Кіріспе

Камерун аймағы. Алыс солтүстік аймағы, сонымен қатар Ең алыс солтүстік аймағы деп те аталады, Камерун Республикасының ең солтүстікте орналасқан және ең көп халқы бар провинциясы. Оңтүстікке қарай Солтүстік аймақпен, шығысқа қарай Чадпен, батысқа қарай Нигериямен шектеседі. Аймақтың орталығы – Маруа қаласы. Бұл провинция Камерунның ең мәдени әртүрлілігі жоғары аймақтарының бірі. Аймақта 50-ден астам этностың өкілдері тұрады, оның ішінде шува арабтары, фулани және капсикилер бар. Көптеген тұрғындар фулани тілі фулфулде, чад арабшасы және француз тілінде сөйлейді.

Жер

Алувиум, саз, әктас және құмтас сияқты шөгінді тау жыныстары Қиыр Солтүстіктің геологиялық құрамының басым бөлігін құрайды. Бұл шөгінділер Логон және Майо Цанага сияқты провинция өзендерімен бірге солтүстікке қарай Чад көліне құйылады. Провинцияның оңтүстігінде гранит жолағы тұнбалы аймақты оңтүстік-батыстағы метаморфтық тау жыныстары аймағынан бөліп тұрады. Бұл аймақта гнейс, мика және тақтатас кендері кездеседі. Румсики аңғары – өшкен жанартаулардың ядроларымен тіреліп жатқан таулы аймақ, ол трахит және риолит сияқты жанартаулық тау жыныстарының шағын бөлігін құрайды. Қиыр Солтүстіктің топырақтары біршама күрделі. Провинцияның көп бөлігі шикі минералдарға бай жас топырақтан тұрады. Бұл Чад көлінің оңтүстігіндегі және Нигериямен шекарадағы Мандара тауларында да орын алады. Мұндағы топырақ қара саз (аллювиалды топырақ). Логон өзенінің маусымдық тасқыны Чадпен шекарадағы гидроморфты топырақтың солтүстік-оңтүстік бағыттағы жолағын қалыптастырады. Қалған аумақ – Диамаре жазығы мен Эль-Бейд өзенінің аңғары – темірлі топырақтан тұрады. Провинцияның құрғақ және ылғал маусымдар арасындағы ауытқулары салыстырмалы түрде беткі темірлі немесе латериттік топырақтардың пайда болуына әкеледі.

Көңіл көтеру

Қиыр солтүстіктің көп бөлігі салыстырмалы түрде төменгі биіктікте жатыр. Бұл төменгі жатқан бөлік Чад жазығының бір бөлігін құрайды және оңтүстік-батыстан 500 метрден бастап Логон өзеніне қарай 200 метрге дейін көлбеу төмендейді. Бұл алаптың орташа биіктігі 280 метрді құрайды. Диамаре жазығы Чад жазығының үштен бір бөлігін алып жатыр және көптеген оқшауланған таулармен ерекшеленеді. Нигериямен оңтүстік-батыс шекарасындағы Мандара таулары 500 мен 1000 метр аралығындағы ең биік нүкте болып табылады, олардың орташа биіктігі шамамен 900 метр. Таудың ең биік нүктесі – Туру тауы, оның биіктігі 1442 метрге жетеді. Бұл таулар, Солтүстік провинциядағы Беноу шұңқылының пайда болуына себеп болған тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде қалыптасқан болуы мүмкін. Бұл аймақ бұрын вулканизмге бейім болған, себебі жойылған жанартаулардың трахит және риолиттен тұратын мойындары осыны куәландырады. Олардың ең әдемілері туристік Румсики ауылының жанындағы аңғарда орналасқан. Қиыр солтүстіктегі таулардың бөлігі 800-900 метр биіктіктегі орталық жазықта жатыр. Оқшауланған таулар Диамаре жазығына дейін созылып жатыр. Таулардың солтүстік бөлігі төбелі, көптеген өзендермен тілінген.

