Кіріспе

Архус стадионы (дан. Aarhus Stadion) – Данияның Архус қаласында орналасқан футбол стадионы. 1920 жылдан бері «Архус гимнастикфоренинг» клубының үй алаңы болып табылады. Қазіргі уақытта 19 433 орындыққа ие, бұл Даниядағы кез келген футбол командасының үшінші ірі футбол стадионы. Ол Ceres Park & Arena компаниясы басқаратын «Архус спорт паркі» (дан. Aarhus Idrætspark) спорт кешенінің бөлігі. Арена 1920 жылдың маусымында «Архус стадионы» ретінде ашылды, 1990 және 2000 жылдары күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Соңғы жылдары ол бірнеше атаумен белгілі болды: «Атлеция» (2003–2006), «NRGi Парк» (2006–2015), ал 2015 жылдың шілдесінде «Ceres Park» деп аталды, AGF футбол матчтары мен іс-шараларының атау құқығын Royal Unibrew-тің еншілес компаниясы – Ceres Brewery сатып алды. ФИФА және УЕФА матчтарында спонсорлық шектеулерге байланысты ол бастапқы атауымен – «Архус стадионы» деп аталады.

Бастапқы және тұсауы

Аархус спорт паркі ашылғанға дейін (дандық: "Aarhus Idrætspark") Аархус қаласында, әсіресе жеңіл атлетика үшін, заманауи спорттық нысандар ұзақ уақыт бойы жетіспеді. 1914 жылы қалада ортақ спорт алаңы туралы идея Копенгагендегі және басқа скандинавиялық елдердегі стадиондардың салынуынан шабыттанды. Бірақ, орналасқан жері, экономикасы және құрылыстың ауқымы бойынша келісу қиындық тудырды, сондықтан жоба біраз уақытқа тоқтап қалды. 1916 жылы «Аархус Олифабрик» А/С директоры Фредерик Лаузен «Аархус гимнастикалық қауымдастығының» (AGF) төрағасы болып сайланғанда, жоба жаңа күшпен қайта жанданды. Фрихеден аймағындағы Марселисборг орманындағы жерге келісім жасалды, ал жобаны инженер Т. Энгквист пен архитектор Аксель Хёге Хансенге тапсырылды. Осыдан кейін, архитектуралық және спорттық жоспарларды біріктіретін бас жоспар жасалды, соған Stadion Allé көшесінің құрылысы да кірді. Бұл көше Фредериксбьерг ауданынан өтіп, Аархус стадионымен – спорт паркінің орталық бөлігімен аяқталады. Спорт паркін салуға 1918 жылдың 16 мамырында Аархус қалалық кеңесі келісім берді. Құрылыс алаңы қаланың сыйы болды. Стадионға іргелес орналасқан, бүгінде Ceres Arena деп аталатын жабық арена салынып жатқанда, Копенгагеннің екінші орталық вокзалынан алынған ағаш аркалық құрылым пайдаланылды. Бұл вокзал 1863-64 жылдары архитектор Йохан Даниэль Херхелдт жобалаған еді. Жаңа вокзал Копенгагенде салынып жатқандықтан арка қолдануға мүмкіндік туды. Спорт паркін қаржыландыру үшін муниципалитет 280 000 Дания кроны бөлді, ал қалған 380 000 Дания кроны жеке инвесторлардан жиналды. AGF төрағасы Фредерик Лаузен осы жеке қаржыландырудың көп бөлігіне жауапты болды. Стадион 1920 жылдың 5 маусымында – Дания Конституция күнінде Дания королі X Кристиан және оның жұбайы Мекленбург-Швериннің Александринасының қатысуымен салтанатты түрде ашылды.

