Кіріспе

2005 жылы Үндістанның Дели қаласындағы исламшыл террористік шабуыл 2005 жылғы 29 қазанда Делиде болған жарылыстарда 62 адам қаза тауып, кем дегенде 210 адам жарақат алды. Жарылыстар индуистер, сикхтер және джайндар тойлайтын Дивали мерекесіне екі күн бұрын орын алды. Жарылыстар қаланың орталық және оңтүстік бөлігіндегі екі базарда, сондай-ақ қаланың оңтүстігіндегі автобуста болды. Пакистандық исламшыл террористік ұйым "Лашкар-е Тайба" "Исламдық Инкилаб Махаз" деген атпен шабуылдарға жауапкершілікті мойнына алды. Үндістандық Моджахедтердің де қатысы болуы күдік тудырады. Президент А.П.Дж. Калам Делидегі жарылыстарды айыптап, қаза тапқандар мен зардап шеккендерге көңіл айтты. Калам халыққа "сабырлы болуға және құтқару және көмек көрсету жұмысына көмектесуге" шақырды. Жарылыстардан кейін Үндістанның бірнеше аймағында жоғары сақтандыру режимі енгізілді.

Операция әдісі және күдіктілер

Бірінші жарылыс (Пахаргандж жарылысы) Нью-Дели теміржол станциясының сыртында болды. Жарылғыш құрылғы екі дөңгелекті көлікке (Индияда мотоцикл немесе мопед сияқты екі дөңгелекті кез келген моторы бар көлікке арналған жалпы термин) орнатылған. Жарылыс кезінде екі дөңгелекті көлік тұрған "М.С. Медикос" медициналық дүкені қирады. Rediff.com мәліметінше, дүкенге ауыр зақым келді, көшеге шыны сынықтары шашылып, жерге қан тамды. Жарылыс болған сәтте көптеген адамдар жақын маңдағы шәрбатханада голгаппа жеп отырғандықтан, аймақта қаза болғандардың саны көп болды. Говиндпуридегі жарылыс автобус ішінде болды, нәтижесінде тоғыз адам жарақат алды, олардың төртеуінің жағдайы ауыр. Автобуста 35-40 адам болғанда, кондуктор күдікті пластикалық қапты байқады, бірақ ешбір жолаушы оны өзіне жатқызбады. BBC хабарлауынша, жолаушылар бір ер адамның автобусқа мініп, билет алудан бас тартып, үлкен қара сөмкесін автобуста қалдырғанын көрген. Автобустың жүргізушісі мен кондукторы дереу хабарласып, жолаушыларды эвакуациялады, осылайша бомба терезенің сыртынан лақтырылғанда келтірілетін зиянды азайта алды. Жарылыс кезінде автобуста бар болғаны бес адам қалды. Дегенмен, NDTV хабарлағандай, жүргізуші мен кондуктор құтқару операциясы кезінде жарақат алды, ал жүргізушінің жағдайы аса ауыр болды. Үндістан полициясының мәліметінше, Говиндпуридегі бомба электрондық таймермен жұмыс істеген. Үшінші және ең ауыр жарылыс көшеде көп адам болатын Сароджини Нагар базарының бір бұрышында болды. The Hindu сайтындағы мәліметтерге сәйкес, куәгерлер бомбаны ақ түсті "Maruti" фургонына орнатылғанын, жарылыс салдарынан оның алдыңғы және артқы айналары сынып кеткенін айтады. Бомба газ баллонымен жұмыс істеген сатушының жанында жарылды, бұл бірнеше жарылысқа және дүкендер қатарында өртке әкеп соқты. Бұл жарылыстан 43 адам қаза тауып, шамамен 28 адам жарақат алды, сонымен қатар жартылай ондаған киім дүкендері мен олардың артында тұрған бірнеше көлік қирады. Жарылыста РДХ қолданылған деп болжануда. Сондай-ақ, жарылыстар 2005 жылдың 28 қазанында Израиль мен АҚШ-қа қарсы бүкіл әлемде үрей тудыратын Құдс күнімен байланысты деп есептеледі. Рамазан айының соңғы жұмасы – Құдс күні ретінде белгіленген "Жұмаатүл Уида" мерекесін 1979 жылы Иранның рухани көшбасшысы аятолла Хомейни Палестина мұсылмандарына қолдау көрсету мақсатымен ұсынған.

Күдіктілер

Пакистандық исламистік террористік ұйым "Лашкар-е-Тайба" "Исламдық инкилаб махаз" (Ислам революциялық фронты) деген атпен джихадистік веб-сайтта жауапкершілікті өз мойнына алды. Бұрын да осы атаумен Карачиде осыған ұқсас шабуылдар жасаған. Дели полициясы бомбалық шабуылға қатысты күдіктілердің біреуінің үш эскизін жариялады. NDTV хабарлағандай, жарылыстан кейін он күдікті ұсталды. Олардың бесеуі Дели теміржол стансасынан, ал қалғаны басқа теміржол стансалары мен автобус терминалдарынан ұсталды. Тарик Ахмад Дар 2005 жылғы 10 қарашадағы шабуылдарға қатысы бар деген күдікпен Кашмирде тұтқындалды. Полиция сондай-ақ Говиндпуридегі шабуылға күдікті Мохаммед Рафик Шаһты да тұтқындады. Олар 2017 жылғы ақпанда дәлел жетіспеуіне байланысты босатылды.

Реакциялар

Дели полициясы жарылыстардан кейін көп ұзамай Делидегі барлық храмдар мен мейрамханаларды жабуға бұйрық берді, содан кейін Дели қаласы қызыл дабыл жағдайына көшті.

Бомбалық қалжыңдар

Дели полициясына кем дегенде екі жалған бомба туралы хабарлама түсті, оның ішінде көру қабілеті бұзылған адамдарға арналған мектепте (немесе жәрмеңкеде) бомба орналасқан деген жалған хабарлама да болды. Бұған қоса, шабуылдардан бұрын Хари Баолидегі банк маңында (көпке таратылған жалған) бомба туралы хабарлама келіп түсті; хабарламада аталған зат – құжаттар, батареялар және сымдар салынған чемодан еді. Шабуылдар орын алғанда, тағы бір жалған хабарлама келіп түсті, онда Голе Маркетте бомба жарылғаны айтылды. Дели полициясы жарылыстардан кейін халыққа үндеу жасап, күдікті заттарды хабарлауды сұрады. Бұл "бомбалар" туралы көптеген хабарламаларға әкелді, олардың барлығы дерлік жоқ немесе зиянсыз заттар екені анықталды, соның ішінде Шығыс Делидегі Сом базарындағы және Санжай Ганди ауруханасының жанындағы "бомбалар".

Әлемдік реакция

Бұл бомбалаулар АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия, Қытай, Шри-Ланка, Жапония, Бельгия, Бразилия, Иран, БАӘ, Еуропалық Одақ, Бангладеш, Мальдив және Оңтүстік Африка тарапынан күшті халықаралық айыптамаға әкеп соқты.