Климат

Қиыр солтүстік ыстық және құрғақ. 10° солтүстік ендігінен бастап климат тропикалық және сахельдік, жауын-шашын мөлшері жылына салыстырмалы түрде аз, бірақ Мандара аймағында жаңбыр жиірек жауады. 10° оңтүстікке қарай, Майо Кэби батысынан бастап, Камерунның шығыс бөлігі арқылы Чадпен шекараға дейінгі аймақта климат Судан типіндегі тропикалық, жауын-шашын мөлшері жылына жоғары. Температура орташа есеппен , бірақ Чад бассейнінде олар көтеріледі. Дегенмен, нақты температуралар маусымдарға байланысты өзгереді. Мысалы, Куссериде қаңтар мен тамыз арасындағы айырмашылыққа жетеді. Қиыр солтүстікте екі маусым бар: құрғақ және ылғалды. Бұл маусымдар орташа температураға байланысты төрт кезеңге бөлінеді: қарашадан қаңтарға дейін құрғақ және салыстырмалы түрде салқын (провинция солтүстік климаттың әсерінен қыстың сезімін бастан кешіреді), қаңтардан сәуірге дейін құрғақ және ыстық, сәуірден маусымға дейін нөсерлі жаңбыр, маусымнан қарашаға дейін салқын және сирек жаңбырлы. Сахель аймағында ылғалды кезеңдер қысқа, оңтүстікте бес-жеті айға созылады, ал Чад көліне қарай олар қысқарады. Температура қаңтардан мамырға дейін ең жоғары деңгейге жетеді. 11° солтүстік ендігінен басталатын провинцияда жылына шамамен 25-30 күн жаңбыр жауады. Каламалуэ ұлттық паркі (Parc National de Kalamaloué) – провинцияның ең солтүстік бөлігінде Нигерия мен Чадты бөліп тұратын тар жер жолағында орналасқан 45 км² аумақты қорғайтын кішірек қорғалатын аймақ. Бұл парк жыл сайынғы көші-қон кезінде Камерун арқылы өтетін жануарлар түрлерін қорғайды. Мозого Гокоро ұлттық паркі 14 км² аумақта маймылдар мен бауырымен жорғалаушылардың алуан түрлерін қамтиды. Провинцияның жануарлар дүниесінің жағдайы әлі де белгісіз, себебі жемқорлықтың салдарынан осы қорғалатын аймақтардың өзі браконьерлердің пайдалануына мүмкіндік берді. Дегенмен, кейбір ауылдар жануарларды қорғауға қолдау көрсетіп отыр. Мысалы, Логон-Бирни қаласы "крокодилдер ауылы" деп аталады. Саванна провинцияның негізгі өсімдік жамылғысын құрайды. Аймақтың көп бөлігі жұқа шөптермен жабылған, олардың арасында баобаб, фейдербия және карита сияқты тікенді бұталар өседі. 10°729 солтүстікке қарай жауын-шашын мөлшері жоғары аймақтарда және Мандара тауларында шөптер мен ағаштар тығыз өседі. Бұл жерде бұталардың қабығы қалың болып келеді, ол құрғақ маусымда кейде аймақты шарпып өтетін өрттерге төтеп беруге көмектеседі. Логон аңғары және Чад көлінің жағалауында жиі су тасқыны болады, сондықтан шөптер қалың әрі биік өседі. Адамның шабындыларды өртеуі, ағаштарды кесуі және малдың шамадан тыс жаюы Қиыр солтүстікте шөлдеудің күшеюіне себеп болады. Осыған жауап ретінде Камерун үкіметі түрлі бейүкіметтік ұйымдардың көмегімен "Жасыл Сахел" операциясын бастады. Жобаның мақсаты – шөлдеудің салдарына қарсы күресу және аймаққа ағаштарды қайта енгізу.

