданылған уранның көп бөлігін өндірді. 1942 жылы Оттава 20-24 жас аралығындағы әйелдерді соғысқа кеткендердің орнын толтыру үшін қызмет салаларына тіркеді. Жалпы жұмыс күшінде 1,073,000-ға жуық әйел болды. Әйелдер дәстүрлі түрде ерлерге тиесілі болған ауыл шаруашылығы, әуе күштері, еңбек және өндіріс сияқты салаларда жұмыс істеуге ұмтылып, экономикаға қолдау көрсетті. Сонымен қатар, олардың ерлердің жұмысын үй шаруасында дамытуы және оларды соғысқа баруға ынталандыру жоспарланды. Отандық майдандағы әйелдер киім, азық-түлік, ақшаны медициналық ұйымдарға беру арқылы соғысқа көмектесті. Әйелдер жұмыс істегендіктен және ерлер соғысқа кеткендіктен, отбасы мүшелерінің саны азайды және балаларға күтім жасауға ешкім болмады. Өнеркәсіп және қалалық жұмыстарда әйелдердің жұмыс істеуіне қатысты стереотиптер әлі де болды. Алайда, үкімет 4000-5000 әйелге соғыстың және ауа райының салдарынан азық-түлік сақталып, ысырапқа салынбауы үшін оны реттеу міндетін жүктеді, бұл шаруашылық саласының құзырында болды. Балалар мен жастар да өмірінде маңызды өзгерістерге ұшырады. Ересек жасөспірімдер де шаруалар болып жұмыс істеді және еңбекке жарамды ерлердің көпшілігі шетелде болғандықтан, жұмыс күштеріне қосылды. Канада үкіметі тракторлар мен басқа да көліктерді заңды түрде жүргізуге жасөспірімдерге лицензия алу үшін ең төменгі жасты 14 жасқа дейін төмендетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канаданың түпкілікті халқы Отандық майданда үлкен рөл атқарды. Олар патриоттық және гуманитарлық мақсаттарға көп ақша берді. Түпкілікті канадтықтар соғысқа арналған металл сынықтарын, резеңке және сүйектерді жинады. Атап айтқанда, инуиттер жануарлардың сүйектерін жинап, оқ-дәрі жасау үшін оңтүстікке жасырын түрде жіберді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канадада жұмыс күшінің жетіспеуі көптеген түпкілікті отбасылардың қаржылық жағдайын жақсартты. Бұл жетіспеушілік түпкілікті халыққа бұрын-соңды болмаған жоғары жалақымен жұмыс істеу мүмкіндігін берді. Түпкілікті халықтың әскерге қатысуына және үйде үлес қосуына қарамастан, алғашқы халықтар, метистер мен инуиттер тарапынан соғысқа қарсылық болды, ең алдымен, үкімет түпкілікті халықтарға салған салықтар мен бұрынғы соғыстың түпкілікті қоғамдастықтарды қинаған салдарынан. Сонымен қатар, әскери міндеттілік Канаданың көптеген алғашқы халықтары, метистер мен инуиттер қауымдастықтары мен федералды үкімет арасындағы қарым-қатынасқа кері әсерін тигізді. Шамамен 160 000 француздық-канадтық сарбаз шетелде қызмет етті, бұл барлық канадалық әскери қызметшілердің 20% -ын құрады. Бұл сарбаздардың көпшілігі франкофондық жаяу әскер бөлімдерінде қызмет етті, мысалы Les Fusiliers Mont Royal, Le Régiment de Maisonneuve, Le Régiment de la Chaudière және Royal 22e Regiment. Алайда, Кингтің саяси маневрлеріне қарамастан, француз канадалықтары әлі де кемсітушілікке ұшырады, және көптеген англофондар оларға Бірінші дүниежүзілік соғыстағыдай сезімдерді сақтады. Француз канадалықтарының көп саны әскерге қосылғанмен, 1942 жылдың 27 сәуірінде Канаданың Екінші дүниежүзілік соғысында әскери міндеттілікті күшейту керек пе, жоқ па деген мәселені шешу үшін референдум өткізілді. Онда Квебек және басқа франкофондық округтер қарсы болса, англофондық қауымдастықтар әскери міндеттілікті қолдады. Бөліну және соңында әскери міндеттілікті қолдайтын 80-ші заңның қабылдануы Канададағы англофондар мен франкофондар арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Көптеген француз канадалықтары әскери міндеттілікке қарсы болғанына қарамастан, Католик шіркеуі соғыс күш-жігеріне қатысуға ынталандырды. Бұл соғыстың басында еріктілердің санын арттырды және француз канадалықтары арасында белгілі бір бөлінуге әкелді.
