Кіріспе

Халықаралық тұрақты егіншілік ұйымы

Rainforest Alliance – 20-дан астам елде қызметкерлері бар және 70-тен астам елде жұмыс істейтін халықаралық үкіметтік емес ұйым (NGO). Оның жұмысына егіншіліктегі тұрақтылықты қамтамасыз ететін экологиялық сертификаттауды ұсыну кіреді. Сертификаттау бағдарламасымен қатар, Rainforest Alliance экожүйе денсаулығы мен ауылдық қауымдастықтардың әл-ауқатын қауіпке ұшырататын тауар өндірісі маңызды тропикалық ландшафттарда ұзақ мерзімді қорғау және қауымдастықтарды дамыту бағдарламаларын әзірлейді және іске асырады. Rainforest Alliance – компаниялардың, фермерлердің, орманшылардың, қауымдастықтардың және тұтынушылардың мүдделерін үйлестіретін, тұрақты және үйлесімді тауарлар өндіруге бағытталған көп тарапты басқару тобы. 2018 жылдың қаңтар айында бірігу заңды түрде аяқталды. Rainforest Alliance-тың жұмысы Латын Америкасында, Африкада және Азияда жалғасуда. Жаңа Rainforest Alliance 2020 жылы жаңа сертификаттау стандартын жариялады, ол бұрынғы Rainforest Alliance Sustainable Agriculture Standard және UTZ сертификаттау стандартына негізделген. Екі бұрынғы сертификаттау бағдарламасы параллель жұмыс істей береді және фермалар 2020 жылғы жаңа стандартқа көшуге дейін Rainforest Alliance немесе UTZ сертификатталған күйінде қалады. Жаңа стандарт бойынша тексерулер 2021 жылдың шілде айында басталуы жоспарланған.

Орман шаруашылығының тұрақтылығын сертификаттау

2018 жылдың 1 қазанынан бастап Rainforest Alliance өзінің тұрақты орман шаруашылығы сертификаттау бизнесін, оның ішінде барлық байланысты қызметтер, қызметкерлер және клиенттерді, Копенгагенде орналасқан Preferred by Nature (бұрынғы NEPCon) атты жаһандық коммерциялық емес ұйымға берді. Preferred by Nature 1996 жылдан бері Forest Stewardship Council (FSC) мүшесі болып табылады.

Тұрақты ауыл шаруашылығы сертификаттау

Rainforest Alliance ұйымының тұрақты ауыл шаруашылығы бағдарламасы фермерлерді оқыту бағдарламаларын және кофе, шай, какао және банан сияқты 100-ден астам түрлі дақылдарды өндіретін шағын, орта және ірі шаруашылықтарды сертификаттауды қамтиды. Rainforest Alliance ірі қара мал сертификаттауды тоқтатады, себебі ол 2020 жылғы сертификаттау бағдарламасының шеңберіне кірмейді. Соңғы жылдары Rainforest Alliance шағын фермерлермен жұмысын кеңейтті, оның ішінде ұйыммен сертификатталған 2 миллионнан астам фермер бар. Сертификат алу үшін фермалар экожүйелерді, биологиялық әртүрлілікті және су жолдарын сақтауды, ормандарды қорғауды, агрохимиялық заттарды пайдалануды азайтуды, тұрмыс жағдайын жақсартуды және жұмысшылар мен жергілікті қауымдастықтардың құқықтары мен әл-ауқатын қорғауды көздейтін Тұрақты ауыл шаруашылығы стандартына сәйкес болуы керек. Rainforest Alliance кәсіпкерлер мен тұтынушыларды сертификатталған шаруашылықтарда өсірілген өнімдерді сатып алу немесе таңдау арқылы тұрақты ауыл шаруашылығын қолдауға шақырады. 2019 жылға қарай Rainforest Alliance сертификаты бойынша 5 миллион гектардан астам егістік жерлер тұрақты басқарылуда. Жаңа 2020 жылғы Тұрақты ауыл шаруашылығы стандартының шаруашылық талаптары негізгі талаптар мен жақсарту талаптарын қамтиды. Негізгі талаптар сертификаттау үшін орындалуы тиіс тұрақты ауыл шаруашылығының маңызды практикаларын көрсетеді және «сәтті/сәтсіз» үлгісі бойынша бағаланады. Оларға экожүйені сақтау бағдарламасы, жабайы жануарлар мен су жолдарын қорғау, жұмысшыларға жеке қорғаныш құралдарын пайдалану, агрохимиялық заттарды қолдану жөніндегі нұсқаулар, трансгендік дақылдарға тыйым салу және балалар еңбегі, мәжбүрлеу еңбегі, кемсітушілік және жұмыс орнындағы зорлық-зомбылық пен мазақтаудың тәуекелдерін бақылау және азайту үшін «бағалау және түзету» жүйесін енгізу кіреді. Жақсарту талаптары тұрақты практикаларға қарай прогресті одан әрі ынталандыру және өлшеу үшін жасалған. Олар міндетті немесе ерікті болып жіктеледі. Кейбір талаптарды орындау үшін емтихан тапсыру қажет, ал қалғандары «ақылды есептегіштермен» өлшенеді. «Ақылды есептегіштер» фермерлерге өздерінің шаруашылықтары үшін ең тиімді және орындалуы мүмкін жағдайларды ескере отырып, мақсаттарды қоюға мүмкіндік береді. Rainforest Alliance белгілі бір мақсаттарды қоймай, фермерлер өздерінің мақсаттарын белгілеп, оларға жету үшін қажетті шараларды анықтайды. Мысалы, барлық шаруашылықтар гендерлік теңдік мәселесін шешу және негізгі тәуекелдерді бағалау үшін бір адамды немесе комиссияны тағайындауға міндетті, бірақ олардың әрқайсысы өздерінің жағдайына байланысты гендерлік айырмашылықтарды жою үшін өздерінің жылдық мақсаттарын белгілей алады.