Елдестіру үлгілері

Маруа сияқты үлкен қалалар мен елді мекендерде үйлер бетон қабырғалы және металл шатырлы қазіргі үлгіде салынады. Үй салу әркімге әртүрлі болғанымен, ең көп таралған түрі – кішкентай кіреберісі бар, құрма жапырақтарымен немесе сабанмен жабылған конус тәрізді шатыры бар кішкентай ғимарат. Салғандар жергілікті материалдарды пайдаланады, сондықтан Матакамдар тас, Фуланилер саз, ал Гуизигилер сабаннан қабырға жасайды. Әдетте, үйдің иесі немесе әулет басшысы бір қабырғамен қоршалған аумақта бірнеше кішкентай үй салады, оны сарэ деп атайды. Мұндай аумақтар көбінесе басшының үйінің ортасында салынды, ал әр үйдің жанында астық сақтауға арналған қойма болады, себебі ұзақ құрғақшылық жыл бойы егін өсіруге мүмкіндік бермейді. Елді мекенді қоршап тұрған егістік алқаптары малдың жақындауына жол бермес үшін қоршаумен қоршалған. Бороро Фуланилері көшпелі өмір салғанмен, қарттар мен денсаулығы нашар адамдар үшін кейбір жартылай тұрақты қоныстарды да құрады. Облыс Камерунның халқы ең тығыз орналасқан төртінші провинциясы болып табылады, онда 1 855 695 адам тұрады, ал әр шаршы километрге орташа есеппен 54 адам шағалады. Бұл халықтың көп бөлігі 214 000 тұрғыны бар Маруа мен Моколе арасындағы жолақта қоныстанған. Халық тығыз орналасқан тағы бір аймақ – Мандара таулары, Диамаре жазығы, Логон-Чари өзендерінің қосылған жері және Чад көліне дейінгі аймақ, бұл Фуланилердің бұрынғы жаулап алуларының нәтижесі. Провинцияның қалған бөлігі орташа халықты құрайды, ал Логон аңғары мен Шари бөлімі Куссериге дейін сиреп орналасқан. Тәуелсіздік алғаннан бері Қиыр Солтүстіктің көптеген тұрғындары ірі елді мекендерге, әсіресе Маруа мен Гаруаға көшіп келеді.

Адамдар

Фулани (Фульбе) халқының көп бөлігі алыс солтүстік аймақтың халқын құрайды. Провинцияның орталық бөлігі негізінен фуланилердің жері, ал Маруа қаласы көбінесе фуланилердің қонысы болып табылады. Олар сонымен қатар Чадпен шекаралас және оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан кішірек жерлерді де мекендейді. Зумая (Массина фуланилері келгенге дейін Диамаре департаментіне жеткен отырықшы фулани тобы) алғашқы патшалығын (Вуро Лааморд) Калакиде (Вуро Зангуи) құрған. Фулани джихады басталған кезде олар Кирдилерді ислам дініне өткізу үшін Массина фуланилерімен бірікті. Бороро фуланилері – биік бойлы, жіңішке денелі, көшпелі халық, олардың отырықшы туыстарына қарағанда терісі ақшыл келеді. Олар осы аймақтан ірі қара малын айдап өтеді, сонымен қатар Нигерия мен Чад арасындағы солтүстік жолақтың көп бөлігінен де көшіп өтеді. Фуланилер фулфулде тілінде сөйлейді, ол – сенагамбия тілі. Адамуа тілінде сөйлейтіндердің саны аз, 1982 жылы елде шамамен 169 700 адам болған. Олар Чадпен оңтүстік шекарада бірін-біріне іргелес жатқан Мунданг және Тупури тайпаларына бөлінеді. Нигерия мен Ваза паркі арасындағы батыс шекарада орналасқан Канури халқы – нило-сахара тілінде сөйлейтін жалғыз халық. 1982 жылы олардың саны шамамен 56 500 адамды құрады. Провинцияның солтүстігінде, Чад көліне дейін 63 000 шағын көшпелі Шува арабтары тұрады. Облыстағы 974 408-ден астам адам түрлі шад тілдерінің бірінде сөйлейді, осылайша халықтың көп бөлігін құрайды.

