Кіріспе

Қытай діни қайраткері (1889–1947)

Чжан Тяньран (8 тамыз 1889 – 29 қыркүйек 1947), туғанда Куй Шенг есіммен белгілі, Игуандао діни сектасының он сегізінші патриархы болған. Ол көбінесе Игуандаоның әкесі немесе Ши Цун (師尊) деп аталады, яғни Ұстаз.

Ерте өмір

Жан Тяньран (кейін белгілі болған діни есімі) Куй Шенг және Жан Гуанби аттарымен дүниеге келген. Ол сондай-ақ Кун Чанг (Кун және Чанг – Чжан таңбасының екі оқылуы) деп те танылған. Жан 1889 жылғы 7-айдың 19-ы күні Шандун провинциясының солтүстігіндегі Цзинин қаласында туған. Ол үйінен кетіп, Нанкин мен Шанхайға саяхат жасаған. 24 жасында Чжан армияға төменгі шендегі әскери офицер болып қабылданды. 1914 жылы Чжан Игуандаоға қабылданды. 17-ші патриарх Лу Чжуньи Чжанның іс-әрекеттері туралы естіп, оған Цзининдегі ұйымға қосылуын айтты. Лу 1925 жылы қайтыс болды, ал оның орнына алты жыл бойы Игуандаоға уақытша басшылық еткен әпкесі Лу Чжунцзие келді. 1930 жылы Чжан Тяньран Сунь Сучжэньмен бірге 18-ші патриарх атанды.

Игуандао басшылығы

18-ші патриархтың тағайындалуы және Чжан Тяньранның Сунь Сюженмен кездесуі туралы әртүрлі әңгімелер бар. Ең қарапайым түсіндірме бойынша, 18-ші патриархтар Чжан мен Суньға берілген. Батыс әдебиетінде кең таралған нұсқада Чжан 1930 жылы Сунь Сюженді екінші әйелі етіп алғандығы айтылады. Ол бұрыннан Игуандао мүшесі болған және Чжан оны «құдайлық хабарламадан» кейін үйлендірген деп есептелген. Алайда, шығыс деректерінде ол тек атақты әйел ретінде үйленген, себебі сол кезде үйленбеген әйел мен ер адамның бірге саяхаттауы жөнсіз саналған, ал олар миссияларын орындау үшін жиі саяхаттаған. Осылайша, олардың «некесі» қалың елдегі әңгімелер мен тыйымдарды басу үшін жасалған. Шындығында, олар ешқашан заңды түрде үйленбеген. Чжан буддистер мен даостар құрметтейтін Архаттың жаңа өмірге келгені саналған буддалық монах Джи Гонгтың жаңа өмірге келгені ретінде қарастырылды. Сунь сол кезде Ай даналығының Бодхисаттвасы Юэ Хуэйдің жаңа өмірге келгені саналды. Дегенмен, Чжан мен Сунь атақты күйеу-әйел болған, бірақ олардың арасында жақын қарым-қатынас болған жоқ. Суньнің міндеті тек Тао ілімін тарату болды. Ол балаларына көп уақыт бөлмегенімен, 12 баласы болды және олармен бірге уақыт өткізді. Чжан Цзиньнен көшіп, 1931 жылы Шаньдун провинциясының астанасы Цзиньаньға ілімін тарату үшін барды. Ол «Жоғарғы сәндік зал» (Чонг Хуа Тан) құрып, көптеген ізбасарларды өзіне тартты. Осы алғашқы ізбасарлар кейін Чжанның апостолдары болды. Цзиньаньден Игуандао Солтүстік Қытайға жылдам тарады. Бір жыл ішінде тағы төрт храм салынды. 1934 жылы Чжан Тяньцзиньге барып, тағы бір храм құрды, ол ілімді таратудың негізіне айналды. 1937 жылға қарай Тяньцзинде 100-ден астам храм болды. Осы қаладан Чжанның шәкірттері оның ілімін Қытайдың әртүрлі аймақтарына таратты. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Игуандао аман қалды және Орталық Қытайда қарқынды түрде тарады, культтің апокалиптикалық сенімдері мен күшті мистикалық элементтері көптеген адамдарды қызықтырды. Осы кезеңдегі саяси жағдай Игуандаоның одан да жылдам өсуіне көмектесті. Апокалиптикалық ілім Игуандаоның жолын ұстанғандар апаттан сақталатынын уәделеді. 1940 жылға қарай Игуандао Цзянси провинциясының оңтүстігіне жетті. Игуандао Ван Цзинвэй режимінің бірнеше шенеуніктерін де өзіне тартты. 1950 жылға қарай Пекинде шамамен 178 000, ал Тяньцзинде 140 000 ізбасар бар екені анықталды.

Өлім

Соғыс аяқталғаннан кейін Чжан ауырып қалды. Ол 1947 жылдың 29 қыркүйегінде, Сичуань провинциясының Чэнду қаласында, Күз ортасы мерекесі күні, 8-ші айдың 15-і күні қайтыс болды. Ол Ханчжоуда жерленген.