Жаңбырлы орман альянсының сертификатталған мөрі

Rainforest Alliance Certified мөрі тек жоғарыда сипатталған егіс стандарттары мен талаптарына сай келетін өнімдерде ғана қолданылады. 2008 жылдың ақпан айында Ethical Corporation Rainforest Alliance сертификациясын «қатаң, тәуелсіз расталган жүйе» деп атады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша 5000-нан астам компания Rainforest Alliance Certified шаруашылықтарынан өнім сатып алады немесе сатады, ал Rainforest Alliance Certified мөрі 100-ден астам елде кездеседі. 2017 жылға қарай әлемдік кофе өндірісінің 5,7 пайызы Rainforest Alliance Certified шаруашылықтарынан түседі.

Тұрақты туризм

Rainforest Alliance үшінші тараптың тұрақты туризмді мойындау саласындағы алғашқылардың бірі болды, қонақ үйлермен, кіріс және шығыс туроператорлармен, сондай-ақ басқа да туристік бизнеспен жұмыс істеп, оларға экологиялық, әлеуметтік және экономикалық тәжірибелерін жақсартуға көмектесті. 2018 жылдың 1 қазанынан бастап Preferred by Nature мейрамханалар мен қонақ үйлерге, сондай-ақ кіріс туроператорларға арналған Rainforest Alliance тұрақты туризм стандарттарын басқаруды өз міндетіне алды. Қазіргі уақытта туристік бизнес, Жаһандық тұрақты туризм кеңесі мойындаған Preferred by Nature-дің Тұрақты туризм стандартына сәйкес сертификат алғанда Rainforest Alliance-тың жасыл бақа белгісін пайдалана алады. Осы белгінің осы өнімдерде болуы коммерциялық аренада қосымша құндылыққа ие болды. Әсіресе бөлшек сауда желілері үшін бұл белгі өнімнің нақты талаптарға сай келіп, тұрақты жолмен өндірілгенін растайтын ерекшелік болып табылады. Осы сияқты ерікті сертификаттау бағдарламаларының мақсаты – жақсы ауыл шаруашылығы тәжірибесін енгізуге күш салатын өндірушілерді марапаттау. Дегенмен, іс жүзінде өндірушілердің еңбегі әрдайым лайықты сыйақымен бағаланбайды. Сәйкестік талаптары ұйымның сертификаттау бағдарламасына енгізілген, ол 2020 жылдың маусым айында жаңа тұрақтылық талаптарымен жаңартылды. Жаңа бағдарлама, «Тұрақты ауыл шаруашылығы стандарты» деп аталып, бұрынғысына қарағанда жаңа мүмкіндіктермен толықтырылған және экологиялық, әлеуметтік және экономикалық жағынан жоғары талаптар қояды. Сонымен қатар, Тұрақты ауыл шаруашылығы стандарты екі негізгі элементтен тұрады: шаруашылыққа қойылатын талаптар және жеткізу тізбегіне қойылатын талаптар. Тұрақты ауыл шаруашылығы стандарты келесі салалардағы инновацияларды қамтиды: климатқа бейімделген ауыл шаруашылығы, орманды жоюдың алдын алу, биологиялық әртүрлілікті сақтау, бағалау жүргізу, ортақ жауапкершілік, адам құқықтары, тұрақты өмір деңгейін қамтамасыз ететін жалақы, үздіксіз жақсарту, тұрақты өмір деңгейін қамтамасыз ететін табыс, тәуекелге негізделген кепілдік және гендерлік теңдік. Rainforest Alliance ISEAL кодексіне сәйкес келетін мүше болып табылады, ал Тұрақты ауыл шаруашылығы стандарты ISEAL-дың жақсы тәжірибе кодексіне сәйкес тәуелсіз сараптамадан өтеді.