Ауыл шаруашылығы

Алыс Солтүстік тұрғындарының көпшілігі негізгі кәсіп ретінде өнімдік шаруашылықпен айналысады. Егістер әр аймаққа қарай өзгереді. Оңтүстікте манияк сияқты тамырлы дақылдар өсіріледі, ал солтүстікке қарай жылдамдағанда дәнді дақылдар басым болады. Жүгері Чад пен Нигерия арасындағы жолақта өседі. Жер жаңғағы Маруа, солтүстік-батыс және Мандара тауларында кездеседі. Логонь және Майо Цанага өзендерінің маусымдық тасқыны үлкен күріш егістіктерін қолдайды. Астық пен сорго барлық жерде өседі, бірақ құрғақ жағдайда астық соргодан жақсы өседі. Мақта кең таралған, әсіресе Диамаре жазығында, бірақ Логонь батпақты аңғарында нашар өседі. Бұршақ та көп кездеседі. Ауыл шаруалары әдетте шаруашылықтың айналасында концентрлі шеңберлерге сеуіп отырады. Малдарды ұстап тұру үшін қоршаулар шаруашылықты қоршап тұрады. Шаруашылық құралдары көбінесе қарапайым соқалар, орақтар, пышақтар және мачетелер болып табылады. Құрғақ маусымда жер өртеліп, алғашқы жаңбырдан кейін егін себіледі. Мандара тауларындағыдай, мұндай шаруашылықтар өте кең болуы мүмкін. Мұнда шаруалар тау беткейлеріне тастармен бекітілген террасалармен көтеріледі. Күріш Логонь аңғарының шаруалары үшін негізгі табыс көзі болып табылады. Бұл негізінен 129 км² күріш алқаптарын басқаратын Ягуаның Күрішті кеңейту және жаңғырту компаниясымен (SEMRY) байланысты. Басқа жерлерде мақта ең табысты ақшалық дақыл болып табылады. Мақтадан мата да, май да алынады. Мақтаны дамыту қоғамы (SODECOTON) аймақта мақта өнімділігін арттыруға жұмыс істейтін бас мемлекеттік орган. Бороро фуланилері мен шува арабтары негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Бороро малдары Алыс Солтүстіктің көп бөлігін жайып, көбінесе Яунде немесе Дуалаға сату үшін оңтүстікке дейін жетеді. Басқа этникалық топтар да қазір мал шаруашылығымен көбірек айналысып жатыр. Жылқы мен есек облыста кең таралған, бірақ олар көбінесе жүк тасу үшін қолданылады. Фермерлер сонымен қатар қой мен ешкі өсіреді. Мал шаруашылығы Алыс Солтүстікте, Солтүстік және Адамава облыстарына қарағанда аз дамыған, себебі құрғақ жағдай ірі малға су беруді қиындатады, ал үлкен халық орталықтары егістік жерлерді азайтады. Маруа мал базары мен ветеринариялық орталығы бар маңызды мал шаруашылығы орталығына айналды. Балық аулау Чад көлінің жағасында тұратын халық үшін маңызды өмір салты болып табылады. Кофия аралдарында будумулар және Камерун, Чад және Нигериядан келген балықшылар тұрады, олардың көпшілігі осылай өмір көреді. Бұл көліктер де қаладағы негізгі такси қызметі ретінде қызмет етеді. Жаңбырлы маусымда жанар май жетіспеушілігі де проблема болып табылады. Саудагерлер көбінесе Нигерияға жаяу немесе велосипедпен арзан отын алу үшін барады, содан кейін Камерунға қайта сатады. Соңғы жылдары жол тонаушылығының күшеюі жол саяхатына үлкен кедергі келтірді. Автобустар көбінесе танымал бағыттарда, әсіресе Маруадан Гаруаға дейінгі оңтүстік жолында жүреді. Кішірек жерлерге бұталық таксимен немесе жеке жалданған мотоцикл жүргізушілерімен жетуге болады. Мотоцикл таксилері ірі қалаларда жүрудің негізгі құралы болып табылады. Жол тонаушылығының күшеюі соңғы жылдары жол бостандықтарын шектеді. Бұл қылмыскерлер көбінесе автобустарға немесе таксилерге шабуыл жасап, барлық жолаушыларды тонайды. Алыс Солтүстікте әуе саяхаты да мүмкін, Коза, Мери, Ваза, Ягуа және Каэледе әуежайлар бар. Маруада аймақтық әуежай бар. Жаңбырлы маусымда Логонь және Чари өзендерімен өзен көлігі де мүмкін. Алыс Солтүстік Камерунның ең танымал туристік орындарына ие. Ваза ұлттық паркі Камерунның ең танымал жабайы табиғат паркі болып табылады және білімді гидтермен және жалдауға болатын бөлмелермен жақсы басқарылады. Жануарларды көру салыстырмалы түрде оңай, ал Камерунның жабайы табиғат парктерінен Lonely Planet оны "жануарларды көру үшін ең жақсысы" деп атайды, ал Rough Guides оны "Батыс Африкада саваннадағы жануарларды көру үшін ең жақсы орын" деп сипаттайды.