Кеңейту және жаңарту

1920 жылы ашылғаннан бері Орхус стадионы бірнеше рет кеңейтіліп, күрделі жөндеуден өтті – бәрі де Хёэг Хансеннің бастапқы қызыл және ақ неоклассикалық стилімен үйлесімді болды. 1971 жылы Солтүстік Еуропадағы алғашқы полиуретан жабын бар, заманауи жеңіл атлетика залы салынды. 1972–1973 жылдары спорттық іс-шаралар мен музыкалық концерттерге арналған заманауи және қазіргі заманғы жабық аренаны салу мәселесі саяси түрде қарастырыла бастады. Алайда, 1980 жылы қабылданған принциптік шешім мен жоспарларды іске асыру арасында көп уақыт өтті. Осы уақыт аралығында 1991 жылы стадионда Team Danmark орталығы салынды. 1997 жылы Копенгагендегі BBP Arkitekterne сәулет фирмасы муниципалитет жариялаған сәулет конкурсының жеңімпазы атанды, мақсаты – жаңа жабық аренаны салу. Стадионды кең ауқымды қайта жаңарту да жоспарға енді. 1993–2001 жылдар аралығында аренаның құрылысы, жаңа жеңіл атлетика залының аяқталуы және стадионның өзі жүзеге асырылды. Ауқымды жоба аяқталғаннан кейін Орхус спорт паркі шынымен жабық кіреберісі және 5000 көрерменге арналған аренаға, сондай-ақ айналағы орманға кіреберісі бар екі қабаттан тұратын жаңа стадион трибунасына, мөлдір шатырға және 16 500 көрерменге арналған орындықтарға ие болды – бұл сыйымдылық бірден 20 032 орынға дейін ұлғайтылды. Бұл Орхустың Елорда аймағынан тыс ең ірі стадионға ие екенін білдірді. Жобаның бюджеті 250 миллион Дания кронасы болды, бірақ кейіннен бюджет 48 миллион Дания кронасына артқандығы анықталды.

Болашақ

Орхус муниципалитеті бастаған Vision Kongelunden атты жаңа жоба, құрамында Орхуста жаңа стадион салу жоспарлары бар, 2019 жылдың желтоқсанында Salling Fonden және Lind Invest компанияларынан 500 млн. даттық крона көлемінде қаржылық көмек алу мүмкіндігі пайда болды. Жаңа стадионның 2026 жылы аяқталуы күтілуде. Орхус стадионының ескіргендігі және трибуналардың ойын алаңынан алыс орналасқандығы себепті, жаңа стадион туралы пікір-таластар бірнеше жылдан бері жүріп келеді.

Матчтар

2006 жылы 27 мамырда Дания ұлттық футбол құрамасы Аархус стадионында Парагвайға қарсы жолдастық ойын өткізді. Бұл 1992 жылдан бері Копенгагендегі Паркен стадионында өткізілмеген алғашқы ұлттық құраманың үй матчы болды. 2007 жылы стадионда Данияның Еуро-2008 іріктеу турниріндегі Лихтенштейн және Испанияға қарсы екі матчы өтті, себебі бұрынғы Швецияға қарсы ойында жанкүйерлер шабуыл жасағаннан кейін УЕФА матчтарды Копенгагеннен тыс өткізуге бұйрық берді. 2011 жылы Аархус стадионында 21 жасқа дейінгі Еуропа футбол чемпионатының финалы өтті. Стадионда топтық кезеңнің үш матчы да ойналды. 2018 жылы стадионда Данияның 2018-19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының топтық кезеңінде Уэльс және Ирландия Республикасына қарсы екі матчы өтті.

Концерт залы және басқа да пайдалану

Паркте Клифф Ричард, Фил Коллинз, Элтон Джон, AC/DC, Depeche Mode, The Eagles және Джордж Майкл сияқты көптеген танымал әртістердің концерттері өткен. Басқалары да болды.

Хал сақтау

Store Hal – Ceres Park & Arena-ның екінші жабық көрме аренасы, негізінен Århus Floorball командасы қолданады және шамамен 1500 көрерменге сыйымды. Аренаның бастапқы атауы Nye Stadionhal болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алғанда Store Hal-да қасіретті оқиға болды. Немістер Атлетиондағы барлық залдарды өздерінің қажеттері үшін тартып алды, нәтижесінде 1943 жылы Дания қарсылық қозғалысы саботаж жасады. Store Hal толығымен өртеніп кетті және 1954 жылдың басына дейін қайта жаратылмады, сол кезде қазіргі ғимарат аяқталды. Оны архитектор С. Ф. Мюллер бұрынғы стилінде жобалаған. 2006 жылы жергілікті энергетикалық компания NRGi Атлетионның атау құқығын сатып алғаннан кейін Store Hal NRGi Store Hal деп қайта аталды.