Ең төменгі баға мәселелері

Rainforest Alliance ұйымының тұрақты ауыл шаруашылығы сертификаты, UTZ Certified және органикалық сертификаттау жүйелері сияқты, өндірушілерге ең төменгі немесе кепілдік берілген бағаны ұсынбайды, демек оларды нарықтық бағаның өзгеруіне осал қалдырады. Мысалы, 1980 жылдары стандартты сапалы кофедің бір фунты (454 г) шамамен 1,20 АҚШ долларына сатылды; 2003 жылы бір фунт шамамен 0,50 АҚШ долларына сатылды, бұл әлемнің көп бөлігінде өндіріс шығындарын жабуға жеткіліксіз болды. Содан бері кофе бағасы біршама көтеріліп, арабиканың бағасы 2007 жылдың соңына қарай 1,18 долларға жетті. Rainforest Alliance сертификатталған көптеген шаруашылықтар жоғары сапалы өнім үшін бағалық үстеме алуға қол жеткізгенімен, Rainforest Alliance шаруашылық тәжірибесінің барлық саласын жақсартуға баса назар аударады. Тәуелсіз зерттеулер ұйымның тәсілі фермерлердің табысын және таза кірісін арттыруда тиімді екенін көрсетті. Мичиган мемлекеттік университетінің әлеуметтану профессоры Дэниел Джаффи Rainforest Alliance сертификатын сынап, оның стандарттары "әділ сауда стандартынан кем дегенде төмен" екенін айтты және "олар ең төменгі тұрғын үй және санитарлық жағдайларды белгілейді, бірақ кофе үшін ең төменгі бағаны белгілемейді. Маңыздысы, олар плантация иелерінен жұмысшыларға ұлттық ең төменгі жалақыны ғана төлеуді талап етеді, бұл өте жеткіліксіз стандарт". "Экономист" журналы Rainforest Alliance әдісін жақтап, "ең төменгі бағаны кепілдік беру [Fairtrade сияқты] сапаны жақсартуға ешқандай ынталандыру жоқ екенін білдіреді" деп жазады. Олар сондай-ақ кофе ішетін адамдардың "Fairtrade өнімдерінің сапасы әртүрлі. Rainforest Alliance басқаша әрекет етеді. Ол ең төменгі бағаны кепілдік бермейді немесе үстеме ақы ұсынбайды, бірақ оқыту кеңестерін береді. Тұтынушылардың [Rainforest Alliance] логотипі бар өнім үшін көбірек төлеуге дайын болуы – бұл ресми субсидиялық схеманың нәтижесі емес, қосымша бонус; мұндай өнімдер нарықта өздерін қамтамасыз етуі керек". Rainforest Alliance 2020 сертификаттау бағдарламасы Rainforest Alliance сертификатталған тауарларды сатып алушыларға қойылатын екі жаңа талапты қамтитын ортақ жауапкершілік қағидасын қолданады: тұрақтылық дифференциалы және тұрақтылық инвестициялары. Тұрақтылық дифференциалы – "сертификатталған өндірушілерге тауардың нарықтық бағасынан артық төленетін қосымша ақшалай төлем". Бұл төлемді пайдалану жолына қатысты ешқандай шектеулер мен талаптар жоқ. Тұрақтылық инвестициялары – "Тұрақты ауыл шаруашылығы стандартын орындауға көмектесу мақсатында Rainforest Alliance Certified өнімдерін сатып алушылардың сертификатталған өндірушілерге ақшалай немесе заттай инвестициялары". Какао секторындағы құрылымдық теңсіздіктерді, тұрақты төмен табыстарды және бағаларды келісуде фермерлер кездесетін қиындықтарды шешу үшін Rainforest Alliance 2022 жылдың шілдесінен бастап какао бағдарламасы үшін бір метрикалық тоннаға 70 доллар болатын ең төменгі тұрақтылық дифференциалын енгізеді.