Ертедегі империялар

Чад алабында және Маруа мен Моколе маңындағы жерлерде адамның қоныстанғандығының дәлелдері табылды. Палеосудандықтар – осы аумақтың ең ерте тұрғындары. Шығыс және батыстан келген неосудандық топтардың келуі палеосудандықтарды Мандара тауларына ығыстырды. Мысырдағы Фатимид халифатынан қуылған Бану Хилал тайпасының ұрпақтары – Шува арабтары 15 ғасырда солтүстік-шығыстан келіп, Чад көлі маңына қоныстанды. Археологиялық қазбалар Сао мәдениетінің Логон аңғарында және Чад көлі төңірегінде б.з. 5 ғасырында болғанын көрсетеді. Сао туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар мыс пен темірді өңдеген және аңыз бойынша, алыптар болған. Кейінгі халықтардың аңыздарында Саоның бұл аймаққа бірнеше толқындармен келген гиксостардың ұрпақтары екені айтылады. Тағы бір теория бойынша, олар Чад алабының түпкі тұрғындары, дәстүрлі түрде алаптың солтүстігіндегі оазисте мекендеген. Олар нилоттық тайпалардан шыққан болуы мүмкін. Олардың өркениетінің мерзімі де даулы, түрлі бағалаулар бойынша олардың пайда болуы б.з. 5-8 ғасырлары аралығында, ал құлдырауы б.з. 8-15 ғасырлары аралығында болған. Дегенмен, ғалымдардың көпшілігі оларды б.з. 10 ғасырынан ертерек деп санайды. Осы кезде шығыстан келген жаулап алушылар Чад алабына еніп, оларды бағындырды. Саолар осы және басқа топтармен араласып, бірте-бірте жоғалып кеткен болуы мүмкін. Бүгінгі күні алыс солтүстіктегі көптеген этникалық топтар Саодан тарағанмын деп есептейді. Канем империясы б.з. 9 ғасырында Чад көлінің солтүстік-шығысында пайда болып, аймақта кеңейді. Ислам Канемге ерте келді, ал билеушілер 11 ғасырда ислам дінін қабылдады. Канем Борну исламдық бекініс ретінде нығайды, халық та ислам дініне ауысты. Солтүстік Африка мемлекеттерімен елшіліктер алмасылып, сауда-саттық артты. Билеушілер бірқатар жаулап алулар жасады, оның ең ірісі – Дунама Даббалемидің (1221–1259 жылдары билеген) оңтүстікке қарай Адамуа жазығына дейін кеңеюі болды. Осы кезде Канем және оның ізбасары Борну Сахара арқылы саудаға белсенді қатысты. Әсіресе, құлдар жылқы мен тұзға айырбасталып саудаланды. Канем Борну империясы 1893 жылға дейін сақталды, осы жылы Судандық әскербасы Рабих аз Зубайр оны құлатты. Аймақтағы басқа топтар да, мысалы, Котоко патшалықтарын құрды. Олар кейін бөлінді, солтүстік Котоко Канем империясының бағынышты мемлекетіне айналды, ал оңтүстік Котоко салық төлеп, астанасы Логон Бирниде көбінесе тәуелсіздігін сақтап қалды. Патшалықтың бұл бөлігі де ақырында исламдануға ұшырады. Мандаравалар 15 ғасырда Мандара тауларына қоныстанды. Олар бірігіп, Мандара мемлекетін құрды. Келесі жүз жыл ішінде олар көршілерімен кеңею үшін соғыстар жүргізіп, ақырында Дулоны басып алды, ол олардың астанасы болды. Осыдан кейін азаматтық соғыс басталды, 1614 жылы Борну билеушісінен оны реттеуге көмек сұрады. Келісім нәтижесінде Борну Мандараға маңызды ықпал етті. 1715 жылы патша Букар үш мұсылман миссионерін қабылдап, олардың дінін қабылдады. Мандара халқы келесі 200 жыл ішінде ислам дініне көшті. Бұқар 18 ғасырдың соңында немесе 19 ғасырдың басында Борну экспедициясын жеңген кезде Мандарадағы Борнудың ықпалын да тоқтатты. Ол көршілес тайпаларды жаулап алды.

