Кіріспе

сүтқоректілер ақуызы жасуша биологиясындағы ақуыз

Жасуша биологиясы саласында TNF-ге байланысты апоптозды индукциялайтын лиганд (TRAIL) – жасуша өлімі процесін, яғни апоптозды күшейтуге қатысатын лиганд ретінде жұмыс істейтін ақуыз. TRAIL – көптеген қалыпты тіндердің жасушаларымен өндіріліп, шығарылатын цитокин. Ол негізінен ісік жасушаларында апоптозды тудырады. Сонымен қатар, TRAIL әртүрлі өкпе ауруларында, әсіресе өкпе артериялық гипертензиясында патогендік немесе қорғаушы фактор ретінде де қатысады. TRAIL-ге CD253 (дифференциация кластері 253) және TNFSF10 (ісік некрозы факторы (лиганды) суперайылы, 10-мүше) деген атаулар да берілген.

Ген

Адамдарда TRAIL генін кодтайтын ген 3q26 хромосомасында орналасқан, ол басқа TNF отбасының мүшелеріне жақын емес.

Құрылымы

TRAIL туморлық некроз факторының басқа мүшелерімен гомологияны көрсетеді. Ол 281 аминқышқылынан тұрады және II типті трансмембраналық белоктың қасиеттеріне ие. N-терминалды цитоплазмалық домен отбасы мүшелері арасында сақталмайды, бірақ C-терминалды жасушадан тыс домен сақталады және жасуша бетінен протеолиз арқылы кесіліп алынуы мүмкін. TRAIL үш рецептор молекуласын байланыстыратын гомотример құрайды.

Функция

TRAIL DR4 (TRAIL RI) және DR5 (TRAIL RII) өлім рецепторларына байланысады. Апоптоз процесі каспаза 8-ге тәуелді. Каспаза 8 прокаспаза 3, 6 және 7 сияқты төменгі эффекторлық каспаздарды белсендіреді, бұл белгілі бір киназалардың белсендірілуіне әкеледі. TRAIL сонымен қатар DcR1 және DcR2 рецепторларына да байланысады, DcR1 цитоплазмалық доменді қамтымайды, ал DcR2 қысқартылған өлім доменін қамтиды. DcR1 TRAIL-ді бейтараптандыратын алдау рецепторы ретінде жұмыс істейді. DcR2 цитоплазмалық домені функционалды және NFkappaB-ны белсендіреді. DcR2 экспрессиялайтын жасушаларда TRAIL байланысуы NFkappaB-ны белсендіреді, бұл өлім сигналын беру жолын тежейтін және/немесе қабынуды күшейтетін гендердің транскрипциясына әкеледі. Әр түрлі өлім (DR4 және DR5) және алдау рецепторларына (DCR1 және DCR2) айнымалы туыстығы бар инженерлік лигандтарды қолдану, жасуша өлімінің 1- және 2-типті жолдарын және жеке жасуша тербелістерін басқару арқылы қатерлі жасушаларды таңдап бағыттауға мүмкіндік береді. TRAIL-ге ұқсайтын люминесцентті иридий кешенді пептидтік гибридтер жақында in vitro синтезделді. Бұл жасанды TRAIL имитаторлары қатерлі ісік жасушаларындағы DR4/DR5-ке байланысып, апоптоз бен некроз арқылы жасуша өліміне әкеледі, бұл оларды қатерлі ісікке қарсы препараттарды әзірлеу үшін перспективті кандидат етеді.

TRAIL рецепторлары дәрілік мақсат ретінде

Клиникалық сынақтарда қатерлі ісікпен ауырған науқастардың шағын ғана бөлігі TRAIL өлім рецепторларын бағыттайтын әртүрлі препараттарға жауап берді. Көптеген қатерлі жасушалар TRAIL-ге төзімділік танытады, бұл TRAIL-ге негізделген емдеудің тиімділігін шектейді.

Өзара әрекеттесулер

TRAIL TNFRSF10B-мен өзара әрекеттесетіні көрсетілген.