Мөрді пайдалану

2000 жылдардың ортасында сертификаттау ұйымы сертификатталған құрамының кемінде 30 пайызын құрайтын өнімдерге өз мөрін қоюға рұқсат бергені үшін сынға ұшырады. Алайда, қазіргі стандартта сертификатталған массалық баланс арқылы қамтамасыз етілген 90% сертификатталған мазмұн немесе 100% эквивалентті сертификатталған көлем талап етіледі. Бұл ережеден шөптер ерекшелік көрсетеді, онда 2021 жылдың соңына дейін ең төменгі шек 40%, ал одан кейін 50% болды, сондай-ақ пальма майы, онда ең төменгі шек 30% құрайды. Кез келген жағдайда, ең төменгі шекті қанағаттандыратын, бірақ 90% шекке жетпейтін шөптер мен пальма майы бар өнімдерде этикеткада сертификатталған құрамының мөлшері көрсетілуі тиіс. Truth in Advertising коммерциялық емес ұйымы WASH Rainforest Alliance компаниясын оның сертификатталған өнімдерінің экологиялық тазалығын адас тұрғызып көрсеткені үшін сотқа бергенін хабарлады. Сот процесі орнықтылық сертификаттарының тиімділігі туралы алаңдаушылықты күшейтті, бірақ 2016 жылы сотқа қабылданбады. Rainforest Alliance компаниясы бұл жағдай туралы жариялағаннан кейін Sierra журналына былай мәлімдеді: «Сертификация тәуекелдерді азайту және жауапты тәжірибені қолдау үшін құнды механизм болып табылады, бірақ бір ұйымның өзі күрделі мәселелерді шеше алмайтынын мойындау маңызды. Бұл мәселелер жүйелі өзгерістерді қамтитын, заңнамалық және нормативтік реформалар, білім беру және мәселенің түпкі себептерін жоюға бағытталған кең және тұтас көзқарас талап етеді». 2016 жылы сот WASH-тың сотқа шағымдануға құқығы жоқ деп шешті. 2023 жылы Вашингтонның жоғары соты Корпоративтік жауапкершілік зертханасының (CAL) Rainforest Alliance компаниясына қарсы осыған ұқсас ісін де қабылдамады.

Коста-Рика ананастары

The Guardian газетінің 2020 жылғы баяндамасында Коста-Риканың кейбір ананас өсірушілері схема бойынша сертификатталғанына қарамастан, өз жұмысшыларын қанауға, заңсыз агрохимиялық заттарды қолдануға және жүздеген құжаттары жоқ жұмысшыларды аудиторлардан жасыруға күдікпен қарады. Rainforest Alliance өздерінің барлық сертификатталған шаруашылықтары қатаң аудиттер мен тексерулерге сәйкес келуі тиіс екенін мәлімдеді; бірақ баяндамада Коста-Риканың экологиялық тобы Fecon президентінің аудиттер бұзушылықтарды анықтау үшін жеткіліксіз екенін айтқан сөзі келтірілді.