Фулани джихады

13 ғасырдан бастап фулани малшылары батыстан осы аймаққа көшіп келді. Олардың алғашқылары бұрыннан бар халық орталықтарында азшылық ретінде қоныстанды, бірақ 17 ғасырда тек фулани елді мекендері құрылды. Ислам дініне кіргені фуланилардың ұлттық санасын нығайтты, ал 1804 жылы халық санының өсуі фулани малшыларын мал өріп бағу үшін жаңа жер іздеуге мәжбүр етті. Усман Дан Фодио қазіргі Нигерия мен Камерунның солтүстігінде джихад жариялады, ал Модибо Адама алыс солтүстік аймақтарын қамтитын Фумбина жеріне жорық жасады. Адама алдымен оңтүстік аймақтарға назар аударды. Содан кейін ол Мандара патшалығына көшті. 1808 жылы Мандарамен бұрынғы шайқастарында күрескен көптеген сарбаздар оның қатарына қосылды. Адама алдымен оңтүстіктен шабуыл жасап, 1810 жылы Гвидерді басып алды. Ол Мандара астанасы – Дулоны да жаулады, бірақ мандаралықтар қарсы шабуылға көшіп, оны қайта басып алды. Борну мен Мандара фулани шабуылшыларына қарсы одақтасты, ал Мандараның бірнеше бұрынғы дінді мемлекеттері көтеріліс жасады. Борну Мандараның әлсіздігін пайдаланып, Дулоны өртеп жіберді. 1845 жылы фуланилер Борнуды басып алды, ал әлсіреген мандаралықтар 1893 жылы фулани шабуылына түсті. Адама 1808 жылдан 1813 жылға дейінгі шайқастарда Маруа қаласын басып алды. Фуланилер ақырында осы аймақты биледі, тек Мандара, Котоко және таулар мен батпақтарға қашқан түрлі кірди этностары басқарылмай қалды. Соғыс, құлдық және аурулар аймақты халықтан айырды. Адама Йолада (қазіргі Нигерия) жаңа Адамава әмірлігін құрып, ол тек Сокото империясының сұлтанына бағынды. Мандара таулары мен Логон және Чари өзендерінің батпақты тоғысы ең жоғары халық тығыздығын қамтамасыз етті, себебі көптеген халықтар нео-судандықтар мен фуланилердің шабуылынан қашып, биік жерге сиынды. Бұл аймақ Маруадан басқарылған ламидаттың бір бөлігі болды.