Өндірілген бұйымдар
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Канадада автомобиль өндіруден басқа кең ауқымды өндірістік сала болған жоқ. Алайда, соғыс аяқталған кезде Канаданың соғыс уақытындағы автокөлік өндірісі Канада, АҚШ және Ұлыбританияның біріктірілген өндірісінің 20 пайызын құрады. 1920 жылдары ел, Онтариода американдық автокөлік өндірушілерінің филиалдарының болуының арқасында, әлемдегі жетекші автомобиль өндіруші елдердің біріне айналды. 1938 жылы Канаданың автомобиль өнеркәсібі жолаушылар автомобильдері мен жүк көліктерін шығару бойынша әлемде төртінші орынды иеленді, бірақ Ұлы депрессияның салдарынан өндірістік қуатының үлкен бөлігі бос тұрды. Соғыс кезінде өнеркәсіп тиімді пайдаланылды, соғыс материалдарының барлық түрлерін, әсіресе дөңгелекті көліктерді жасады, және соғыс кезінде АҚШ-тан кейін Канада дөңгелекті көліктерді екінші ірі өндіруші болды. Мысалы, Канадада шамамен 800 000 жүк көлігі мен дөңгелекті көлік өндірілді, бұл Германия, Италия және Жапонияның жүк көліктерінің жалпы өндірісінен асып түсті. Бәсекелес Ford және General Motors of Canada компаниялары инженерлік жобалау топтарын біріктіріп, жапсарыс өндіріске ыңғайлы стандартталған көліктер сериясын жасады: Британ Достастығында кеңінен қолданылған Канадалық әскери үлгідегі (CMP) жүк көлігі. 410 000 дана CMP жүк көлігі Канаданың жалпы жүк көліктері өндірісінің көп бөлігін құрады.
Канада сонымен қатар өзінің орта танкісі – Ram-ды өндірді. Ол тікелей жауынгерлік операцияларға жарамсыз болғанымен, олардың көп бөлігі оқу мақсатында пайдаланылды, ал 1-ші канадтық бронетранспортер полкі Солтүстік-Батыс Еуропада бронетранспортер ретінде өзгертілген Ram танкілерін қолданды. Сонымен қатар, 1390 дана канадалық жасақтағы Valentine танкілері Кеңес Одағына жіберілді. Канадада Lancaster және Mosquito бомбалаушылары сияқты шамамен 14 000 ұшақ өндірілді. 1944 жылдың соңына дейін Канаданың кеме жасаушылықтары эсминецтер, фрегаттар, корветтер және 345 сауда кемелері сияқты әскери кемелерді суға түсірді. Бельгия, Чехословакия, Нидерланды, Норвегия және Польша сияқты эмиграциядағы елдердің жұмылдыру миссиялары Канадада жекелеген өкілдіктер құрып, өз армияларына жаңадан келген иммигранттарды тартуға тырысты, бұл 1941 жылдың ортасында ең жоғары деңгейге жетті.
Канаданың ардагерлер гвардиясы
Отан қорғаушылар сияқты, Канада ардагерлер гвардиясы да Екінші дүниежүзілік соғыстың басында, егер Канада жеріне шабуыл жасалса, қорғаныс күштері ретінде құрылды. Көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінен құралған, гвардияның ең көп санында 37 белсенді және резервтік рота, 451 офицер және 9806 қатарлы әскер болды. Соғыс барысында 17 000-нан астам ардагер осы күште қатысты. Белсенді роталар Канадада да, шетелде де толық уақыт қызмет етті, оның ішінде Лондондағы Канада әскери штаб-пәтеріне тікелей қарастырылған жалпы міндеттер ротасы (Англия), №33 ротасы Багам аралдарында, №34 ротасы Британдық Гвиана мен Ньюфаундлендте және Үндістанға жіберілген кішігірім топ. Ардагерлер гвардиясы 1942 жылы Боуманвилл шайқасы деп белгілі болған үш күндік соғыс тұтқындарының көтерілісіне қатысты. Отан қорғаушылық міндеттерімен қатар, ардагерлер гвардиясы интернациялық лагерлерді күзетуді Канадалық әскери полициясынан (Provost Corps) қабылдады, бұл жас канадалықтарды шетелдегі қызметке жіберуге мүмкіндік берді. Гвардия 1947 жылы таратылды.
Өнер және мәдениет
Үлкен шығын саны және Бірінші дүниежүзілік соғысқа жақын болуы Екінші дүниежүзілік соғыстың ел ішіндегі мәдени өндіріске тигізген әсерін күшейтті. Канадалық суретшілер ұйымдарының талабынан кейін, үкімет 1942 жылдың соңына қарай суретшілерге қолдау көрсету мақсатында Канада соғыс тіркемелерін құрды. Фотография ерекше құрал ретінде қарастырылды, тіпті соғыс аяқталған кезде ресми соғыс суретшілеріне билік органдары камералармен қамтамасыз етті.
Тарихнама
Дуглас, У. А. Б. және Б. Гринхаус. «Канада және Екінші дүниежүзілік соғыс: Клио өнерінің жай-күйі». Әскери істер 42#1 (1978), 24–28 беттер, онлайн.
Кук, Тим. Клионың жауынгерлері: Канадалық тарихшылар және дүниежүзілік соғыстарды жазу (UBC Press, 2011). Гранатстейн, Дж. Л. «Не істеу керек?» Канаданың Екінші дүниежүзілік соғыс тарихының болашағы. Canadian Military Journal (2011) 11#2, онлайн.
Cook, Tim. Clio's Warriors: Canadian Historians and the Writing of the World Wars (UBC Press, 2011). Granatstein, J. L."'What is to be Done?' The Future of Canadian Second World War History" Canadian Military Journal (2011) 11#2. online