Латын Америкасының банан өсірушілері

2020 жылғы тұрақты егіншілік стандартын әзірлеу және жариялау Латын Америкасының бірнеше банан өндіруші және экспорттаушы қауымдастықтарында алаңдаушылық тудырды. Жаңбырлы ормандар альянсымен серіктес және оның мақсаттары мен тұрақты міндеттемелерін бөлісетін қауымдастықтар, 2020 жылдың 17 шілдесінде ұйымға ашық хат жолдап, жаңа стандарттарды және Жаңбырлы ормандар альянсының шешім қабылдау процесін сынады. Хатта Эквадор, Коста-Рика, Колумбия және Гватемаланың банан қауымдастықтары Жаңбырлы ормандар альянсынан жаңа стандартқа бейімделу процесін түсіндіруді сұрады және олардың талаптарының бар болғаны 2 пайызы қана ескерілгенін ескере отырып, алаңдаушылықтарын білдірді. 2020 жылдың 23 шілдесінде Жаңбырлы ормандар альянсы жаңа стандарт бойынша пікір алмасу үшін бірнеше банан қауымдастықтарымен кездесу өткізді. Эквадордың банан кластерінің үйлестірушісі Хуан Хосе Понс былай деді: «Стандарт соңғы жылдары әлеуметтік және экологиялық мәселелерде жасаған зор еңбегіміз бен осыған байланысты шығындарды ескермейді. Біздің инвестициямыз соңғы бағаға қосылған жоқ, ол ешқандай қайтарусыздық бермеді, керісінше, еуропалық супермаркеттер әрқашан төмендеп келе жатқан бағаларды таңдайды». Кездесу кезінде банан қауымдастықтары жаңа стандарттың аймақтың экономикалық қиындықтарын неге шешпейтінін сұрады, олар COVID-19 пандемиясы және қара сигтока ауруы салдарынан ушықты. Бұл өндірушілер мен экспорттаушылар үшін Rainforest Alliance сертификатын алу Еуропалық Одақ нарығына қол жеткізу үшін маңызды, өйткені олардың банан экспортының 65 пайызы осы нарыққа бағытталған. Банан қауымдастықтарының үнемі алаңдаушылығына жауап ретінде Rainforest Alliance 2020 жылдың желтоқсанына дейін жаңа стандартты банан секторының өкілдерімен талқылау үшін бірқатар дөңгелек үстелдер ұйымдастырды. Алайда, 2020 жылдың қарашасынан бастап банан қауымдастықтары жаңа стандарттың ортақ жауапкершілік жоспарымен келіспеушіліктерін жалғастырды, ол жаңа стандарттың өндіріс шығындарының артуын толығымен банан өндірушілерінің мойнына жүктейді. Осыған байланысты банан қауымдастықтары мәселені шешу үшін Rainforest Alliance және Еуропалық Одақтың бөлшек саудагерлерімен келіссөздерді жалғастырды. 2020 жылдың 27 қарашасында банан қауымдастықтары жаңа стандартты және ортақ жауапкершілік принциптеріне қатысты нұсқаулықтарды әзірлеуді талқылау үшін Rainforest Alliance және Еуропалық Одақтың бөлшек саудагерлерімен үшжақты дөңгелек үстел өткізді. Rainforest Alliance кездесуге қатыспады, содан кейін банан өндірушілері ұйымның директорлар кеңесімен кездесуді сұрады. Rainforest Alliance бұған жауап ретінде 2020 жылдың 18 желтоқсанында банан секторының өкілдерімен жаңа стандартты талқылау үшін тағы бір дөңгелек үстел ұйымдастырды. Rainforest Alliance консультация процесіне қатысқан барлық мүдделі тараптардың, әсіресе банан өсірушілердің пікірлерін ескергенін мәлімдегенімен, банан қауымдастықтарының өкілдері нәтижеге қанағаттанбаушылықтарын білдірді. Олар кездесуді ұйымдастыру және жүргізу тәсілі конструктивті диалогқа мүмкіндік бермегенін атап өтті. Банан қауымдастықтарының пікірінше, Rainforest Alliance берген түсіндірмелер жаңа стандартты қолдану стратегиясын нақтыламады, бұл ортақ жауапкершілік тұжырымдамасын жүзеге асырудағы бірнеше олқылықтарды жоюға мүмкіндік бермеді. Rainforest Alliance-тың жаңа ортақ жауапкершілік тәсілі мен 2020 жылғы тұрақты егіншілік стандарты 2021 жылдың ортасына дейін толыққанды күшке енуі тиіс.