Еуропалық байланыс

Бұл аймаққа алғаш келген еуропалықтар Нигер өзенін зерттеумен айналысқан британдық саяхатшылар Хью Клэппертон, Диксон Денхэм және доктор Уолтер Оудни болды. Олар Сахара шөлін құрлықпен кесіп өтіп, 1822 жылы Чад көліне жетті. Денхэм көлді зерттеді, ал Клэппертон мен Оудни Шари өзені бойымен жол тартты. Денхэм 1823 жылғы сәуір айында Маруаның солтүстігіндегі Мосфейде фуланилерге шабуыл жасаған Борну және Мандара әскеріне қосылды. Ол тұтқындалды, бірақ фуланилер оның киімдері үшін дауласып жатқанда қашып құтылды. Оудни 1823 жылы қайтыс болды. Клэппертон мен Денхэм Мандара тауларының маңында қайта жиналып, 1825 жылы Англияға оралды. Олар 1826 жылы «Солтүстік және Орталық Африкадағы саяхаттар мен жаңалықтар» (1822, 1823, 1824) деген атпен өздерінің оқиғаларын жариялады. 1851 жылы Джеймс Ричардсон Чад бассейніне британдық экспедиция ұйымдастырды. Оған немістер Генрих Барт пен Герман Овервег ілесіп келді. Олардың мақсаты Чад көлінің оңтүстігіндегі жерлерді зерттеу еді. Ричардсон 1851 жылы Чад көлінде қайтыс болды. Қалғандары Мандара тауларына жетіп, содан кейін Адамава әмірлігіндегі Фуланың ең солтүстік елді мекені Убаны зерттеді, одан кейін Йолаға бет бұрды. Овервег 1852 жылы қайтыс болды, бірақ 1855 жылы Барт Англияға оралды, онда ол «Солтүстік және Орталық Африкадағы саяхаттар мен жаңалықтар» еңбегін жариялады. 1865-1867 жылдары Герхард Ролфс пен Густав Нахтигал басқарған екі неміс экспедициясы Чад бассейні мен Мандара тауларын зерттеді. Олар аймақтың Германия үшін қамтамасыз ететін әлеуетті коммерциялық пайдасын атап өтті. 1868 жылы Нахтигал қайтып келді және 1870 жылғы маусымда Чад көлі бассейніне жетті. Ол үш жыл бойы Борну сұлтанының қонағы болып тұрды, айналасындағы топтарды және олардың бір-бірімен қарым-қатынастарын зерттеді. 1875 жылы Еуропаға оралып, 1879 жылы үш томдық «Сахара мен Судан» еңбегін жариялады.

Колониялық әкімшілік

1884 жылы Германия бұл аумақты номиналды түрде бақылауға алды. Олар солтүстікке әскер жіберіп, фулани халқының қарсылығына тап болды. 1899 жылы капитан фон Кампц пен лейтенант Ханс Доминиктің басшылығымен Тибати қаласы түскен соң, аймақ бағынышты болды. Аймақ Гаруа мен Мора қалаларынан басқарылатын әкімшілік бірліктер құрамына кірді. Жергілікті басқарудың көп бөлігі ламидолардың қолында қалды. Немістер Вандала және Кирди тайпаларын осы фулани билеушілерінің қарауына берді. Аймақ көбінесе назарсыз қалды, себебі жергілікті егістердің кірісі оңтүстіктегі орманнан алынатын резеңке мен піл сүйегінен кем болды. Аймаққа кіру немесе шығудың жалғыз жолы – британдық Нигерия арқылы өтетін Бенуэ өзені болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста генерал Эймерих басқаратын француз әскері Куссеридегі неміс бекінісіне шабуыл жасады. 1914 жылдың 25 тамызында полковник К.Х.П. Картер Морада немістерге шабуыл жасады, бірақ екі күндік шайқастан кейін қайтарылды. Капитан фон Рубен қарсылықты жалғастырды, бірақ ол ақырында ағылшын-француз одағына жеңілді. 1916 жылдың ақпанында Франция аймақтың отарлық басшысы атанды. Аумақ Гаруа қаласынан басқарылатын Мора-Гаруа әкімшілік бірлігіне қосылды. Франция ламидолардың билігін сақтап қалуға рұқсат берді, бірақ француз талаптарына бағынбағандарды қызметтен шеттетуге тырысты. Аймақтағы ислам және ислам емес халықтар арасындағы араздықтарды басу үшін тәуелсіз Кирди биліктері құрылды. Содан кейін миссионерлер келіп, Ягуада Библия мектебін, ал Каэледе діни әдебиеттерді басып шығаратын баспахана ашты. Француздар жолдарды жақсартты және Маруада әуежай салды. 1931 жылы олар жоғары өнімді мақтаның жаңа түрін енгізді. Сонымен қатар, Логон-Чари батпақтарында күріш өсіру жобасы – SEMRY басталды. Камерунның алғашқы премьер-министрі Андре Мари Мбида 1957 жылы Абонг Мбанг резолюцияларын жариялағанда, аймақтың фулани халқын таң қалдырды. Резолюциялардың бірінде Солтүстік Камерун "демократияландырылуы" керек екендігі айтылды, бұл ламидолардың билігі шектелетінін білдірді. Солтүстік аймақтар Чадпен бірігуге ниет білдірді. Солтүстік өкілі Ахмаду Ахиджо және оның Камерундық одақ партиясы резолюцияларды қабылдамады, ал Ахиджо бұл мәселені Мбиданы премьер-министр лауазымынан ығыстыру үшін пайдаланды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Камерун 1960 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіздік алды, оның президенті Ахмаду Ахиджо болды. Оның басшылығымен SODECOTON құрылды, сондай-ақ 1974 жылы мал шаруашылығын жақсарту мақсатында Société de Développement et d'Exploitation des Production Animales (SODEPA) құрылды. Тағы бір мекеме – SEMRY 1971 жылы құрылды. Пауль Бия президенттік лауазымға келгеннен кейін Муса Яя оған қарсы ламидоларды қозуға айыпталды. БҰҰДП – фулани халқына негізделген партия, бірақ КДДМ олардың мүдделерін қолдауға тырысады. 1983 жылы Ұлы Солтүстік үш провинцияға бөлінді. Қашықтағы Солтүстік шекаралық аймақтарында Нигериядан Камерунға тараған "Боко Харам" бүліктерінен қақтығыстар орын алып, 2014 жылдың желтоқсанында Камерун шайқастарына әкелді. 2015 жылдың қаңтар айында алыс Солтүстіктегі көптеген мектептер Рождество демалысынан кейін қайта ашылмады, ал "мыңдаған мұғалімдер, студенттер мен оқушылар Камерун әскері мен күдікті "Боко Харам" жауынгерлері арасындағы қанды қақтығыстардан қашып, шекараға жақын орналасқан мектептерді тастап кетті" деп хабарланды. 2021 жылдың желтоқсан айында Чад көлі маңындағы су ресурстарының азаюы араб шоа малшылары мен мосгум және масса шаруалары арасында қақтығысқа себеп болды. Қақтығыс Оулусса шекаралық ауылында басталып, аймақтың басқа бөліктеріне тарады. Кем дегенде 44 адам қаза тауып, 111 адам жарақат алды, 112 ауыл өртеніп, 100 мыңнан астам адам қоныс аударды, оның кем дегенде 85 мыңы Чадқа қашты. БҰҰ-ның қашқын агенттігі, "Шекарасыз дәрігерлер" және Чад Қызыл Кресі қашқынға көмек көрсету үшін жұмылдырылды. Камерундық күштердің араласуынан кейін жағдай біршама тұрақталды, бірақ аймақта жекелеген оқиғалар орын алуда.